Platteland (2026)

06/01/2026

Was jy nog nooit regtig ’n “fees-mens”nie? Dan sal die Vetplantfees by die ou treinstasie op Calitzdorp jou straks ’n ander deuntjie laat sing. Dié saamtrek van die Calitzdorpse Vetplantvereniging groei elke jaar, vertel Buck Hemenway, die hupse 83-jarige voorsitter, en tog voel dit steeds klein en kompak en hanteerbaar met oorgenoeg veilige parkeerplek, skryf Johan van Zyl.

By dié fees word ’n mens herinner hoe iets byna magies gebeur wanneer ’n spul uiteenlopende vreemdelinge met dieselfde obsessie bymekaarkom en vir ’n vale steggies ruil en verkoop en ook glad nie suinig is met hulle kennis en praktiese wenke nie.

Vetplantverslaafdes is natuurlike skattejagters, sê Yvonne Hemenway, Buck se vrou. “As hierdie gogga jou eers gebyt het, sien jy aanhoudend nuwe vorms, kleure en teksture raak, en voor jy jou oë kan uitvee, is daar ‘net nog dié een’ wat jy eenvoudig móét hê.”

Op ’n grootliks Afrikaanse plek soos Calitzdorp val die Hemenways se sterk Amerikaanse aksent ’n mens dadelik op, maar die egpaar is duidelik al gewoond aan die fronse. Hulle het in 2015, ná verskeie besoeke aan Suid-Afrika en Namibië oor die jare (in 2006, 2009, 2011 en 2013), sak en pak Calitzdorp toe getrek. Wat hulle verras het, is dat daar in ’n land waar 47% van die wêreld se vetplante natuurlik voorkom, destyds net een vetplantvereniging was: in Johannesburg.

Daarom het hulle kort daarna saam met vriende die Calitzdorpse Vetplantvereniging gestig en in 2017 ook die Vetplantfees begin. “Daardie eerste jaar was dit maar moeilik om kwekers te oortuig om te kom,” onthou Buck. “Ek d**k daar was altesame 7 stalletjies en teen 11:00 op die eerste dag was al die plante uitverkoop! Etwin Aslander het gelukkig tot ons redding gekom en nog ’n bakkievrag plante by sy kwekery langs die R62 gaan haal.”

Die Hemenways vertel hulle was jare lank professionele vetplant- en kaktuskwekers in Amerika, waar hulle 15 jaar lank die Prickly Palace-groothandelkwekery in Riverside in die suide van Kalifornië bedryf het. Hulle was ook reg oor die land betrokke by die bestuur van talle vetplantverenigings.

“Dis wat gebeur as ’n stokperdjie heeltemal handuit ruk,” grynslag Buck, en Yvonne beaam: “Vra maar die meeste van die kwekers met stalletjies hier by die plantmark... vir omtrent almal van hulle het vetplante as ’n stokperdjie begin en uiteindelik ’n vol- of deeltydse besigheid geword. Noem dit ’n verslawing, as jy wil... die enigste verskil is net niemand stel in rehab belang nie!”

Ontmoet van die kwekers en wat jy alles by dié fees kan ervaar in ons Somer-uitgawe, beskikbaar in winkels en aanlyn: https://bit.ly/3ORFsrr

01/01/2026

Waar daar lig is. Die geliefde Suid-Afrikaanse fotograaf, Obie Oberholzer, wat stories met sy kameralens vertel, het onlangs saam met sy vrou Lynn by Numbi Valley, De Rust Permaculture Farm gaan kuier. Hy het hierdie permakultuurplaas in die Karoo, wat Ross en Kath Dwyer op die been gebring het en bedryf (en waarvan ons in ons Herfs 2024-uitgawe vertel het), uit 'n heel ander hoek vasgevang. Mag die nuwe jaar julle met nuwe perspektief, oop oë en in vol kleur begroet.

Gelukkige nuwe jaar!

