18/09/2026
Có một kiến trúc sư Việt Nam từng giành Giải thưởng Lớn La Mã về kiến trúc, một trong những giải thưởng danh giá của giới kiến trúc thời bấy giờ. Và sau khi trở về Việt Nam, ông đã để lại dấu ấn trên hàng loạt công trình quan trọng. Đó là kiến trúc sư Ngô Viết Thụ.
Sinh năm 1926 tại làng Lang Xá, xã Thủy Thanh, huyện Hương Thủy, Thừa Thiên Huế, Ngô Viết Thụ lớn lên trong một gia đình có truyền thống học vấn. Từ sớm, ông đã bộc lộ năng khiếu về nghệ thuật và kiến trúc. Năm 1950, ông sang Pháp học kiến trúc và nhanh chóng tạo được dấu ấn trong môi trường học thuật quốc tế.
Năm 1955, Ngô Viết Thụ giành Giải thưởng Lớn La Mã (Prix de Rome) về kiến trúc. Từ năm 1955 đến 1958, ông sống và nghiên cứu tại Villa Medici ở Roma, nơi dành cho những người đoạt Giải thưởng La Mã. Đây cũng là giai đoạn ông có cơ hội tiếp xúc sâu rộng với kiến trúc, nghệ thuật và văn hóa châu Âu.
Năm 1960, ông trở về Việt Nam. Chỉ một năm sau, Ngô Viết Thụ được giao thiết kế Dinh Độc Lập tại Sài Gòn. Công trình được hoàn thành vào năm 1966 và trở thành tác phẩm nổi tiếng nhất gắn với tên tuổi của ông.
Điều đáng chú ý ở Dinh Độc Lập không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở cách Ngô Viết Thụ xử lý mối quan hệ giữa kiến trúc hiện đại và những giá trị truyền thống. Công trình sử dụng tư duy kiến trúc hiện đại nhưng đồng thời đưa vào đó những yếu tố hình học, mỹ thuật và tư tưởng Á Đông, tạo nên một diện mạo rất khác với việc đơn thuần sao chép kiến trúc phương Tây.
Dinh Độc Lập cũng chỉ là một phần trong di sản của Ngô Viết Thụ. Ông tham gia thiết kế và quy hoạch nhiều công trình trên khắp miền Nam Việt Nam như Viện Đại học Huế, Viện Nguyên tử Đà Lạt, Nhà thờ Chính tòa Phủ Cam, Chợ Đà Lạt, Khách sạn Hương Giang, Trường Đại học Nông nghiệp Thủ Đức cùng nhiều công trình giáo dục, nghiên cứu, tôn giáo và thương mại khác.
Trong lĩnh vực quy hoạch, ông còn tham gia Quy hoạch Làng Đại học Thủ Đức, quy hoạch cảnh quan Công trường Mê Linh và khoảng 30 đô thị, tỉnh lỵ mới ở miền Nam trước năm 1975. Sau năm 1975, ông tiếp tục tham gia nhiều dự án kiến trúc và quy hoạch tại Hà Nội, Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh.
Tài năng của Ngô Viết Thụ cũng không chỉ giới hạn trong kiến trúc. Ông vẽ tranh, làm điêu khắc, sáng tác thơ và am hiểu nhiều nhạc cụ truyền thống Việt Nam như đàn nguyệt, đàn tranh, đàn kìm và sáo. Bộ tranh “Sơn hà cẩm tú” gồm bảy bức lớn từng được trưng bày tại Dinh Độc Lập cũng cho thấy một khía cạnh khác trong đời sống nghệ thuật của ông.
Năm 1962, Ngô Viết Thụ trở thành người châu Á đầu tiên được bầu làm Viện sĩ Danh dự của Viện Kiến trúc Hoa Kỳ (AIA), ghi nhận vị thế của ông trong giới kiến trúc quốc tế.
Ngày 9/3/2000, Ngô Viết Thụ qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 73 tuổi.
Hơn nửa thế kỷ sau khi những công trình tiêu biểu của ông lần lượt xuất hiện, dấu ấn Ngô Viết Thụ vẫn có thể nhìn thấy trong nhiều không gian quen thuộc của Việt Nam.
Theo: Cội nguồn lịch sử và văn hoá