سخن

27/12/2025

Mullah Sahib!

In the past [the 1360s in the Solar Hijri calendar], conscript soldiers were rounded up from alleys and streets and then sent off to the battlefields. There was neither military training nor proper instruction. They would give you one Kalashnikov rifle and a few magazines filled with bullets. If there was a chance in the barracks [military camp], with the help and guidance of other soldiers you might take your weapon apart and put it back together a few times—that was all. Their justification was: “Once a few bullets hit you here and there, you’ll automatically learn how to fight!” Many of those very soldiers, with nothing more than that assembling and disassembling of a weapon, went on to obtain the rank of general.
Becoming a mullah these days is just like going to war back then—it needs no study or education. It’s enough to let your beard grow, wrap your turban big, and people themselves will call you Mullah Sahib and follow behind you!! In our village, an illiterate troublemaker who has gone back and forth to the district a few times is nowadays addressed as Maulvi Sahib!!!Mullah Sahib!

27/12/2025

Bring Uncle back home!!

This sentence was most likely issued by Russia’s Ministry of Foreign Affairs and became a newspaper headline in 2016. Russian media, reacting to remarks by Abdul Qayum Kochi, Afghanistan’s ambassador to Russia at the time—who had said that Moscow should apologize for the former Soviet Union’s invasion of Afghanistan—wrote: Ashraf Ghani should send his 90-year-old uncle back home.
The proper place for a white-bearded, elderly man like Abdul Qayum Kochi is a nursing home, not Afghanistan’s diplomatic mission in the most important country in the region!
Now we should remind Baba’s chicks (٭): keep an eye on your Baba so he doesn’t wander away from home, because the signs of his Alzheimer’s (٭٭) have become more severe and he might lose his way!?
Note:
٭ Some people refer to Ashraf Ghani as “Baba.”

Additional Note:
Ashraf Ghani, in 2021, while he was the president of Afghanistan and the commander-in-chief of its armed forces, abandoned the nation to terrorists and fled the country. Now, after four years, he has said that he wants to return to Afghanistan.

کاکا را به خانه بازگردانید!!

احتمالا این جمله از وزارت خارجه روسیه بود که در سال ۲۰۱۶ تیتر روزنامه ها شد. رسانه های روسی در واکنش به اظهارات عبدالقیوم کوچی، سفیر وقت افغانستان در روسیه که گفته بود: مسکو از تجاوز شوروی سابق به افغانستان باید معذرت خواهی کند!! نگاشته بودند: اشرف‌ غنی کاکاى ۹۰ ساله اش را به خانه بازگرداند. جای آدم ریش سفید و بزرگ‌سالی چون عبدالقیوم کوچی، «خانۀ سالمندان» است، نه نمایندگی افغانستان در مهمترین کشور منطقه!
حالا باید به چوچه های بابا (٭) گوشزد کنیم: فکرتان به بابای تان باشد که از خانه نبراید چون علایم آلزایمرش (٭٭) شدیدتر شده ممکن است خانه را گم کند!؟

یاد داشت:

٭ عده ای اشرف غنی را بابا خطاب می کنند
٭٭ آلزایمر یا زوال عقل یک بیماری پیشرونده مغزی است که باعث تخریب تدریجی سلول‌های عصبی شده و منجر به از دست رفتن حافظه و توانایی‌های شناختی می‌شود. این بیماری با فراموشی خفیف شروع می‌شود و با پیشرفت آن علائم شدیدتری مانند مشکلات زبانی، رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی و مشکلات در انجام کارهای روزمره بروز می‌کند.