Beloved South African photographer Obie Oberholzer, known for telling stories through his lens, recently visited Numbi Valley, De Rust Permaculture Farm with his wife, Lynn. There, he captured the Karoo permaculture farm — established and run by Ross and Kath Dwyer — from a fresh and unexpected point of view. (We shared their story in our Autumn 2024 issue.) May the new year greet you with fresh perspective, open eyes, and life in full colour.

Happy new year!

30/12/2025

Hier kan jy mos ure lank lê en dryf. With all the time in the world.

(Foto deur en gedeel deur Nieu-Bethesda Tourism)

24/12/2025

Dit het al ’n tradisie geword dat Schalk Bonzaaier sy huis in 15de Laan, Kleinmond elke Desember in ’n skouspel van liggies omskep — ’n aangesig wat jonk van gees én van jare bekoor. Hierdie jaar is geen uitsondering nie. Mag daar ook lig wees - in huise, harte en die jaar wat kom. Ons wens ons lesers, volgelinge en grootste ondersteuners ’n mooi en geseënde Kersfees toe, gevul met liefde, rus en tyd saam met familie en geliefdes.

It has become a tradition for Schalk Bonzaaier to transform his home in 15th Avenue, Kleinmond into a dazzling display of lights every December — a sight that delights those young at heart and the young in years alike. This year is no exception. May there be light too — in our homes, in our hearts, and in the year to come. We wish our readers, followers and greatest supporters a beautiful and blessed Christmas, filled with love, rest, and time spent with family and loved ones.

(Video deur )

17/12/2025

As dit reën in die Karoo, speel die kinders in die plassies water.
When it rains in the Karoo, kids splash in the puddles.

(Video 12 Desember deur geplaas)

16/12/2025

Al lê die Bloukrans-kleinbewarea van 1 000 ha net 30 km noord van Laingsburg, neem dit jou meer as ’n uur om daar uit te kom. ’n Bakkie of sportnuts-voertuig met ’n hoë grondvryhoogte is noodsaaklik. Jy ry deur altesame ses plaashekke en moet by die ou Karoo-reël hou om ’n hek wat toe was, weer toe te maak. Wat oopstaan, bly oop, skryf Johan van Zyl.

“Mense vra my soms wat dóén ek heeltyd hier, dan antwoord ek maar ons boer met klippe, want daar is wragtie so baie van die goed,” lag Franci Vosloo, wat jou welkom heet en elke oggend ’n ligte ontbyt van bircher-muesli en skons, plaatkoekies of muffins kom aflaai (dis ingesluit by die prys). Saans bring sy ook voortreflike tuisgekookte aandetes mits jy vooraf bespreek.

Franci woon sedert einde 2021 permanent op die plaas wat haar ouers, Koos en Jean Vosloo van Stel-lenbosch, in 2008 gekoop het. Hulle is eintlik vier kinders, vertel sy, en hoewel die ander drie ook lief is vir die plaas, is hulle besige mense met ’n “ander soort, waarskynlik minder emosionele, konneksie met die grond”: Sy het ’n ouer broer, Jaco, wat ’n ingenieur is (soos hulle pa); haar jonger broer, Niel, werk onder meer as fotograaf, en haar suster, Mariechen, is ’n kostuumontwerper wat getroud is met die stelontwerper Rocco Pool.

“My pa het op Somerset-Oos aan die rand van die Karoo grootgeword en altyd daaroor gedroom om eendag sy eie stuk grond in hierdie deel van wêreld te hê. Al wat aan die begin hier was, was die platdak-plaashuis, die skuur en ’n paar bouvalle. Ons het mettertyd besef ons sal gou ’n ander plan moet maak, want die bobbejane was hier baas. Elke keer as ons plaas toe gekom het, moes ons eers die stoepe en die dak skoonmaak...”

Franci sê hulle het van die begin af geweet die grond is te klein om “ekonomies sinvol” daarop te boer – nié dat dit hulle gekeer het om ’n klomp olyfbome te plant wat toe deur die koedoes opgevreet is nie! “Ons het ook ons geluk met ’n inheemse soort roosmaryn probeer met die idee om vlugtige olie te maak, maar uiteindelik was die wind net te kwaai vir die fyn blaartjies. Ek het toe ook nog nie permanent hier gebly nie,” vertel sy.

