Radio Comunidade Lorico Lian

  • Home
  • Radio Comunidade Lorico Lian

Radio Comunidade Lorico Lian Radio Lorico Lian estabelese iha tinan 2005 no Radio komunidade ida ne’ebe mak popular iha Dili.

Radio Lorico lian estabelese iha tinan 2005, no boot ba dadaun utu sai ativu liu tan no Radio komuidade ida ne’ebé mak popular liu iha Dili. Konteúdu hotu-hotu produz husi komunidade lokal ba komunidade lokal, no Estasaun ne’e kria ona programa kona ba informasaun aktuais, musika no filme. Loron transmisaun mak iha loron Segunda – Sabadu hahu husi tuku 06am - 09pm. No tansmisaun ida ne’e kobre iha Kapital Dili, Buburlao, Hera, Remexio, Fatuk hun, Lau lara, Ulmera, Liquisa, Leorema, Maubara, Letefoho no Hatulia. Radio Lorico Lian was established in 2005 and has grown to be a very active and popular community radio station based in Dili. All content is produced by the local community for the local community, covering a broad range of topics including current news, music and movies. The station broadcasts Monday – Saturday 6am – 9pm and its broadcast reaches Dili, Buburlao, Hera, Remexio, Fatuk Hun, Laulara, Ulmera, Liquisa, Leorema, Maubara, Letefoho and Hatulia.

AMEAÇA MAFIA SCAMMERS BA SOBERANIA NO DEMOKRASIA, JOVENTUDE APARA BA LITERASIA DIGITAL NO SEGURANSA SIBERNÉTIKALorico Ne...
12/08/2026

AMEAÇA MAFIA SCAMMERS BA SOBERANIA NO DEMOKRASIA, JOVENTUDE APARA BA LITERASIA DIGITAL NO SEGURANSA SIBERNÉTIKA

Lorico News | 12 Agostu 2026
Jornalista: Carlita Carvalheira

DILI —Ohin, quarta-feira (12/8), hala’o diskusaun popular ho tema “Ameasa Mafia Scammers ba Ita Nia Soberania no Demokrasi”, iha Salaun Kampaña Hak/Ajar. Diskusaun ne’e foka ba ameasa krime transnasionál, scam, krime sibernétiku no nesesidade atu hametin seguransa nasional, soberania no demokrasi Timor-Leste.

Iha intervista ho jornalista Sira ne’e, Fundador Fundasaun MAHEIN, Nelson Belo, no peskizador Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Maximiano Luis de Deus, hato’o sira nia hanoin kona-ba ameasa sira ne’e no maneira atu Timor-Leste responde ba problema ne’e.

NELSON BELO: TIMOR-LESTE PRESIZA HAMETIN MEKANISMU KONTRA KRIME TRANSNASIONÁL

Fundador Fundasaun MAHEIN, Nelson Belo, hato’o preocupasaun kona-ba seguransa nasional no krime transnasionál. Nia hateten katak pozisaun Timor-Leste no abertura ba ema hosi rai seluk bele lori risku bainhira territóriu nasional uza ba atividade ilegal.

“Polísia nia preve ba trans nasional iha kinto kantu iha cidade ne’e hatudu katak ita nia nasaun ne’e laos kiak ema, maibé ladun diak. Tamba sa mak ladun diak? Tamba ita nia odamatan boot kuaze ema estranjeiro mai iha ita nia rai utiliza ita nia nasaun ne’e ba atividade ilegal kontra lei, ita nia lei nasional, ita nia regra nasional no lei internasionál.”

Nelson mos fó énfaze ba importánsia integrasaun no koordenasaun regional, liuliu ho mekanismu ASEAN, atu Timor-Leste bele hametin alinhamentu no resposta kontra krime transnasionál.

“Ida tan maka integrasaun regional ASEAN nian. Ita atu kria mekanismu governasaun kona-ba lei, asuntu kona-ba koordenasaun, oinsá atu iha alinhamentu ho ASEAN nian.”

Nia mos refere ba fenómenu scam call center ne’ebé buras iha fatin balun no konsidera ida ne’e nu’udar avizu ba Timor-Leste atu hametin nia mekanismu investigasaun.

“Maibé ho scam call center ne’ebé maka buras iha fatin-fatin ne’e hatudu katak ita nia alinhamentu sira ne’e seidauk. Entaun inkontru ida ne’e atu aviza mai ita, katak ita fó hanoin ba Governu katak Governu tenki kria mekanismu sira ne’ebé maka iha investigasaun ne’ebé maka klean.”

Nelson mos hateten katak bainhira iha deskonfiansa ba pesoál iha instituisaun ka Estadu, presiza loke investigasaun atu garante instituisaun sira kontinua iha kredibilidade no halo sira nia knar ho integridade.

“Sei iha deskonfiansa ruma ba pesoál iha instituisaun ou Estadu nian maka la diak, ita tenki loke investigasaun atu bele instituisaun sira ne’e nafatin iha korredor ne’ebé maka kredível no halo nia knar ida ne’ebé maka ho integridade.”

Nia remata ho énfaze ba nesesidade atu hametin defeza no seguransa nasional.

“Diak, i ikus mai bele resulta ninia rezultadu ida ne’ebé maka bele fó defeza no fó seguransa diak ba ita nia nasaun, soi ita nia defeza ba ita nia soberania.”