26/12/2025

The Bookseller

Later on, out of sheer idleness during the COVID epidemic, a friend of mine and I set up a small library out of the books we had at home—one that, on the surface, looked like a bookshop. We also sold stationery, and we had access to a scanner, a photocopier, and a printer. Some students would borrow books from us for their research. To take a book, a student would leave 500 rupees as a deposit.
We also exchanged old school textbooks so that all students could have access to their course books.
We had rented a shop and wanted to spruce it up a bit—paint the walls. On the very days we were sanding the walls in preparation for painting, I said to my partner-friend,
“Has it happened again, right up to the brink?”
He said, “How so?”
I said, “Last time, when things reached the brink, I was peddling books on the streets of Mazar—right there in the city of Mazar… I even had a bookstall!”
He laughed!!
To be honest, this coincidence doesn’t make me laugh at all.
But sometimes, when I remember the chip seller in the neighboring shop, I can’t help laughing.
In the shop next to ours, someone opened a chips-and-bolani stand. At noon we wouldn’t go home; we’d buy 100 rupees’ worth of chips and eat them with fresh bread, my friend and I.
At that chips stand, a father, along with his three sons and one apprentice—who was terribly clumsy—worked together making chips. The last time we ate chips there, we ended up paying three times.
The first time: when the apprentice was about to take the plate away, he said, “One hundred rupees!” and the money was paid on the spot.
The second time: in the evening, when they were closing up and heading home, the chip seller sent his middle son to demand one hundred rupees for the chips.
The third time: a few days later, the eldest son brought a grease-soaked notebook, oil dripping from it, and said, “Here—your name hasn’t been crossed out!”
And indeed, it was written there:
“One hundred rupees—chips—owed by the bookseller!!”

26/12/2025

Hooray!!

It was the early days of the Revolution. Every day, the lower strata of society were summoned into the streets for marches. “Death to” and “Long live” were chanted again and again. The focus of the debates was workers’ rights, the toilers, land reform, and the end of the age in which peasants were colonized by feudal lords and landlords. People—especially the youth—were swept up in excitement and, with one voice, shouted hooray!
In those days we had a garden at home. My father had hired someone to work there. The old gardener had come from the city of Maymana to Mazar for work. As they labored, they told each other stories. The old gardener pretended to have extensive knowledge about the Revolution; he had parroted, word for word, what he had heard on Radio Kabul. He said he had even taken part in the rallies.
As if something had suddenly occurred to him, my father asked,
“So tell me—this ‘hooray’ they shout, what does it mean?”
And the old gardener replied with absolute certainty:
“It’s the name of Lenin’s wife—Hoorah!”

26/12/2025

The Amulet

I had a car, and every day I was at the mechanic’s. As soon as one part was fixed, another part would develop a problem. I was completely fed up. I wanted to sell it, but no one was willing to buy it even for half the price I had paid.
By chance, one day I ran into an old friend. As we talked, I asked him what he was busy with these days. He brought his mouth close to my ear and said,
“Out of necessity, I’ve taken up writing amulets. It’s good enough to cover my expenses. A few cases have already had positive results. People have just found out about it, and I have several visitors every day.”
Once again, I remembered the car that had no buyer. I told him the story of the car and said,
“Friend, if you know your amulets are this effective, write one so that my car gets sold.”
With a decisiveness and self-confidence that even I myself did not fully possess, he said,
“I’ll write it tonight. Come tomorrow morning and take it. God willing, your car will be sold at a very good price. No doubt about it—from this very moment, consider your car sold. Be at ease.”
That night, I went to sleep filled with happiness, hoping that in the morning I would receive the amulet.
Why should I trouble you with details? Two days after I hung the amulet on the arm of the rear-view mirror, the car was stolen.
—
When I was in Iran, a compatriot of ours who worked for an Iranian man and addressed him as arbab (boss) said to me,
“My boss has many friends and acquaintances. I’ll introduce you to him. I’ll tell him this man has a pen; maybe he can find you some light and easy work.”
In short, we met the boss. He introduced me and recommended me, saying that this man has a pen and that perhaps some easy work could be found for him. The boss fell silent for a moment, then called one of his friends and gave him my phone number as well.
One or two days later, I received a message on WhatsApp. I opened it. It was from the boss’s friend. What was his name? I don’t remember. Never mind. There was a link to a website. When I opened it, a form appeared that I had to fill out.
I was pleased and said to myself that it must surely be a job application form. But after entering my name, my father’s name, date of birth, and blood group, I realized that the form was for people who, after death, donate their body organs to sick individuals who need organs such as kidneys, liver, and the like.
Some time later, I saw that compatriot again. He asked,
“Did the boss find you a job?”
I said, “Yes—yes, a very good job.”
He asked, “What kind of job?”
I said, “Whenever I get hit by a car, my body organs will be donated to those in need.”

21/12/2025

کاکا را به خانه بازگردانید!!

