17/09/2026
I-SRC YAKHWANOKHOLEJI KUGOMPO IQALISA IPHULO YOKUNIKEZELA NGEEPASELA ZOKUTYA UKUXHASA ABAFUNDI ABANGENAYO INKXASO-MALI
IBhunga labaMeli babafundi beYunivesithi yakwaNokholeji (Fort Hare - UFH) (SRC) liqalise i-SRC Food Parcel Drive, isigaba sokuqala seNkqubo yalo yokutya kwikhampasi, ejolise ekuboneleleni ngoncedo olukhawulezileyo kubafundi abanengxaki yokutya kunye nobunzima bezemali.
Le nkqubo ikhokelwa yinkokeli yabafundi ephuma kwiBhunga labaMeli baBafundi yekhampasi yaKuGompo uSibusiso Msomi kunye noNobhala weBhunga uSomila Tendana, bobabini ababethunyelwe yi-Economic Freedom Fighters Youth Command (EFFFYC) ukuba bakhonze kwiBhunga. Phantsi kobunkokeli babo, IBhunga labaMeli baBafundi ibeke impilo-ntle yabafundi kunye nokhuseleko lokutya phakathi kwezinto eziphambili, ngakumbi kubafundi abaqhubeka nezifundo zabo ngaphandle kwenkxaso-mali ye-NSFAS, iibhasari, inkxaso-mali okanye ezinye iindlela zenkxaso-mali.
Le nkqubo yokutya ijonge ukunceda abafundi abamalunga namakhulu amathathu (300) abangaxhaswanga ngemali kwikhampasi yaKuGompo. Ukanti iphakheji nganye yokutya yenzelwe ukubonelela ngenkxaso yesondlo eqikelelwa kwiiveki ezine ukuya kwezintandathu, equlathe izinto zokutya ezibalulekileyo ezifana nerayisi, umgubo wombona kunye nomngqusho, imithombo yeprotheyini kubandakanya iintlanzi ezisetotini kunye namaqanda, izinto zokupheka ezibalulekileyo kunye neemveliso zococeko ezisisiseko. Eli phulo lenzelwe ukubonelela ngoncedo olukhawulezileyo kubafundi abanokuba nzima ukuhlangabezana neemfuno zabo zesondlo ngelixa beqhubeka nezifundo zabo.
Intloko yabafundi uSibusiso Msomi uthe IBhunga labaMeli baBafundi ifuna ukuqinisekisa ukuba le nkqubo iphunyezwa ngenkqubo ecwangcisiweyo necacileyo endaweni yokusasaza ukutya ngaphandle kokugqiba ukuba ngubani ofuna uncedo. Ngoko ke abafundi bafuneka ukuba bagqibezele inkqubo yesicelo, ngelixa imeko yabo yenkxaso-mali iqinisekisiwe ukuba uncedo olufumanekayo lufikelela kubafundi abaswele ngokwenene.
Kusenjalo ngabantu abamalunga wamashumi amathathu (30) abancedisi beBhunga labaMeli baBafundi abaqokelelwe ukuxhasa inkqubo yokusasaza, ukuqinisekisa ukuba iipasela zokutya zifikelela kubaxhamli abachongiweyo ngendlela ecwangcisiweyo.
UMsomi ucacisile ukuba ukuhanjiswa kwezipasela zokutya kumele iSigaba sokuqala (1) seNkqubo yokuTya kwiKhampasi, i-SRC sele ijonge ukungenelela okuzinzileyo kwiSigaba sesibini(2). Ukanti isigaba sesibini sicingelwa ukuba sidlule kwiipasela zokutya siye ekuboneleleni ngokutya okuphekiweyo kubafundi abangaxhaswanga ngemali kwikhampasi, ngenjongo ebanzi yokudala indlela ezinzileyo apho abafundi banokufikelela khona kukutya ngexesha lezifundo zabo, utshilo uMsomi.
"Injongo yethu kukuqinisekisa ukuba akukho mfundi kule khampasi omele akhethe phakathi kokuya kwintetho nokutya. Isigaba sokuqala (1) sijongana nesidingo esikhawulezileyo, ngelixa iSigaba sesibini (2) siza kwakha ulwakhiwo lwexesha elide ukuze luqhubeke," utshilo uMsomi. Unobhala we-SRC uSomila Tendana ukwavakalise umbulelo kwiYunivesithi ngenkxaso yayo eqhubekayo kwimizamo ejolise ekuncedeni abafundi abajongene nobunzima bezemali. Uthe ukungabikho kokutya kusengumngeni omkhulu kubafundi, ingakumbi abo bavela kwiindawo ezihlwempuzekileyo, kwaye ukungenelela okulolu hlobo kunokubonelela ngenkxaso ebalulekileyo kunyaka wezifundo.
"I-SRC ibulela ngokungazenzisiyo kwiYunivesithi ngenkxaso yayo eqhubekayo ekuboneleleni ngeepasela zokutya kubafundi abasweleyo. Amanyathelo anjengala enza umahluko omkhulu kubomi babafundi abaninzi abahlangabezana nobunzima bezemali kunyaka wezifundo, ingakumbi abo bavela kwiindawo ezihlwempuzekileyo," utshilo uTendana.
Uqhube wagxininisa ukuba ukujongana nokungabikho kokutya kufuneka kuhlale kuyinto ephambili kuba abafundi abanokufikelela kwizinto ezisisiseko bakulungele ngakumbi ukugxila kwimisebenzi yabo yezemfundo.
"Ukuphunyezwa kweenkqubo ezijongene nokungabikho kokutya kufuneka kuhlale kuyinto ephambili, njengoko zinceda ukuqinisekisa ukuba abafundi abasengozini banokufikelela kwizinto ezisisiseko kwaye bayakwazi ukugxila kwizifundo zabo kwaye baphumelele kwizifundo," wongeze watsho uTendana.
I-SRC ithi iNkqubo yokuTya ukutya kwiKhampasi isekelwe kumgaqo wesidima sabafundi kwaye ifuna ukuqinisekisa ukuba ubunzima bezemali abubathinteli abafundi ekubeni bathathe inxaxheba ngokupheleleyo kubomi beyunivesithi. Nangona isigaba sokuqala sibonelela ngoncedo olukhawulezileyo ngeepasela zokutya, isigaba sesibini esicwangcisiweyo senzelwe ukuseka indlela ezinzileyo ngakumbi yokhuseleko lokutya kwabafundi.
KuMsomi noTendana, ukuthunyelwa kwabo yi-EFFYC kuthwala uxanduva lokuqinisekisa ukuba i-SRC ihlala isabela kwiimeko zezinto ezichaphazela abafundi. Olu phulo lweepasela zokutya luboniswa njengenxalenye yenjongo yabo ebanzi yobunkokeli yokujongana nemingeni yabafundi esebenzayo ngeenkqubo ezizuzisa ngokuthe ngqo uluntu lwekhampasi.
Iinkokeli ze-SRC zigxininisa ukuba ubunkokeli babafundi kufuneka budlulele ngaphaya kokumelwa kunye neentlanganiso kwaye kufuneka buguqulele kwiindlela ezibonakalayo eziphendula kwiinyani zemihla ngemihla ezijongene nabafundi.
I-SRC Food Parcel Drive iphawula ukuqala koko ubunkokeli bunethemba lokuba kuya kuba yinkqubo ebanzi nezinzileyo yokhuseleko lokutya kwabafundi kwikhampasi yaKuGompo, kunye neSigaba sesibini (2) kulindeleke ukuba sigxile ekutyeni okuphekiweyo kunye nenkxaso yexesha elide kubafundi abangaxhaswa ngemali.