MAXIMIANO: JOVENTUDE PRESIZA HAMETIN LITERASIA DIGITAL

Depois hosi Nelson Belo, peskizador UNTL, Maximiano Luis de Deus, hato’o nia hanoin kona-ba importánsia literasia digital no seguransa sibernétika, liuliu ba joventude Timor-Leste.

Maximiano hateten katak joventude presiza hasa’e koñesimentu iha teknolojia no literasia digital atu bele komprende no prevene ameasa sira iha mundu digital.

“Diak, tuir hau nia hanoin, joven presiza hasa’e koñesimentu iha teknologia. I joven presiza hasa’e koñesimentu iha literasia digital nune’e ita bele hare mafioju sira ne’ebé mak agora barak ona iha Timor-Leste. Hau hanoin ita ko’alia ba mafioju, mafioju ne’e ita ko’alia ona krime sibernétiku. Entaun krime sibernétiku ne’e nia mai ho tipu oioin, tipu ida mak mafiasi, fraude depois malsikuced. Entaun ne’e ia tendénsia ba ameasa, tanba ameasa ne’e iha buat tolu: ameasa ba nasaun, ameasa ba individu no ameasa sistema internasionál sira.”

Nia kontinua hateten katak joventude presiza fó importánsia ba edukasaun, liuliu iha área informátika, no analiza situasaun atual atu bele komprende trajetu no maneira servisu hosi grupu kriminál sira.

“Entaun ida ne’e ita presiza, hanesan joven, ita presiza tau importánsia ba iha edukasaun liuliu ba iha área informátika sira i interomus polítika analiza ba iha situasaun ohin loron nian ne’ebé lao oinsá ita tuir bele hare mafiosu sira nia trajetu ne’e ba see no oinsá mak ita bele hamenus ou halakon mafiosu sira agora iha Timor-Leste.”

Maximiano mos apela ba joventude atu iha korajen no la tauk hasoru ameasa sira, tanba tuir nia hanoin, juventude iha papel importante atu proteje nasaun.

“Tanba ne’e mak hau nia hanoin ita hanesan joven ita presiza kapsirta ita nia an hodi kontra i labee tauk atu hasoru mafioju sira. Tanba wainhira o salva ona nasaun husu mafioju, ita mos sai ero’i da pátria ba dezenvolvimentu ba Timor nian.”

PESKIZA KONA-BA KRIME SIBERNÉTIKU IHA TIMOR-LESTE

Maximiano mos fahe kona-ba nia peskiza ne’ebé foka ba polítika nasional kona-ba kombate krime sibernétiku iha Timor-Leste.

“Diak, hau hanesan peskizador, hau finaliza hau nia teze i hau hakerek duni kona-ba polítika nasional kona-ba kombate krime sibernétiku iha Timor-Leste. I ita hare katak vítima barak ona iha Timor-Leste tanba sira vítima sira seidauk iha koñesimentu ba iha área teknolojia sira, oinsá atu uza plataforma digital sira.”

Nia hateten katak falta koñesimentu kona-ba plataforma digital bele fasilita ema sira monu ba scam, phishing no forma krime digital seluk.

“Entaun ita nia sosiedade, povu Timor-Leste ne’e fasil liu para atu monu ba iha scaming sira, jiwa phishing buat sira ne’ebé mak agora dadaun mafioju direta kria.”

Nia mos relata esperiénsia ida hosi nia peskiza kona-ba ema ida ne’ebé lakon osan tanba scam.

“Entaun iha hau nia peskiza, hau iha hau nia kolega ida nia lakon ona nia osan lubuk ida ne’ebé mak ema scam sira halo nia nasaun mai iha Timor.”

Tuir Maximiano, situasaun ne’e hatudu katak krime sibernétiku presiza atensaun hosi instituisaun no sosiedade tomak. Nia konsidera katak presiza iha polítika klaru atu bele responde ba krime organizado no krime digital.

“Depois ita boot sira ita bele peskiza hamutuk Timor-Leste ninia situasaun agora ne’e krime organizado ne’e barak tebes-tebes, entaun ita seidauk iha polítika ida klaru ida atu bele halo defeza.”

Nia mos apela ba servisu hamutuk entre Governu no sosiedade.

“Entaun buat ida importante ida mak ita tenki servisu hamutuk ho Governu. I dalaruma Governu iha oknum membro Estadu balun mos inklui an iha laran, tanba ne’e mak iha hau nia peskiza ida ne’e kuaze vítima lubuk ida ona. Dadus ne’ebé mak hau hetan iha PSK, maizumenus kuatro sentus i doze, inklui feto no mane. Entaun ida ne’e hatudu katak vítima barak ona iha Timor.”

LITERASIA DIGITAL NU’UDAR DEFESA BA SIDADAUN

Maximiano subliña katak literasia digital presiza hasa’e iha sosiedade, liuliu kona-ba maneira uza plataforma digital sira ho seguru.

“Hau hanoin, primeiro ita presiza hasa’e sosiedade nia literasia liuliu ba iha área dijitál nian, liuliu ba literasia digital, atu nune’e oinsá povu Timor ne’e uza plataforma digital sira, ezemplu Facebook, WhatsApp tebes, uza email.”