احتمالا این جمله از وزارت خارجه روسیه بود که در سال ۲۰۱۶ تیتر روزنامه ها شد. رسانه های روسی در واکنش به اظهارات عبدالقیوم کوچی، سفیر وقت افغانستان در روسیه که گفته بود: مسکو از تجاوز شوروی سابق به افغانستان بايد معذرت خواهی کند!! نگاشته بودند: اشرف‌ غنی کاکاى ۹۰ ساله اش را به خانه بازگرداند. جای آدم ریش سفید و بزرگ‌سالی چون عبدالقیوم کوچی، «خانۀ سالمندان» است، نه نمایندگی افغانستان در مهمترین کشور منطقه!
حالا باید به چوچه های بابا (٭) گوشزد کنیم: فکرتان به بابای تان باشد که از خانه نبراید چون علایم آلزایمرش (٭٭) شدیدتر شده ممکن است خانه را گم کند!؟

یاد داشت:

٭ عده ای اشرف غنی را بابا خطاب می کنند
٭٭ آلزایمر یا زوال عقل یک بیماری پیشرونده مغزی است که باعث تخریب تدریجی سلول‌های عصبی شده و منجر به از دست رفتن حافظه و توانایی‌های شناختی می‌شود. این بیماری با فراموشی خفیف شروع می‌شود و با پیشرفت آن علائم شدیدتری مانند مشکلات زبانی، رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی و مشکلات در انجام کارهای روزمره بروز می‌کند.

03/05/2024

چهل و شش سال پیش در این جا زندگی می کردیم. ان زمان هنوز ده ساله نشده بودم. دوستانی در این کوچه داشتم که همیشه در اوقات فراغت با هم بازی می کردیم. بازی های ما عبارت بود از ؛ گدی پران ، چلک و دنده ، توشله برد ، لولک دوانی و غیره بازی هایی بود که اکنون به خاطرم نیست. هر بازی در فصل بخصوصی از سال رواج پیدا می کرد و بعد از رواج می افتاد و باز بازی دیگری جای ان را می گرفت. البته گاهی هم مورد توبیخ والدین خود قرار می گرفتم که چرا وقت خود را به بطالت داده ام!
چهل و شش سال پیش خانواده ام از این خانه کوچیدند و در شهر و مکان دیگری رحل اقامت گزیدند. من همیشه ان روز های شادمانی را در خاطرم مرور می کردم و ان دوستان هم بازی را ! تصور می کردم انها بهترین و شیرین ترین دوستانم بوده اند. به همین خاطر همیشه ارزو می کردم ان روز ها یک بار دیگر تکرار شوندو به ان کوچه برگردم ، ان دوستانم را باز ببینم و باز در ان کوچه به بازی و سرگرمی بپردازیم.
اما سال ها از پی هم گذشتند و ان روزها دیگر هرگز تکرار نشدند. مثل این که خوابی بیش نبودند. اکنون بعد از چهل و شش سال به این خانه بازگشته ام ، اما از ان دوستان خبری نیست. بعضی به مرگ طبیعی مرده اند و بعضی نیز در جنگ کشته شده اند و انهایی که مانده اند انقدر پریشان هستند که از گذشته چیزی در خاطر ندارند.
با خود می گویم ؛ خدایا بعد از چهل و شش سال ارزوی مرا بر اورده کردی ! اما خودت بگو ، زیاد دیر نیست؟؟
: اگر قرار باشد امروز ارزویی کنم و تو بعد از چهل و شش سال دیگر انرا براورده بسازی ، چه سود ، چون می دانم چهل و شش سال بعد یقیناً علف های زیادی روی قبرم روییده و یا قبرم با زمین هم سطح شده است!!

