14/04/2026
“Elbasani 2030”: Propaganda e një qyteti klimatik apo e një qyteti nën smog?
Aktiviteti i sotëm i ministres Albana Koçiu në Elbasan, nën sloganin “Elbasan(i) 2030 – Delivering the Climate City Contract”, u prezantua si një hap i rëndësishëm drejt së ardhmes për një qytet të zgjuar, klimatikisht neutral, pjesë e vizionit europian.
Ta lexosh në letër gjithçka duket perfekte, por duke u kthyer sot nga Tirana për në Elbasan, qyteti nuk të priste me “neutralitetin klimatik”, por me një perde të trashë smogu, ku horizonti ishte zhdukur. Një realitet që nuk ka nevojë për raporte shkencore, pasi mjafton të hapësh xhamat dhe të përpiqesh të marrësh frymë nën ajrin e rëndë që të shoqëron drejt e në qytet.
Përpara se të flasim për “qytetin klimatik”, duhet të përballemi me faktin se Elbasani mbetet një nga qytetet më të ndotura në Shqipëri dhe në rajon. Një qytet që prej më shumë se 35 vitesh pas komunizmit vazhdon të paguajë faturën e një modeli industrial të pakontrolluar dhe të një tranzicioni pa standarde mjedisore. Këtu pasojat janë konkrete:
1) Numri i të prekurve nga sëmundjet kancerogjene dhe patologjitë respiratore është i lartë dhe i vazhdueshëm ndër vite.
2) Jetëgjatësia në disa zona rezulton më e ulët se mesatarja kombëtare, një tregues që lidhet drejtpërdrejt me ndotjen dhe cilësinë e dobët të jetesës.
Këto nuk janë narrativa politike, por pasoja të një realiteti të akumuluar.
3) Elbasani është kthyer në simbol të dështimit të menaxhimit të mbetjeve: një mal plehrash që digjet periodikisht, duke çliruar toksina në ajër.
4) Një incenerator që ekziston në letra, por jo në funksion real. Dhe tani, në mungesë të një zgjidhjeje, flitet për transferimin e mbetjeve me kamionë drejt Tiranës pa asnjë transparencë institucionale për këtë proces.
Kjo e fundit nuk është politikë për zgjidhje mjedisore, por zhvendosje problemi. Tani kancerin do ia dërgojmë Tiranës, njësoj si në Napolin e viteve 2000 kur plehrat e qytetin zhvendoseshin nga nje zonë në një tjetër për të ulur çmimin e shpronësimeve për kantieret e reja.
Nga këndvështrimi i administrimit publik, kjo situatë është shembull klasik i dështimit të ciklit të politikave publike. Si ish-student i kësaj fushe, parimet për rastin konkret janë të qarta, pasi çdo politikë duhet të mbështetet në evidenca, të ketë objektiva të matshëm, transparencë në financim dhe llogaridhënie për rezultatet.
Në rastin e Elbasanit, kam disa pyetje per institucionet lokale:
1) Ku janë të dhënat e sakta dhe të përditësuara mbi ndotjen?
2) Ku janë objektivat konkretë dhe afatet për reduktimin e saj?
3) Ku është analiza "kosto–përfitim" për inceneratorin që nuk funksionon?
4) Kush mban përgjegjësi për këtë dështim?
5) Pse nuk informohet publiku për transferimin e mbetjeve?
Pa përgjigjet e këtyre pyetjeve, çdo forum, çdo slogan dhe çdo “vizion 2030” mbetet propagandë!
Një qytet nuk bëhet “i zgjuar” duke e quajtur të tillë. Bëhet kur zgjidh problemet bazë. Problemet me ajrin, ujin, mbetjet dhe shëndetin publik.
Elbasani sot nuk ka nevojë për etiketa europiane, por për oksigjen. Kontrasti mes sallës së konferencës dhe realitetit jashtë është brutal. Ndërkohë që ministrja brenda flet për klimën neutrale, jashtë qyteti mbytet në smog.
Pyetja e fundit që mbetet pezull është nëse po ndërtojmë një qytet për të jetuar, apo një fasadë tjetër, për ta raportuar në Bruksel?