Sedertdien is die hooffokus op Bloukrans om die oorbeweide veld te herstel en dié relatief onbekende deel van die Karoo te deel met ander mense wat ook hierdie soort stilte waardeer. “Dis meestal so stil, jy weet, dat dit eintlik ráás van stilte.”
Die Vosloos het begin deur twee van die bouvalle op die plaas te restoureer. Eerste aan die b***t was die Kliphuis met slaapplek vir twee, en daarna het die aansienlik ruimer Modderhuis, ’n ou werkershuis met dik mure, gevolg. Die nuwe Sinkhuis is laaste gebou met geroeste sinkplate, skewe staalraamvensters, hout en ou telefoonpale wat hulle op die plaas versamel het.

Al drie dié ongekunstelde Karoo-styl huise het sy eie persoonlikheid en lê ver uitmekaar. Die huise is netwerkonafhanklik met sonkrag (vir die yskas en enkele ligte) en gasgeisers vir warm water. Televisie, wifi en selfoonsein kan jy maar op jou maag skryf, hoewel ’n mens wel ’n heel skaflike MTN-sein kry as jy op die hoërliggende dele gaan stap.

“Vir my was dit belangrik dat mense hier ’n heeltemal ander soort ervaring kry en weggevoer word van dít waaraan hulle gewoond is. ’n Mens kry so baie blyplekke op die platteland wat maar net soos nog ’n hotelkamer lyk en voel,” sê Franci.

Lees verder van die rotstekeninge hier en ook hoe Franci-hulle probeer om Bloukrans as natuurreservaat te laat verklaar, in ons Someruitgawe nou beskikbaar in winkels en aanlyn: https://bit.ly/3ORFsrr

12/12/2025

Dit lyk of "bons"-oefeninge wat op 'n tampolien uitgevoer word ook nou gewild onder die hoenders op die platteland raak. Of leer hulle uiteindelik hoe om te vlieg?

It seems rebounding exercises done on a rebounder or mini trampoline are now also gaining popularity among the country chickens. Or maybe they are finally learning to fly.

(Video deur Komikcomkomik)

09/12/2025

Die vryskutjoernalis en teksredakteur Elna van der Merwe werk steeds as boekeredakteur van die tydskrif Huisgenoot en het einde Februarie 2022 die eerste Stilbaai-boekefees gereël (saam met Dan Badenhorst) – minder as drie maande nadat sy in Desember 2021 uit Parow-Noord hierheen verhuis het. (Elna is steeds aan die stuur van sake, en die vyfde boekefees word op 27 en 28 Februarie 2026 gehou.) So skryf Johan van Zyl.

“Ek het agter die rivier en die see aangetrek – ek lééf vir die water,” sê sy. “My plan was altyd om in Seepunt af te tree. Ek het eintlik geen geskiedenis met Stilbaai gehad nie, behalwe my broer-hulle van Ceres wat ’n vakansiehuis hier het waar ek oor die jare ’n paar keer kom vakansie hou en werk het. Een jaar kom ek nog so uit die water gestap, toe vra my broer vir my: ‘Hoekom verkoop jy nie jou huis in die Kaap en trek Stilbaai toe nie?’ Ek het net skielik helder geweet dis hier waar my toekoms lê.”

Dis die eerste keer in haar lewe dat sy in die platteland woon, sê Elna. “Ek het totaal ingeskakel by die dorp, en ná vier jaar kan ek sê my lewe is radikaal anders; ek lewe sonder vrees en hou van alles hier: die eenvoud, die landelike gemoedelikheid, die gemaklikheid tussen mense, daardie ou cliché dat almal jou groet. Hier is baie wonderlike stories en interessante mense en afgetrede akademici – prikkelende etenstafelgesprekke is amper die standaard.”