Nia mos hateten katak seguransa sibernétika importante atu ema sira bele hatene oinsá atu proteje sira nia an bainhira hasoru ameasa iha espasu digital.

“Entaun ita presiza hare kona-ba ita bele dehan seguransa sibernétika. Entaun ida ne’e importante atu bele lori ita ba konseitu di’ak, para wainhira ema atu bosok ita karik ita hatene ona oinsá mak atu bele salva ita nia an no salva sasán sira ne’ebé mak ita iha.”

Iha parte seluk, Maximiano hateten katak kazu sibernétiku presiza resposta hosi sistema no rekursu umanu ne’ebé adekuadu.

“Iha vítima sira ne’e, tanba iha ne’ebá ita seidauk iha sistema PSK ne’e rekursu umanus menus, fasilidade ida ne’e difisil tebes-tebes. Entaun wainhira iha kazu ruma tama, ita presiza anota katak kazu ne’e tama iha parte ne’ebé bolu informátika ou defasa ou korespondénsia.”

Nia mos esplika kona-ba nesesidade atu iha base legal no mekanismu klaru atu identifika krime sira ne’ebé komete liuhosi atividade online.

“Tanba ne’e mak iha ne’ebá ita foin hakerek o ema ne’e tama iha krime ida ne’e, ita bazeia ba lei nia julga tuir krime ida hanesan ne’e. Entaun krime ne’e barak tebes-tebes, maibé seidauk iha lista ida para atu hatudu katak ema ne’e komete krime ida hanesan ne’e.”

Diskusaun popular ne’e hatudu katak ameasa hosi mafia scammers no krime sibernétiku presiza resposta hamutuk hosi Governu, instituisaun kompetente, média, joventude no komunidade.

Literasia digital, seguransa sibernétika, investigasaun klean no koordenasaun regional sai pontu importante atu Timor-Leste bele prevene krime sibernétiku no hametin defeza, seguransa, soberania no demokrasi nasional.

Lorico News
Jornalista: Carlita Carvalheira

Estrutura Foun RENETIL lideradu husi Prezidente CCR Hugo Fernandez afirma “Kongresu Nasional RENETIL ba Dala IX Aprova D...
01/08/2026

Estrutura Foun RENETIL lideradu husi Prezidente CCR Hugo Fernandez afirma “Kongresu Nasional RENETIL ba Dala IX Aprova Deklarasaun Final no Hili Lideransa Foun ba Mandatu 2026–2030”

Lorico FM news:Dili, 01 Agusto 2026 – Ohin Loron Iha sede RENETIL Farol, Dili Prezidente Konselho Central RENETIL (CCR) Hugo Fernandez Liu- husi komunikadu Imprensa hateten katak Deklarasaun Kongresu RENETIL ba dá-la IX reafirma katak RENETIL kontinua firme ba nia vizaun, misaun no objetivu hanesan organizasaun Rezisténsia ne'ebé komprometidu atu promove konxiénsia krítika, pensamentu krítiku, lideransa étika, patriotizmu no partisipasaun sívika husi juventude iha prosesu konstrusaun Estadu no transformasaun nasional. Nia mos sublinha liutan katak RENETIL sei kontinua sai nu’udar parseiru kritiku ida ba politika ida ne’ebe mak governo, estado no sosiadade ida ne’e hari’i ho pensamentu kritika no lao tuir prosesu demokratiku.

Iha Parte seluk Gedtrudiz Moniz nu’udar Prezidente da Meja Iha Congreso Nasional Resistência Nacional dos Estudantes de Timor-Leste (RENETIL) ba Dala IX, ne'ebé hala'o iha Universidade da Paz, Dili, iha loron 18 no 19 Jullu hateten katak Kongresu mos aprova rezolusaun lubuk ida, inklui hametin konxiénsia krítika, unidade no solidaridade entre organizasaun Rezisténsia sira, rejuvenasaun lideransa liuhusi nakloke ba estudante Timoroan foun sira, esforsu atu hetan rekoñesimentu ofisiál ba militante RENETIL, defende direitu fundamentál sidadaun sira iha prosesu dezenvolvimentu, mantein independénsia editorial Media Neon Metin, kombate krime organizadu no jogu ilegál, defende liberdade espresaun no liberdade imprensa, hametin independénsia poder judisiál, no aprova kriasaun CESTIL (Centro de Estudo Estratégico” de Timor-Leste)”

Iha okajiaun ne’e Sekretario Geral RENETIL Jose A.M.X “Siak” mos hatutan katak rezolusaun kongresu Iha pontus tolu ba exekutivu maka permeiro sei hare Liu ba problema internal organizasaun nian no ba parte external, RENETIL nian sensibilidade ba asuntu oioin, katak RENETIL bele halo intervensaun ba possibilidade mak RENETIL bele halo tuir nian hanoin no advokasia. Nia hatutan Liu-tan katak rezolusaun Kongresu RENETIL inklui rekomendasaun ba reforma sistema edukasaun, reforma polítika no governasaun, reforma ekonomia nasional, promosaun teknolojia no inovasaun, institusionalizasaun memória Rezisténsia no kompromisu atu fó kontribuisaun ativa ba formulasaun no avaliasaun polítika Estadu.

