25/04/2026
Në poezitë e këtij libri, autori ndërton një galeri imazhesh të thyera dhe të rindërtuara: kujtime që përpiqen të bashkohen si copëza pasqyre, dyshime që ndriçojnë si kandil në errësirë, dhe mall që nuk shuhet as nga largësia, as nga koha. Figura e familjes — bashkëshortja, mbesat, babai — nuk janë thjesht personazhe, por shtylla të një universi emocional që e mban poetin të lidhur me jetën.
Gjuha është e drejtpërdrejtë, pa artifice të tepërta, çka i jep vargut një sinqeritet të rrallë. Autori shkruan siç ndjen, dhe ndjen siç ka jetuar — me thjeshtësi, me dhimbje, me dashuri dhe me një ndjeshmëri që nuk kërkon të bërtasë për t’u dëgjuar.
Këto poezi janë dëshmi se edhe në një botë që shpesh harron shpejt, fjala e ndjerë mbetet një formë e qëndrueshme kujtese — një mënyrë për të mos lejuar që “vdekja e vërtetë”, ajo e harresës, të triumfojë.
Autori: Muça Vladimir
Fotosintezë poetike poezi
Redaktor: Merita Thartori
Korrektor letrar: Eri Hoxhaj
Kopertina: realizuar nga Venigjar Begaj
Botimi i parë: 2026
Shtëpia botuese ADA
Adresa: Rruga Mihal Grameno P.32 Ap 7
Cel: 068 22 190 16
© Të gjithë të drejtat janë të autorit
Shtypur në shtypshkronjën e shtëpisë botuese ADA
CIP Katalogimi në botim BK Tiranë
Muça, Vladimir
Fotosintezë poetike : poezi / Vladimir Muça ; red. Merita Thartori.
- Tiranë : Ada, 2026.
136 f. ; 20 cm.
ISBN: 978-9928-95-076-5
1.Letërsia shqipe 2.Poezia
821.18 -1
MES „ FOTOSINTEZAVE POETIKE „ SI FOTOSINTEZA TË JETËS
TË AUTORIT VLADIMIR MUÇA.
Është anatomia e një njeriu në mision, njeriu që nuk e le çastin të shkojë.
Në më të shumtën e njohim si prozator, studiues, kritik, por edhe poet. Duket sikur koha ecën dhe punon për të, çdo moment ta kthejë në këngë, në mall, në vlerë.
Konservuesi i detajeve jetësore, nuk le asnjë përvojë, kohë jete e jetuar t’i shkojë në pluhurin e harresës, kërkon me dashuri, frymë, forcë jetësore, ta ndajë me adhurues të vargut përrreth,poezinë e tij sa njerëzore, të pjekur, me qasje të gjërë në tematikë, ndërtim, figuracion dhe në brendësi të përmbledhjes poetike, vargut, gjen të përfshirë edhe trille poetike si një cikël më vete.
Në vetvete ky vëllim i rezervuar nga hapësira kohore, duke përcjellë emocione që përfshijnë krijime të viteve 1963, 1964, 1973, 1975, 1992, 1998, 2023, 2024, 2025 e deri në udhëtimin e tij më të fundit, emërtuar si poezi të impresionit, dëshmojnë sa brishtësinë e një shpirti të bukur, njeriu që udhëton e rritet me dashurinë për jetën, familjen, atë të tijën, të krijuar mes një dashurie të pastër, të çiltër, të trashëguar për nga kujdesi, korrektesa, ndjenja, si tek „ Kur u zgjua trëndafili“
Ai shprehet...
U zgjua trëndafili,
Nga ndarja e gjatë,
Mbrëmë tërë natën,
Zemra ime psherëtiu!
Në vëllim do ta gjeni shpesh poetin përballë të shkuarës. Retrospektiva e tij ndër vite veçse një lirikë e ndjerë, është edhe rritje profesionale. Ja si shprehet autori tek poezia “ Kur rashë nga qielli“..Ajri kolaviti parashutën pa kufi,
Tani e kuptoj si e munda qiellin,
Me tollumbacen pëlhurë magji,
Me këmbët në tokë në pleqëri!
