https://www.facebook.com/1762827343943127/

پیک کوثر, Tank-e-Tel, Shahid Mazari Road, Kabul (2026)

19/04/2016

29/10/2015

آموزش؛‌ مسوولیت ‌فراموش‌شده‌ی ‌رسانه‌ها

بنابر نقش رسانه‌ها در بیداری و آگاهی‌بخشی به مردم، از رسانه‌ها با عبارت‌هایی چون قدرت برتر، صدای مردم، دانشگاه باز و ... یاد می‌شود. بدون شک، رسانه‌ها نقش تعیین کننده‌یی در تحولات دنیای کنونی ایفا می‌کنند؛ چون امروز، رسانه یکی از عضوهای هر خانواده محسوب می‌شود و همانند یک عضو فعال در جهت‌گیری و سمت‌و‌سو دهی دیگر اعضای خانواده نقش ایفا می‌کند.
در کشورمان افغانستان نیز رسانه‌ها گسترش یافته است طوری که امروز، به ندرت می‌توان خانواده‌یی را یافت که حداقل با یک رسانه در ارتباط نباشد. بنابراین کمتر کسی یافت می‌شود که تحت تاثیر الگوهای رفتاری تعبیه شده از سوی رسانه‌ها قرار نگیرد و یا در عادت و کنش‌های او، الگوهای رسانه‌یی قابل مشاهده نباشد.
رسانه‌ها برای جذب مخاطب، مواد منتشره‌ی شان را در قالب‌های مختلف به مردم می‌رسانند؛ از برنامه‌های خبری گرفته تا برنامه‌های تفریحی و موسیقی، همه پیام و الگویی را به مردم انتقال می‌دهد که این انتقال پیام نوعی آموزش نیز محسوب می‌شود.
در عصر حاضر که رسانه‌ها در قالب‌های گوناگون؛ شنیداری، دیداری، چاپی و آنلاین، برنامه پخش می‌کنند، این امکان را برای مردم به خصوص نوجوانان و جوانان میسر شده است که با تعقیب برنامه‌های آموزشی رسانه‌ها بتوانند به نیازهای تربیتی و آموزشی‌شان رسیدگی کند.
در صورت اتخاذ سیاست درست از سوی مسوولان رسانه‌یی کشور، رسانه‌ها به عنوان قدرت برتر می‌توانند در تمام عرصه‌ها به مردم درباره‌ی آن‌چه که نیاز دارند، آموزش و اطلاع دهند و از این طریق در آنان تحرک و کنش ایجاد کنند.
آموزش رسانه‌یی در دنیای کنونی از اهمیت بالایی برخوردار است و در اغلب کشورهای دنیا رسانه‌های تخصصی آموزشی وجود دارند که برنامه‌های آموزشی را به صورت تخصصی و با به کارگیری روش‌های بروز و موثر تدریسی، نشر می‌کنند.
اما در افغانستان با گذشت قریب به یک و نیم دهه از احیای رسانه‌ها و با وجود فعالیت بیش از شصت تلویزیون، صدها رادیو و هزاران نشریه‌ی چاپی در سراسر کشور، به امر آموزش کمتر پرداخته شده است. از این میان، بیشتر این رسانه‌ها به اطلاع دهی از رویدادهای امنیتی و سیاسی می‌پردازند و کمتر رسانه‌یی را می‌توان یافت که رویکرد آموزشی تخصصی را در پیش گرفته باشد. با وجودی که در کل اطلاع دهی از هر رویدادی نوعی آموزش است؛ اما برنامه‌های آموزشی تخصصی مد نظر این سطرها است.
از میان تمام رسانه‌های دیداری فوق، تنها تلویزیون معارف است که در خصوص نشر برنامه‌های آموزشی فعالیت دارد؛ اما شیوه‌ی آموزش دهی این رسانه سنتی است و در تمام برنامه‌های آن، هیچ نشانه‌یی از به کار گیری شیوه‌های نوین و موثر آموزشی دیده نمی‌شود. سیستم نشرات آموزشی این تلویزیون، کلاسیک و به‌ سان مکتب‌های افغانستان است. در برنامه‌های آموزشی این رسانه، استادان همانند صنف مکتب، با استفاده از روش معلم‌محور، لکچر می‌دهد و برای ارایه‌ی مثال تنها از تخته و تباشیر استفاده می‌کنند؛ که اتخاذ این روش، نمی‌تواند مخاطبی را جلب کرده و به پای برنامه‌های آموزشی این چنینی بنشاند. در نتیجه تنها عده‌ی قلیلی برنامه‌های این چنینی را با بی‌میلی دنبال می‌کنند.
بنابراین مسوولان و سیاست‌گذاران تلویزیون معارف باید بدین امر توجه جدی کنند و مربیان توانا و مجرب را برای آموزش رسانه‌یی استخدام کنند که بتوانند دانش‌آموزان را به پای برنامه‌های شان بکشانند چون رسانه‌ی بدون مخاطب به شخصی می‌ماند که تنها با خودش گفتگو می‌کند.
از آن جا که کشور ما در رده‌ی بی‌سوادترین کشورهای دنیا قرار دارد؛ مسوولیت تمام رسانه‌هاست که در امر آموزش و پرورش توجه کرده و بدین منظور برنامه‌های مفیدی را روی دست گیرند.