Iha deklarasaun Final husi Kongresu RENETIL ba dá-la IX hateten katak Estrutura Foun RENETIL hamriik Liu husi eleisaun livre, sekreta no direta, Kongresista sira hili lideransa foun RENETIL ba mandatu 2026–2030 hanesan tuir mai:

Sekretáriu-Jerál: JOSÉ A.M.X. GONÇALVES "SIAC"

Vise-Sekretária-Jerál I: TERESA VERDIAL "TERRA"

Vise-Sekretáriu-Jerál II: EDVIN DUARTE SOARES NORONHA "WEBIRAK"

Kongresu mos hili membru na'in 19 ba Konsellu Central RENETIL (CCR) no fó mandatu ba Sekretariadu Jerál no Konsellu Central RENETIL atu servisu hamutuk ho espíritu unidade, responsabilidade no kolejialidade hodi implementa desizaun no rezolusaun sira ne'ebé aprova iha Kongresu ida-ne'e.

Iha parte ikus, Prezidente Komisaun Organizadora Kongresu RENETIL ba dá-la IX Domingos Cairo “Lê-lo Aben” hato'o agradesimentu ba membru RENETIL sira, konvidadu sira, organizasaun rezisténsia sira, Universidade da Paz, Gabinete de Apoio à Sociedade Civil (GASC) no ema hotu ne'ebé kontribui ba susesu Kongresu Nasional RENETIL ba Dala IX.

Deklarasaun Final ne'e aprova iha Universidade da Paz, Dili, iha loron 19 Jullu 2026, no asinadu husi Prezidenti Kongresu Gertrudes Moniz”Bete Lasakar, Vise-Prezidente Kongresu Domingos Barreto, Primeira Sekretária Ana L. Da C. G. Guterres “Indira”no Segunda Sekretária Maria Do Rosário F. Correia “LAKODA”.

Jornalista : Carlita Carvalheira

Joaquim "Russuo" da Fonseca Officialmente Deklara nu’udar kandidatura independente hodi kompete  Iha Eleisaun Prezidensi...
24/07/2026

Joaquim "Russuo" da Fonseca Officialmente Deklara nu’udar kandidatura independente hodi kompete Iha Eleisaun Prezidensial 2027.

Dili 23-07 2026– Joaquim da Fonseca rekonhese-liu ho naran kodigu “Russo” oficialmente deklara katak intensaun atu kandidata ba Prezidente Repúblika iha Eleisaun Prezidensial 2027.

Russo hateten katak desizaun ne'e mai hafoin halo reflesaun klean kona-ba situasaun Timor-Leste no responsabilidade ida atu fó kontribuisaun ba futuru nasaun.

Molok hahu Nia dêskursu Russo hato’o agradese ba média nian presença tamba Nia konsidera média mak "matan no tilun povu". Nia dehan katak média iha papel importante atu transmite informasaun ba sidadaun sira no harii komunikasaun transparente entre lider sira ho povu.

Russo esklarese liu-tan katak, antes deklara Nia kandidatura, Nia husik ona Nia kna’ar nu’udar Sekretáriu Jerál RENETIL tanba lakohi uza organizasaun nia pozisaun ka kapital polítiku atu promove kandidatura pesoál. Tuir nia, kandidatura ba Prezidente Repúblika tenke bazeia ba independénsia no respeitu ba prinsípiu demokrátiku.

Eis Sekretariu Jeral RENETIL ne’e Iha nian dêskursu mos esplika katak motivasaun atu kandidata an Iha eleisaun Presizidensial iha tinan oin-mai tamba Timor-Leste presiza lideransa ne'ebé bele hametin unidade nasionál, soberania estadu, no integridade instituisaun sira.

Nia hatutan liu-tan katak unidade nasionál la signifika la iha diferença, maibé kapasidade atu rezolve diferensa sira liuhosi diálogu no mekanizmu demokrátiku.

Nia mós subliña katak soberania nasionál tenke forte, ho instituisaun estadu sira ne'ebé iha kapasidade atu foti desizaun bazeia ba interese povu, la'ós interese grupu espesífiku ka parte externa. Nia dehan Timor-Leste tenke sai membru ativu no signifikativu iha ASEAN no komunidade internasionál.

Kandidatu Pezidente ne’e mós promete atu promove transparénsia no integridade institusionál. Nia konsidera katak nomeasaun ba kargu públiku tenke bazeia ba meritokrasia, kompeténsia no integridade, la'ós relasaun polítika ka favoresementu pesoál. Nia mós propoin atu reforsa mekanizmu verifikasaun ba ofisiál públiku atu hametin konfiansa povu ba instituisaun estadu.

Durante konferénsia imprensa, jornalista sira halo pergunta kona-ba nia preparasaun polítika, apoiu husi partidu sira no prioridade sira bainhira eleitu. Hatan ba pergunta sira-ne'e, Joaquim reafirma katak nia kandidatura independente no nia sei simu apoiu husi ema hotu ne'ebé fiar ba mudansa no dezenvolvimentu demokrátiku Timor-Leste.

Nia hatete mós katak Prezidenti Repúblika la'ós ukun governu diretamente, maibé iha responsabilidade boot atu garante respeitu ba Konstituisaun, promove unidade nasionál, no hametin integridade instituisaun estadu sira.