03/05/2024

قسمتی از خاطرات یک رفیق ؛

حمل۱۳۴۸شاگردصنف دهم لیسه منهاج سراج سرپل بودم که عضویت ح.د.خ.ا را حاصل کردم. بنابر مصلحتی عازم کابل شدم. فدا محمد دهنشین آدرس دفتر پرچم و یک نامه خصوصی به مرحوم ببرک کارمل نوشت. اولین سفرم به کابل بود.
رفیق نجیب مثل رفیق محمود بریالی در شمار کدرهای فعال حزب بودند که در تظاهرات ، راهپیمایی ها و متینگ هایی که به مناسبت‌های گوناگون در شهر کابل از طرف ح.د.خ.ا برگذار می شد، سخنرانی های پرشور ایراد می کردند. و آن زمان دکتور نجیب الله مشهور به رفیق نجیب محصل طب بود و با رفیق فتانه عروسی کرده بود.
آخرین روزهای ماه حوت ۱۳۴۸ بود که به دفتر پرچم رفتم . اتفاقا رهبری حزب(جناح پرچم)ببرک کارمل،سلطانعلی کشتمند،سلیمان لایق ،نور احمد نور و چند نفر دیگر که به خاطرم نیست حاضر بودند، پشت میز رفیق نور نشسته بود، نامه دهنشین را دادم. بار اول ملاقات من بود، هیچ کدام را نمی شناختم. شخص پشت میز (رفیق نور) با لبخند خطاب به حاضرین گفت:((رفیق س ... از جوزجان!! - رفیق دهنشین فرستاده! شخصی از جا بلندشد مرا با محبت در آغوش گرفت و پهلوی خود جا داد گفت: ببرک کارمل هستم! بعد از احوال پرسی از وضعیت خودم، رفقای جوزجان و سرپل و اوضاع اجتماعی و سیاسی ولایت پرسیدند که آنچه در ذهن داشتم عرضه داشتم.
با دقت گوش کرد و تحسین فرمودند.
بعد حضار را یک یک معرفی کرد. رفیق نجیب را به دفتر خواست، مرا به او سپرد، در پذیرای و مواظبت از من تا وقتی که کابل می ماندم، هدایت داد!
رفیق نجیب کدرهای جوان دیگر حزبی را مثل رفیق بریالی و دیگران را با من معرفی کرد.....

22/03/2024

06/01/2024

کتابفروش

پسان ها از سر بیکاری در دوران اپیدمی کرونا از کتابهایی که در خانه داشتیم من و یک رفیق ام کتابخانه ای که به ظاهر کتاب فروشی بود را ایجاد کردیم و همچنان قرطاسیه هم می فروختیم ، و از دسترسی به ماشین اسکن ، فتوکاپی و پرنت هم برخوردار بودیم. بعضی دانشجویان برای تحقیق شان از ما کتاب به عاریت می گرفتند. دانشجو برای بردن کتاب ۵۰۰ روپه امانت می گذاشت!
همچنان کتاب های کهنهء درسی را برای دسترسی همهء دانش اموزان به کتاب درسی تبادله می کردیم.
دکانی را به کرایه گرفته بودیم، می خواستیم دستی بر سر و روی دکان بکشیم. دیوارها را رنگ امیزی کنیم دقیق همان روزهایی که دیوارها را سنباده می زدیم که رنگ کنیم، به رفیق شریکم گفتم: باز تا لب نیایه؟
گفت چطو؟
گفتم: دفعه پیش که تا لب مزار را گرفت مه ده شهر مزار دستفرشی کتاب می کردم .... یک غرفهء کتابفروشی داشتم!!
خنده کرد!!

راستش از این تقارن هیچ خنده ام نمی گیرد
اما یگان وقتا یادم از چپس فروش دکان بغلی می اید، خنده ام می گیرد. در دکان کناری مان یک ادم امد چپس فروشی و بولانی پزی ایجاد کرد ، پیشین (چاشت) خانه نمی رفتیم صد روپه چپس می گرفتیم همراه نان تازه با رفیقم می خوردیم
در این چپس پزی یک پدر همراه سه پسرش و یک شاگرد شان که بسیار غلط بود، در امور چپس با هم همکار بودند. اخرین باری که چپس خوردیم ، سه بار تاوان دادیم.
- بار اول؛ شاگرد چپس فروش وقتی می خواست بشقاب را ببرد ، گفت: صد روپه! و پولش عندالمطالبه پرداخته شد.
- بار دوم هنگامی که شب می خواستند جمع کنند و به خانه بروند ، چپس فروش پسر وسطی اش را فرستاد و صد روپه چپس را مطالبه کرد
بار سوم ؛ چند روز بعد پسر بزرگش کتابچهء پر چربی را اورد که از ان روغن می چکید، گفت: اینه نام تان خط نخورده!
راستیش که نوشته بود: صد روپه چپس کتابفروش باقی !!