28/10/2025
Ang 𝘼𝙦𝙪𝙞𝙡𝙖𝙧𝙞𝙖 𝙛𝙞𝙡𝙖𝙧𝙞𝙖 ay isang uri ng punong-kahoy na kabilang sa pamilya Thymelaeaceae at sa genus na Aquilaria. Ito ay kilala rin sa lokal na pangalan na Lapisan o Lapnisan sa Pilipinas. Ang species na ito ay natural na matatagpuan sa Silangang bahagi ng Pilipinas, pati na rin sa Maluku (Indonesia) at kanlurang New Guinea, kung saan ito tumutubo sa mga mababang tropikal na kagubatan na may mataas na halumigmig at sapat na ulan.
Ang punong Aquilaria filaria ay maaaring umabot ng taas na humigit-kumulang 17 metro o higit pa kapag lumaki sa tamang kundisyon. Ang mga dahon nito ay hugis elliptic hanggang oblong-lanceolate at may habang 6 hanggang 14 sentimetro. Ang kahoy nito ay may kakayahang makabuo ng agarwood resin, na kilala rin bilang gaharu o aloewood, kapag ito ay nasugatan o naimpeksyon ng mga fungi o mikrobyo. Ang resin na ito ay napakahalaga at ginagamit sa paggawa ng mamamahaling pabango, insenso, at gamot.
Sa kasalukuyan, ang Aquilaria filaria ay kabilang sa listahan ng CITES Appendix II, na nangangahulugang kontrolado ang kalakalan nito upang maiwasan ang sobrang pagputol at ilegal na pangunguha. Ayon sa IUCN Red List, ito ay may katayuang Vulnerable (VU) dahil sa labis na panghuhuli ng agarwood at pagkasira ng natural nitong tirahan.
Sa pagtatanim at pangangalaga, ang Aquilaria filaria ay angkop sa tropikal na klima tulad ng sa Leyte. Kailangan lamang na ang lupa ay maayos ang drainage at hindi nababaha nang matagal. Gusto nito ng mamasa-masang lupa ngunit hindi dapat sobrang basa o “water-logged.” Bilang isang native species sa Pilipinas, maaari itong itanim bilang bahagi ng agroforestry system o mixed planting, kung saan maaari itong pagsabayin sa ibang halaman upang maging produktibo ang lupa.
Sa larangan ng agarwood farming, ang A. filaria ay isa sa mga species na may mataas na potensyal sa produksyon ng resin kung mapangangalagaan nang maayos at gagamit ng tamang induction techniques. Gayunpaman, mahalagang sumunod sa mga regulasyon ng DENR at CITES bago magtanim, mamahagi, o magbenta ng mga produkto nito.
Kung susumahin, ang Aquilaria filaria ay isang mahalagang punong-kahoy na likas sa Pilipinas, may matibay na kahoy, mabangong resin, at malaking potensyal sa ekonomiya, ngunit nangangailangan ng responsableng pangangalaga at sustainable na pagtatanim upang mapanatili ito para sa susunod na henerasyon.
Agarwood Farming | Sustainable Forestry | Native Tree Conservation | Philippine Lapnisan Species
Aquilaria filaria, agarwood, lapnisan, gaharu, native species, sustainable planting, CITES, IUCN vulnerable, Thymelaeaceae, tropical forest, Leyte tree farming, agarwood resin, forestry investment, native biodiversity, reforestation