Ikusliu, Joaquim "Russuo" da Fonseca bolu povu Timor-Leste atu kontinua partisipa ativamente iha prosesu demokrátiku, no husu média sira atu kontinua halo servisu ho independénsia no profissionalizmu hodi fó informasaun loos ba públiku.

Jornalista : Carlita Carvalheira & Estagiado

SEFOPE no INCSIDA Hametin Edukasaun Saúde ba Trabalhador Migrante Timor-Leste hodi Reduz Risku Transmisaun HIV Bainhira ...
23/07/2026

SEFOPE no INCSIDA Hametin Edukasaun Saúde ba Trabalhador Migrante Timor-Leste hodi Reduz Risku Transmisaun HIV Bainhira Servisu iha Rai-Liur

Lorico News-23-07-“26.
Díli, Beach Garden, Praia de Cocerus–
Kandidatu Timor-Leste molok atu ba servisu iha Austrália, sira sei simu formasaun espesiál kona-ba prevensaun HIV/SIDA, l

Formasaun ne'e ninia objetivu mak atu Hak’bit koñesimentu no konsiénsia husi kandidatu sira atu bele proteje an husi virus HIV no moris ho saúde di'ak bainhira servisu iha rai-liur.

Partisipante husi Munisípiu Baucau, Holmes Guterres, hatete katak formasaun ne'e importante tebtebes tanba fó informasaun no esperiénsia kona-ba oinsá prevene HIV/SIDA.

“Formasaun ida ne'e ajuda ami atu hatene oinsá prevene an husi HIV/SIDA. Agora kazu HIV iha Timor-Leste aumenta ona liu ema 6.000, tanba ne'e informasaun hanesan ida ne'e importante tebes ba jovem no povu Timor-Leste,” dehan Holmes Guterres.

Koordenadór PDB-DNEE/LSU-SEFOPE, Agustinho Maia, esplika katak atividade ne'e sai parte husi preparasaun kompletu ba kandidatu sira antes viaja ba Austrália. Nia dehan, ba oin SEFOPE sei kontinua hametin koordenasaun ho INCSIDA, ajénsia relevante no parseiru sira atu realiza programa sensibilizasaun hanesan ne'e bebeik.

Segundo nia, kandidatu hotu tenki iha koñesimentu klaru kona-ba HIV/SIDA, forma transmisaun no dalan prevensaun, tanba ida ne'e importante atu sira bele moris ho responsabilidade no evita risku bainhira hela no servisu iha rai-liur.

Agustinho Maia mos hatete katak kandidatu sira hotu liu husi prosesu aconselhamentu, teste médiku no verifikasaun saúde antes hetan visa Austrália. Dadaun iha kandidatu atus ida resin prepara atu ba servisu, maibé balu seidauk marka prezensa iha atividade tanba hela kompleta teste médiku, asina kontratu no remata dokumentasaun ba prosesu viajem.

Nia subliña katak koordenasaun entre SEFOPE, ajénsia empregu no parseiru sira importante tebes atu traballadór Timor-Leste sira la'ós deit prontu ba servisu, maibé mos prontu atu proteje sira nia saúde no evita lori moras bainhira fila fali mai Timor-Leste.

Iha sorin seluk, Prezidente INCSIDA, IP Daniel Marçal, hatete katak HIV maioria transmite liuhusi relasaun seksuál ne'ebé la seguru. Tanba ne'e, edukasaun, kampaña sensibilizasaun, teste voluntáriu no tratamentu sedu sai estratéjia importante atu reduz transmisaun HIV iha Timor-Leste.
Nia esplika katak ema ne'ebé detekta HIV iha faze sedu no tuir tratamentu regularmente bele moris naruk no produtivu. Tanba ne'e, komunidade tenki la tauk halo teste HIV no buka informasaun loos kona-ba moras ne'e.

Prezidente INCSIDA mos haktuir katak liberdade iha relasaun seksuál la seguru sai fator boot ida ne'ebé kontribui ba aumentu kazu HIV.

Tanba ne'e, governu, instituisaun relevante, líder relijiozu, komunidade no média tenki servisu hamutuk atu kontinua sensibiliza povu, hasa'e konsiénsia no promove responsabilidade atu prevene transmisaun HIV.

Atividade sensibilizasaun ida ne'e realiza iha Beach Garden, Tasi Ibun, Díli, no sai parte husi preparasaun ba traballadór migrante Timor-Leste atu sira la'ós deit prontu ba servisu iha Austrália, maibé mos iha koñesimentu suficiente atu proteje sira nia saúde, sira nia família no kontribui ba reduza transmisaun HIV iha Timor-Leste.

Jornalista Racom Lorico Lian: Carlita Carvalheira & Estagiado

JOSÉ A.M.X. "SIAK" ELEITU NU’UDAR SEKRETÁRIU JERÁL  RENETIL  BA PERIODU  2026-2029 HO VOTUS 284 Díli, 19 Jullu 2026 – Ko...
22/07/2026

JOSÉ A.M.X. "SIAK" ELEITU NU’UDAR SEKRETÁRIU JERÁL RENETIL BA PERIODU 2026-2029 HO VOTUS 284

Díli, 19 Jullu 2026 – Kongresu IX RENETIL ba loron daruak, ne'ebé realiza iha Salaun Casimiro, Universidade da Paz (UNPAZ), remata ho susesu tamba kongresista utiliza ona sira nian direito ba vota hodi hili dirasaun executivo RENETIL ba periodu tinan hirak tuir-mai.