Sy moes wel ’n paar “aanpassings maak”, gee sy toe. “Ek moes vinnig leer om rassistiese aanmerkings, dikwels baie verhul en subtiel – dadelik in die kiem te smoor... daardie mense wat so graag praat van ‘hulle’. Verder het ek agtergekom mense is hier selde so onbeskof met mekaar soos wat hulle in die stad kan wees, vermoedelik omdat dit ’n kleiner gemeenskap is en almal mekaar ken. As jy kritiek wil lewer, moet jy dit baie sagkens doen. Die enigste ander ding wat my pla, is dat baie mense aanvaar as jy ’n enkel vrou is, moet jy noodwendig ’n straight weduwee wees… hier bestaan nie eintlik ander skakerings vir enkelvroue nie.”

Daar is nog heelwat ander kleurryke mense wat Stilbaai hul tuiste gemaak het. Leer ken hulle in ons Someruitgawe, nou beskikbaar in winkels en aanlyn: https://bit.ly/3ORFsrr

04/12/2025

Min dinge sê “somer” soos die gesig van ’n goudgeel sonneblom. Dis hoekom Dan Enslin van die plaas The Neighbours omtrent 4 ha sonneblomme gesaai het: om dié vrolikheid met ander te deel, skryf Anri Matthee.

Dan bedryf sedert 2019 ’n herlewingsplaas op ’n deel van die oorspronklike Welmoed-landgoed buite Stellenbosch, met die ondersteuning van sy vrou, Sam-Jamie. Die gedagte van ’n sonneblomfees het by hom posgevat ná ’n besoek aan die noordelike provinsies: As die blomme elders so mooi groei vir olieproduksie, hoekom nie ook in die Kaap as snyblomme nie?

Die sonneblomsaad is reeds vroeg in Oktober gesaai. Nou moet Moeder Aarde die res doen sodat die blomme kort voor Kersfees geil sal staan om met die hand geoes te word. Jy kan jou eie snoeiskêr bring of een op die plaas huur. Dan beskou die Sonneblomfees as ’n proeflopie vir sy droom om die plaas in ’n seisoenale selfpluk-bestemming te omskep.

“Ons beplan om oor die volgende paar jaar sowat 7 ha boorde te vestig, in kwadrante wat al om die seisoene blom. As jy byvoorbeeld in Mei kom kuier, sal jy steenvrugte en sitrus kan pluk. En as jy dan weer in die laatsomer kom, sal ons kernvrugte ryp wees. Elke seisoen sal sy eie plukfees hê.”

Met uitgelese uitstallers, kos, wyn, musiek en kinderspeletjies op aanbod beloof die Sonneblomfees om ’n onvergeetlike gesinsuitstappie te wees – onthou tog die kamera vir kiekies tussen die blomme. Boonop is dit ’n gulde geleentheid om herlewingsboerdery in aksie te sien. “Ons wil vir mense wys hoe boerdery kán lyk in ’n tradisionele, heilsame omgewing.”

Die eerste Sonneblomfees word op 20 en 21 Desember gehou op The Neighbours buite Stellenbosch (op die Annandalepad). Kaartjies kos R120p.p. by Webtickets (gratis vir o.12’s).

(Foto's verskaf)

02/12/2025

“When I was a little boy, I used to run around these hills herding my father’s cattle,” says Siphelele Vumisa, gesturing towards the rolling green slopes of Macambini (which is under tribal authority) on KwaZulu-Natal’s North Coast, roughly 20 km from Tugela Mouth village. Behind him, in the distance, the Indian Ocean glistens, writes Hancu Louw.

Today, these hills are home to a legacy in the making: 20 hectares of young macadamia orchards. And he has plans for more. At a little over 30 hectares in size, Siphelele’s farm is modest by commercial standards, but for his village, it’s a manifestation of what communal land can yield when ambition and persistence take root.

“I matriculated here in 2000, and joined the South African Air force (SAAF) where I did my officership training. Officership training means leadership development in a more broad sense. In 2004 the Airforce awarded me a bursary to study mechanical engineering and I completed my degree in 2008,” he says.

After working for the SAAF for a couple of years, Siphelele endured a stint with Rolls-Royce in the UK that brought him financial stability but little joy. “The money was really good, but I didn’t enjoy the lifestyle – being indoors all the time. I need the fresh air,” he says, dressed in South Africa’s unofficial farmer’s uniform: khaki shirt, shorts and vellies.