رحیم بهنام / پیک کوثر

23/10/2015

شماره‌ی 39 / پیک کوثر

06/10/2015

معلم؛ از ارزش تا ارزش‌دهی
ناظرحسین حسین‌پور
سیزدهم ماه میزان / پنجم اکتوبر به پیشنهاد سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد (یونسکو) به عنوان روز معلم نام‌گذاری شده است. در سراسر جهان از جمله افغانستان، در این روز همه‌ی دانش‌آموزان از مقام بزرگ معلم با برگزاری مراسم‌های ویژه، تبجیل می‌کنند. نقش ویژه‌ی معلم در پیشرفت جامعه بر همه روشن است؛ طوری که می‌توان گفت آینده‌ی یک جامعه در دست معلمان آن جامعه است. تمام کشورهای صنعتی و مترقی جهان تنها از طریق اهمیت دادن به علم و آگاهی و در نتیجه ارزش دادن به معلم و معلمی، به قدرت و جایگاه‌فعلی‌شان رسیده‌اند.
به همین دلیل در تمام کشورها، معلم از جایگاه، احترام و امتیازهای ویژه‌یی برخوردار است؛ اما با تأسف در کشور ما افغانستان این امر کمی متفاوت است. با در نظرداشت نقش معلم در ساختن یک جامعه‌ی مترقی و سالم، در این کشور معلم از جایگاه حقیقی‌یی که باید برخوردار باشد، نیست؛ در حالی ‌که پیامبر اسلام فرموده که معلمی شغل انبیا است.
با تأسف در جامعه‌ی ما، معلمی از وظیفه‌های رده‌پایین محسوب می‌شود و یک معلم نظر به جایگاه حقیقی‌اش از کمترین احترام و کمترین امتیازهای مادی و معنوی برخوردار است. با توجه به نتیجه‌ی امتحان کانکور هر سال می‌توان به میزان اهمیت‌دهی و جایگاه معلم در اذهان مردم افغانستان پی برد. بر اساس نتیجه‌ی کانکور، افرادی به دارالمعلمین‌ها و دانشکده‌های تربیتی جذب می‌شوند که پایین‌ترین نمره‌ها را در کانکور کسب کرده و توانایی کامیابی در دیگر رشته‌ها را ندارند؛ این، به معنی بی‌توجهی و عدم آگاهی مردم و مسوولان به مقام معلم و ارزش حقیقی‌ شغل معلمی در سمت‌دهی جامعه به سوی پیشرفت و کمال و در کل نشان‌گر بی‌توجهی به اهمیت آموزش است.
چرا در جامعه‌ی افغانی به معلم کمتر ارزش داده می‌شود؟ با توجه به ویژگی‌های جامعه‌ی افغانی کم‌ارزش‌دهی به معلم و معلمی می‌تواند دلیل‌های متعددی داشته باشد اما به صراحت می‌توان گفت که یکی از دلیل‌های عمده‌ی بی‌توجهی به ارزش واقعی معلم و شغل معلمی، از پایین بودن معاش معلمان ناشی می‌شود. کم‌بودن معاش معلمان از جدی‌ترین چالش‌هایی است که در برابر نظام آموزشی کشور و در کل در برابر تمام نظام قرار دارد؛ سیاست‌گذاران افغانستان باید این چالش را جدی گرفته و به آن بی‌توجه نباشند چون این امر باعث می‌شود که نیروی تحصیل‌کرده، متخصص و با سواد جامعه بسیار کم برای خدمت به معارف کشور علاقه‌ نشان دهند. در نتیجه افرادی به عنوان معلم در مکتب‌ها جذب می‌شوند که شایستگی و توانایی لازم برای تدریس را ندارند.