Prosesu votasaun lao ho di'ak no transparante. Husi total 409 kongresista ne'ebé mak utiliza ona sira nian direitu ba vota, deside hili ba Pakote B, lideradu husi José A.M.X. "Siak", hodi manan eleisaun ho votus 284, enkuantu Pakote A hetan deit 105 votus.

Pakote B kompostu husi:
- José A.M.X. "Siak" – Kandidatu Sekretáriu Jerál
- Tereza Verdial "Tera"- Kandidatu Vice I
Edwin Noronha "Tati" - Kandidatu Vice II

Depois leitura Deklarasaun, José A.M.X. "Siak", hato'o nia diskursu dahuluk, Nia agradese ba confiança ne'ebé kongresista sira fó ba lideransa foun no reafirma katak estrutura eleitu sei servisu ho unidade, responsabilidade.
Nia subliña katak prioridade ba mandatu foun mak kontinua esforsu atu membru RENETIL bele hetan rekonesimentu hanesan combatente, hadia no hametin sede organizasaun, no haforsa parseria ho organizasaun

Iha parte seluk, jornalista sira halo intervista ho Sekretáriu Jerál sesante RENETIL, Joaquim Fonseca Russo, ne'ebé esplika katak objetivu principal Kongresu IX mak halo avaliasaun kle'an kona-ba situasaun RENETIL no prepara estratéjia

Kongresista ne'ebé participa iha votasaun mai husi UNER Aitana, Kalohan, Kablaki, Lalika, Gleno, Sub-UNER Matebian, 12 Novembru, Nikolau Lobato Haksolok, Ruba Rai Metin, Venceremos, Buras Ba Nafatin, Jerasaun Kontinuador, Exterior, nomós membru Ezekutivu, CCR no CO.

Depois prosesu eleisaun remata, Prezidente Mesa Kongresu, Getrudiz Moniz, hamutuk ho estrutura mesa, halo leitura Deklarasaun Final Kongresu IX RENETIL.

Iha deklarasaun ne'e, kongresu reafirma katak RENETIL sei kontinua firme ba nia misaun hanesan organizasaun resisténsia ne'ebé promove konsiénsia kritika, pensamentu kritiku, patriotizmu, liberdade no partisipasaun sivika. Kongresu mos aprova rezolusaun importante sira kona-ba kombate krime organizadu no jogos ilegal, defende liberdade espresaun no liberdade imprensa, hametin unidade organizasaun resisténsia, promove partisipasaun juventude no estudante sira, defende independénsia setor judisiál, no kontinua buka estatutu própriu ba partisipasaun RENETIL iha prosesu luta libertasaun nasional.

Jornalista Racom Lorico Lian : Carlita Carvalheira & Estagiado

Kongresu RENETIL IX sai biban importante atu hasa'e konseinsia krítika, hametin kooperasaun no buka dalan ba transformas...
21/07/2026

Kongresu RENETIL IX sai biban importante atu hasa'e konseinsia krítika, hametin kooperasaun no buka dalan ba transformasaun nasional iha Timor-Leste.

Díli, 18- 19 Julhu 2026 – RENETIL nu”udar organização juvenil resistência estabelisidu Iha Bali, Indonésia Iha tinan 1988, halao ona kongresu ba dá-la IX, durante loron 2 Iha salaun Casmiro-UNPAZ.

Hahu husi loron dahuluk to’o darauk iha Kongresu IX RENETIL apresenta palestrantes nain hat ne'ebé aborda asuntu estratéjiku kona-ba konstrusaun estadu, transformasaun nasional, teknolojia dijitál no parseria dezenvolvimentu Timor-Leste.

Palestra 1.
Tenente Jeneral Domingos Raul "Falur Rate Laek"
Xefe Estadu Maior Jeral FALINTIL–Forças de Defesa de Timor-Leste (F-FDTL)
Tema: Hakbit Konseinsia Krítika iha Prosesu Konstrusaun Estadu ba Transformasaun Nasional.

Iha nia palestra, Jeneral Falur Rate Laek destaca importánsia hakbit konseinsia krítika, preserva memória luta libertasaun no transmite valor rezisténsia ba jerasaun foun.

Nia husu sidadaun hotu atu hametin unidade nasional, responsabilidade sivika no kontribui ba dezenvolvimentu Timor-Leste.

Palestra 2. Dr. Adolmando S. Amaral, M.M.
Reitor Universidade da Paz (UNPAZ)
Tema: Transformasaun Nasional.

Dr. Adolmando dehan transformasaun nasional tenki hahu husi mudansa mentalidade, integridade no lideransa.

Nia enfatiza katak universidade mak fatin importante atu forma lider no pensamentu krítiku. Nia mos konvida organizasaun rezisténsia sira atu kontinua fó kontribuisaun konkretu ba dezenvolvimentu nasaun.

Palestra 3. Dr. Abel Pires "Lanove"
Tema: AI no Digitalizasaun iha Timor-Leste.
Dr. Abel Pires "Lanove" koalia kona-ba oportunidade no dezafiu Intelijénsia Artifisial (AI).