Agriculture was always part of his DNA. “I come from a family of farmers. My father had cattle and goats, and my mother managed a plot of land where she grew sugarcane, sweet potatoes and tomatoes. Farming was never something I felt I needed to study; I’ve been doing it since I can remember. To be honest, it comes naturally.”

What didn’t come naturally, though, was sugarcane, the dominant local crop. “There was sugarcane here, but I don’t like working with it. Too much childhood trauma: burning, cutting, loading and driving the tractor to the mill and back,” he says with a laugh. Instead, he set his sights on macadamias. “If you plant a tree, you plant a legacy, because that tree can feed your grandchildren. One day, my grandchildren will be able to say, ‘It was my grandpa who planted these trees.’”

In 2020, in the midst of the Covid-19 pandemic, Siphelele planted his first 10 hectares. Establishing orchards is not for the faint of wallet. Industry body Macadamias South Africa (SAMAC) estimates costs at around R100 000 per hectare. Siphelele dug deep into his own savings. “I used my own money for the initial 10 hectares, because I knew that if I wanted to access more funding, I would need to show potential investors that I was committed.”

That commitment opened doors. The Provincial Department of Agriculture backed his expansion to 20 hectares, and SAMAC partnered with him for another 10. All this on land he doesn’t own. Macambini falls under the Ingonyama Trust, which holds communal land in KwaZulu-Natal. “This means that I cannot own the land, but I can work and live here and earn an income, as long as I contribute to the community.”

Read the rest of Siphelele’s story as well as another farmer showing that agriculture, when rooted in community, can grow far more than nuts. It can grow legacies. In our Summer issue now available in stores and online: https://bit.ly/3ORFsrr

27/11/2025

Alles wat lekker is. Dis die indruk wat mens kry wanneer jy deur Spekboom Deli se deure stap — dat jy hier regte, egte huiskos en tuisgebak sal kry, alles met die hand gemaak, in ’n lushof van groen.

Oral waar jy kyk, is daar spekbome — en potte waarin jy hulle self by die huis kan plant. Die spekboom is selfs gratis wanneer jy ’n pot koop.

Lisa Venter het vir sestien jaar as projekbestuurder by Sasol op Secunda gewerk. Voor dit was sy vier jaar lank by PetroSA op Mosselbaai — en dalk het die omgewing nog altyd in haar bloed gebly. Op soek na beter geleenthede vir haar seun, het sy besluit om die groot sprong te waag en in Maart vanjaar Spekboom Deli oor te neem, toe dit nog onder vorige eienaarskap was.

Die deli was toe in Voorbaai, oorkant Pet and Pool in Gericke Straat — waar baie mense ook nog die ou Baruch’s sal onthou. Hulle het op 1 April hul deure daar oopgemaak, maar einde Augustus het hulle na Brinkley’s Village geskuif: ’n kleiner, knusser ruimte wat beter by hul visie pas.

“Hier is dit meer persoonlik,” vertel Lisa. “Die omgewing is kleiner, die band met ons kliënte sterker, en daar heers ’n vakansiegevoel. Voorbaai was meer industrieel, met min parkering en baie padwerke. Mense soek ons soms nog daar!”

Spekboom Deli word as ’n egte familiebesigheid bedryf. Haar seun staan agter die koffiemasjien as barista, terwyl Lisa self agter die kospotte staan.

Die groot trekpleister? Hul skons en muffins. Al neig die deli deesdae meer na ’n koffiewinkel toe, bly hul spek-, eier- en kaasbroodjie op tuisgebakte ciabatta (van ’n plaaslike bakker in Voorbaai) ’n gunsteling. Die plaatkoekies en gevulde pannekoeke is ideaal vir ’n vol maag voor ’n strandstap.

Lisa voorsien ook kos vir funksies: braais, broodtafels en platters vir groepe van 30–40 mense.

“Spekboomblare kan jy eet,” verduidelik sy. “Ek gebruik dit om my kosversierings en tafelversierings mee te doen. My hele winkel is vol spekbome — dis deel van wie Spekboom is.”