بر علاوه‌، پایین بودن معاش معلم موجب می‌شود که معلم برعلاوه‌ی تدریس به شغل دیگری نیر روی آورد تا بتواند هزینه‌های زندگی‌اش را تأمین کند. طبیعی است که چنین معلمی که گرفتار فشار و دغدغه‌های زندگی است نمیتواند با تمرکز کامل و برابر با اصل‌های پذیرفته شده‌ی درسی، تدریس کند.
کم‌بودن معاش معلمان همواره مورد اعتراض معلمان بوده است. معاشی را که معلمان در مقابل مکلفیت و اضافه‌کاری اخذ می‌کنند کفاف زندگی‌ آنان را نمی‌کند؛ چندی پیش بنابر تحصن وظیفه‌یی معلمان در اعتراض به وضع معیشتی‌شان، مکتب‌ها در پایتخت و شماری از ولایت‌ها از یک تا چند هفته مسدود شدند. برعلاوه، چندی پیش معلمان بامیانی نیز در اعتراض به پرداخت‌نشدن معاش‌شان اعلام کردند که در صورت ادامه‌ی چنین وضع، از تدریس دست خواهند کشید.
این اعتراض‌ها در حالی صورت می‌گیرد که در کشورهای توسعه یافته، «معلمی» یکی از شغل‌های پردرآمد و ایده‌آل محسوب می‌شود؛ چون معاش و مزیت‌های معلمان در تمامی کشورهای توسعه یافته از معاش و مزیت‌های کارکنان سایر بخش‌ها به جز قضا بالاتر است.
در این کشورها بر علاوه‌ی تخصیص معاش، امتیازهای ویژه‌یی نظیر مسافرت‌های خارجی و تحویل یک قطعه زمین بعد از مدت معین خدمت، برای معلمان در نظر گرفته می‌شود. در این کشورها معاش معلمان با در نظرداشت سطح تحصیلی و تجربه‌ی تدریس آنان تعیین می‌شود. بر اساس تحقیقات، در امریکا یک معلم سالانه از 36 تا 72 هزار دالر، در بریتانیا از 45 تا 56 هزار دالر، در فنلاند تا 74 هزار دالر، در قطر که از جمله کشورهای کوچک آسیایی است، حقوق معلم بین 28 تا 44 هزار دالر است و در ترکیه بین 23 هزار دالر تا 27 هزار دالر در سال است. از سویی، بر علاوه‌ی امتیازات مادی، معلمان این کشورها از جایگاه اجتماعی ویژه‌یی نسبت به سایر طبقه‌های اجتماعی در میان مردم برخورداراند.
به هر حال، دست‌یابی به طرح مطلوب و وضعیت ایده‌آل برای کشور در تمام عرصه‌ها از جاده‌ی رشد و ترقی مرکزهای آموزشی افغانستان می‌گذرد و این امر نیز بدون وجود معلمان توانا امکان پذیر نیست. بنابراین، ترقی معارف و بالارفتن سطح آگاهی و علمی جامعه‌ی ما به بهبود وضع زندگی معلمان بستگی دارد؛ به هر میزان که معلمان از یک زندگی مرفه و بی‌دغدغه‌ی اقتصادی برخوردار باشند به همان اندازه نهادهای آموزشی در امر آموزش و تربیت آینده‌داران کشور موفق خواهند بود.
به امید روزی که در کشور ما نیز همانند کشورهای مترقی، «معلمی» در رسته‌ی شغل‌های محبوب قرار گیرد و بهترین استعدادها برای معلمی انتخاب شوند.

***