Nia dehan Timor-Leste presiza investe iha rekursu umanu, infraestrutura dijitál no inovasaun atu aproveita AI ba edukasaun, saúde, agrikultura no governasaun.

Palestra 4.
Felisberta da Silva
Reprezentante United Nations Development Programme (UNDP).
Tema: Parseria Dezenvolvimentu iha Timor-Leste.

Iha palestra daruak, Felisberta da Silva esplika parseria entre UNDP no Governu Timor-Leste hodi apoia dezenvolvimentu sustentável.

Nia aprezenta programa sira iha área governasaun demokrátika, resilénsia klimatika, infraestrutura, agrikultura no fortalese kapasidade komunidade sira atu promove dezenvolvimentu inkluzivu no sustentável.

Iha loron dahuluk Kongresu RENETIL ba dá-la sia ne’e, partisipa maksimu husi Kongresista na’in 403, no observadores na’in 39 husi estudante universitária no organizasaun Juvenil resistência TL

Tuir observasaun husi Jornalista RAKOM Lorico Lian, durante apresentação husi palestrantes hamosu ideas brilhante wain no nakonu ho pensamentos críticas hodi nunee hafanu diskusaun pro no kontra Iha kongresista sira nian konversa durante tempu café break. Nelson Freitas foin sa”e husi organizasaun RAYLA ne”ebe hakna’ar nu’udar voluntariu ba Kongresu ida ne’e sente orgulho no kontente tamba bele hola parte mos Iha eventu ida ne’e.

Jornalista Carlita Calvalheira & estudante estagiários husi UNITAL

15/07/2026

KONGRESISTA EMA NAIN 600 SEI PARTISIPA IHA KONGRESU RENETIL BA DALA IX

Díli Lorico FM News,15 Jullu 2026 – Komisaun Organizadora Kongresu IX RENETIL halo konferénsia imprensa atu hato’o progresu preparasaun no realizasaun Kongresu RENETIL ba Dala IX.

Prezidente Konsellu Sentral RENETIL, Jose Antonio de Jesus Neves, hateten katak preparasaun kongresu tama ona ba fase ikus no hein de’it atu tama ba fase realizasaun. To’o agora, membru ne’ebé konfirma ona atu partisipa hamutuk ema hamutuk besik 300, no numeru ne’e sei aumenta tan tanba prosesu rejistu sei nakloke nafatin.

Kongresu RENETIL ba Dala IX sei realiza iha Universidade da Paz (UNPAZ), iha loron 18 no 19 Jullu 2026. Kongresu ne’e lori tema “Reflete Pasadu, Afirma Prezente no Projeta Futuru”, ne’ebé sei fó oportunidade ba kongresista sira atu halo análize kritika kona-ba pasadu, prezente no futuru iha prosesu konstrusaun Estadu no dezenvolvimentu Timor-Leste.

Jose Antonio de Jesus Neves esplika katak, hanesan organizasaun resisténsia ne’ebé agora transforma ona ba organizasaun polítika de massa, RENETIL kontinua mantein ninia kompromisu atu kontribui ba dezenvolvimentu nasaun no hadia vida povu. Tanba ne’e, kongresu ne’e mos konvida membru RENETIL sira iha munisípiu hotu atu mai rejista no partisipa ativamente. Komisaun Organizadora preve partisipante sira bele to’o ema hamutuk 600 resin.

Vice Prezidente Komisaun Organizadora, Jose Jaquelino, hateten katak preparasaun hotu remata ona no komisaun hein de’it realizasaun kongresu. Nia mos hato’o katak realizasaun kongresu hetan apoiu orsamentu husi Gabinete Sociedade Sivil iha Primeiru-Ministru nia okos, no parte seluk ne’ebé seidauk hetan apoiu sei kobre ho kontribuisaun husi membru RENETIL sira rasik.

Sekretária seksaun Programasaun ba kongressu, Radmila Pereira, esplika katak iha loron dahuluk kongresu sei iha palestra ho tópiku tolu ne’ebé relevante ho tema jerál kongresu. Orador sira mak Jenerál Falur Rate Laek, Doutór Adolmado Amaral no Doutór Abel Pires, ne’ebé sei ko’alia kona-ba konsiénsia polítika, transformasaun nasionál no digitalizasaun AI. Iha loron daruak, sei iha diskusaun temática, diskusaun grupu no formulasaun orientasaun estratéjika ba RENETIL iha tinan ha’at oin mai.

Husi Komité Fundador RENETIL, Jose A.N.X. Siak, hateten katak kongresu ne’e sei liu husi etapa importante sira, hanesan palestra, formulasaun estratéjia, eleisaun lideransa foun no deklarasaun final RENETIL ne’ebé espera bele fó kontribuisaun ba debate kona-ba problema mikro, makro, interna no esterna iha prosesu dezenvolvimentu nasaun.

Kongresu IX RENETIL sei hala’o iha UNPAZ iha loron 18 no 19 Jullu 2026, ho esperansa atu hametin unidade membru sira no reforça kontribuisaun RENETIL ba dezenvolvimentu Timor-Leste.