Spekboom Deli in Klein Brak is oop:
Maandae tot Vrydae: 08:00 – 16:00
Saterdae: 08:00 – 14:00
Sondae: 08:00 - 13:00.

(Foto's: Verskaf)

25/11/2025

Tien jaar gelede sou jy maklik ’n dak oor Stilbaai kon bou en dit ’n ouetehuis noem. Dis nou mits jy Desembervakansies buite rekening laat, want dis wanneer tot 50 000 mense hier hulle jaarlikse blaaskans kom neem. Maar die dae toe dié “oumensdorp” weerskante van die Goukourivier die ander elf maande van die jaar sy naam ál dommelend gestand gedoen het, is vir altyd verby, skryf Johan van Zyl.

Só lig ’n klomp van die nagenoeg 6 000 permanente inwoners jou in, party van hulle besorg oor die “ongebreidelde ontwikkeling”, veral sedert die Covid-19-pandemie, wat die dorp se unieke karakter, groen stroke en die groter omgewing bedreig. (Ons verneem selfs die heel eerste woonstelgebou gaan binnekort hier verrys! – Reds.)

Stilbaai het inderdaad die afgelope twee dekades ingrypend verander: Die “hoofdorp” met al die winkels en banke was altyd aan die oostekant en Stilbaai-Wes was eintlik maar net die paar houthuise op die strand en een winkeltjie. Nou is Stilbaai-Oos grootliks ’n vakansiedorp met slegs enkele winkels en restaurante – daar is nie eens ’n kitsbank nie.

Sedert die pandemie is hier heelwat meer jonger mense met gesinne wat die plaaslike laerskool en crèche’e aan die gang hou asook ’n menigte nuwe soorte besighede en lekker eetplekke. Huispryse het die hoogte ingeskiet, en as jy die konstante stroom stootskrapers en vragmotors met dakplate, pype en bakstene sien, sal jy nooit raai die ekonomie is eintlik in ’n resessie nie. Dis ook nie net die dórp wat verander het nie, jubel mense wat besighede hier bedryf; die “seisoen” is deesdae veel langer.

Hoewel die somer – spesifiek Desember en Januarie – steeds die meeste besoekers lok en die wintermaande die stilste is, kom baie mense die res van die jaar hierheen vir langnaweke en korter vakansies. Al is die meeste van die voltydse inwoners inderdaad “afgetree”, leer jy gou op Stilbaai is dié term eintlik ’n sinoniem vir aktief. ’n Nuwe, veiliger lewe in ’n Suid-Afrikaanse Blou Sone waar mense langer en gesonder leef.

Of, soos die meer as 450 lede van die plaaslike U3A-tak (Universiteit van die Derde Era) dit stel: Hier is baie mense in die derde fase van hulle lewe wat hulle intellektuele kapasiteit wil behou deur middel van stimulerende leer- en onderrigprogramme en sosiale kontak. Jy sien hulle vroegdag in geel glim-baadjies in Waterkantstraat stap en draf. Party swem in die Goukourivier of in die branders, ander vang vis, skuba- of snorkelduik of ry kano, kajak, branderplank, branderski of fiets.

’n Lot ontferm hulle oor die unieke kalkrandfynbos van die streek wat in nie minder nie as drie natuurreservate – Pauline Bohnen, Geelkrans en Skulpiesbaai – om die dorp te sien is. Ander is op die uitkyk vir die nagenoeg 230 voëlspesies wat al hier aangeteken is, hulle speelbrug of skaak, dans, sing koor of lees en bespreek die jongste boeke. Dit lyk of daar net een ding is wat geen van die permanente inwoners doen nie: op hulle louere rus.

Kom lees verder wat maak Stilbaai so ’n lekker plek om te bly in ons Someruitgawe, nou beskikbaar in winkels en aanlyn: https://bit.ly/3ORFsrr

Platteland

06/01/2026

01/01/2026

30/12/2025

24/12/2025

17/12/2025

16/12/2025

12/12/2025

09/12/2025

04/12/2025

02/12/2025

27/11/2025

25/11/2025

Address

Website

Alerts

Contact The Business

Shortcuts

Share