Estagiado : Fransisco/Jose
Editor : Jornalista Carly

EUTL Halo Konferénsia Imprensa Ezije Governu Hatun Taxa no Folin Mina, No Rejeita Kriminalizasaun DefamasaunLorico FM ne...
11/07/2026

EUTL Halo Konferénsia Imprensa Ezije Governu Hatun Taxa no Folin Mina, No Rejeita Kriminalizasaun Defamasaun

Lorico FM news: (UNTL Central), 09 Jullu 2026 – Estudante Universidade Timor-Leste (EUTL) halo konferénsia imprensa hodi hato'o ezijénsia ba Governu no Parlamentu Nacional, liuliu ba Ministériu Transporte Terrestre no Komunikasaun, atu hatun taxa ne'ebé estabelese tuir Dekretu-Lei Nú.
17/2026. Iha.biban hanesan, EUTL mos ejiji atu folin mina ne'ebé oras ne'e sei aa bele tun ona.

Portavós EUTL, Natalino Martins Nunes, hateten katak EUTL hakarak informa ba públiku kona-ba ezijénsia sira ne'ebé antes ne'e mos fó sai liu husi media. Nia dehan katak, maski mundu tomak no Timor-Leste dadaun akompaña hela Kopa Mundiál, públiku labele haluha atu kontinua halo vijilánsia ba injustisa sosiál ne'ebé mosu husi desizaun lider polítiku sira.

"EUTL apela ba públiku bele akompaña Kopa Mundiál, maibé hamutuk mos hodi kontra desizaun polítika públika sira ne'ebé la favorese interese povu nian," dehan Natalino

Martins Nunes iha komunikadu imprensa.
Nia hatutan katak EUTL mos husu Parlamentu Nasional atu hapara projetu lei aditamentu ba kriminalizasaun defamasaun. Aleinde ne'e, EUTL husu atu altera Lei Nú. 1/2006 tuir akordu ne'ebé Parlamentu Nasional halo ona iha tinan kotuk.

Ezijénsia datoluk mak husu Governu atu hatun taxa ne'ebé estabelese iha Dekretu-Lei Nú. 17/2026 no hatun mos folin mina. Tuir EUTL, maski konflitu iha Médiu Oriente para ona, folin mina iha Timor-Leste sei nafatin sa'e tamba espikulasaun husi kompania sira ne'ebé kaer folin mina. Tamba ne'e, EUTL husu atu para espikulasaun ne'e atu povu maubere labele sai vítima ba desizaun sira refere.
EUTL mos husu Parlamentu Nasional atu revoga Lei Nú. 6/2008 kona-ba finansiamentu partidu polítiku.

Tuir organizasaun ne'e, sira la konkorda ho subvenсаun ba partidu polítiku sira no konsidera katak lei refere presiza revoga.
Iha ezijénsia seluk, EUTL husu Governu atu aloka Orsamentu Jeral Estadu (OGE) ba setor produtivu no setor vitál sira.

Tuir EUTL, dezenvolvimentu nasaun tenke baze ba investimentu iha setor produtivu atu bele sustenta ekonomia estadu agora no iha futuru.
Kona-ba projetu lei kriminalizasaun defamasaun, Natalino Martins Nunes dehan EUTL la konkorda tamba haree katak lei refere kria ho intensaun atu asegura lider polítiku sira no bele hafraku sistema demokrasia konstitusionál iha Timor-Leste.

Nia dehan katak Konstituisaun proteje ona dignidade ema nian, no kazu hanesan defamasaun, injúria no kalúnia regula ona iha Kódigu Sivil. Tamba ne'e, la presiza lori ba kriminalizasaun tan, tanba bele implika ba liberdade espresaun sidadaun sira.
Vice-EUTL, Jose da Costa Sure, mos reafirma katak problema sira ne'ebé EUTL aprezenta la'ós buat foun, maibé nu'udar problema estrutural iha Timor-Leste.

"Lei kriminaliza defamasaun ne'e la'ós buat foun. Iha 2005/2006 Governu aprezenta ona, maibé tamba reasaun povu nian la konsege aprova. Iha 2020 mos hanesan, no agora lori fali ba Parlamentu Nasional. Pozisaun EUTL no kamadas hotu-hotu mak 100% la konkorda ho lei ida ne'e, tanba iha tendénsia atu hamate esénsia demokrasia no liberdade espresaun iha Timor-Leste," dehan Jose da Costa Sure.

Nia mos hateten katak dignidade ema nian no responsabilidade ba defamasaun regula ona iha Kódigu Sivil, ne'ebé konsidera hanesan problema partikular entre ema ida ho ema seluk, la'ós problema públiku. Tamba ne'e, la presiza kria responsabilidade kriminal ba kazu sira refere.

Iha remata konferénsia imprensa, EUTL afirma katak iha tempu badak sei halibur malu ho kamadas sosiál sira, estudante sira iha Timor tomak no veteranu sira hodi halo konsentrasaun iha Parlamentu Nasional no manifesta hasoru Governu.

Estajiáriu: Francisco Guterres / Jose Coli

Address

Travessa 4 De Setembro

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Radio Comunidade Lorico Lian posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Business

Send a message to Radio Comunidade Lorico Lian:

Shortcuts

  • Want your business to be the top-listed Media Company?

Share