( kështu shkruan në shënimet poshtë poezisë poeti” pas 57 vitesh)
Kush do t’i kushtojë vemendje kësaj poezie do të kuptojë se “ të mundësh qiellin”, nuk është një hiperbolë, nuk është kuptim force. Është pikërisht retrospektiva që fle shpesh në krijimtarinë e poetit. Ai sjell gjithnjë detajin jo për kërshëri, por pët të dëshmuar një udhëtim jete, jo të lehtë si në atë profesionale edhe njerëzore, me petkun e një burri krenar për ç’ka bërë dhe arritur në jetë.
Tek e fundit a nuk është në realitetin e sotëm, një botë e dalë nga pandemia, luftrat në perendim, mungesa e sinqeritetit në përditësi, që ia shuan dritën e forcës jo pak herë njeriut të sotëm?!
I rritur atje buzë Erzenit, aty ku shpesh poeti mbetej pa gjumë, kujton ëmbël tek poezia “ Lumi i vendlindjes” …Ndoshta një marsiake( rosë e egër lumi), me to ( me flokët e poetit) do bëjë folenë,
Me përrallat e tim gjyshi,
Lehtaz gjumi do më zerë!
Më tej të prek autori me fabulën sa aktuale tek “ Hardhia dhe grami”
…Pa u hap grami gjërë e gjatë,
Rreth e qark rrënjës së hardhisë,
E urta hardhi djersitej , kish vapë,
Uff, unë e mjera, ç’i bëra perendisë?
Kjo fabul gati traditë e krijimtarisë popullore nuk i ka shpëtuar as tundimit të poetit tonë, por me vlerën e gjithëkohëshme, kur dikë e ndjen të mirë dhe më pas e pëson dhembshur, autori i mëshon tezës “ të mësosh duke e pësuar” dhe po kështu, ndërsa si qytetar i lirë dhe i ndërgjegjshëm prek në poezinë “ Vegim i atit tim” tjetërsimin e pronës, për të cilën ati shkoi zemërthyer “ …duke pritur të vjelat, e të marrë sërish frymë! Sepse I tillë është babai I autorit, diku më tej është ati “ Idealist”,Apo tek “ Drejtësi shoqërore” mes vargjesh:…
Bollëku i tyre,
As farën e vet se ushqeu,
Në dhimbje shpresash i treti dheu…
Mbetet aktuale dhe të nivelit të lartë interaktiv, dialogu i poetit si përmbushëse në krijimtari, me pjekuri dhe dimensione historike, poezitë ardhur dhe frymëzuar prej udhëtimeve të here pas hershme të poetit, tek të afërmit, bijtë e tij në zonën e “ Reggion Miles”, komunitet i kulturës që e bën për vete autorin, duke na përcjellë nje erudicion të thellë, të ndjerë për këtë qendër të kulturën Evropiane, në Italinë e afërt, më qëllimin jo vetëm se kjo kulturë do prekur, do shijuar, por mbi të gjitha do respektuar në rrënjë, lindje dhe histori, duke na përcjellë zhvillimet e popujve, personalitete të dijes, kulturës së tyre, artistë të fjalës e të shkrimit, shërbëtorët e vetëdijshëm të kombit të vet, të cilët bëhen po kaq të dashur edhe për një lexues të thjeshtë, duke i sjellë ato të gjallë nëpërmjet frymëzimit që i bëjnë njerëzimit, duke nderuar heronjtë e dijes së atyre kombeve, që me sakrificat e paepura për gjuhë dhe dinjitet njerëzor, e bëjnë në vetvete artin e fjalës poetike, një himn njerëzor. Dhe kjo është e veçanta e poetit tonë të dashur dhe këmbëngulës Vladimir Muça.
Ja si shprehet ai tek „ Në Muzeun e Gjuhës- Manzoni!
...Manzoni unifikues me pendë,
Arkitekt i atdheut me polifoninë folje,
Dëshmoi se kombi gjithnjë bashkohet,
Kur fjala del si mjalti në zgjoje.... ..Se gjuha është memorie e kombit
Ndërgjegjen e tij mban zgjuar
Apo tek Poezia „ Trekoloret e bashkimit“.. E gjelbëra, tokë frymë e popullit,
E bardha, besë pa kufi,
E kuqa, gjaku i bashkuar i kombit,
Kujtesë ndër shekuj si perendi!...
Duke unifikuar kështu kombin e madh Italian si djep të kulturës së vetë njerëzimit.
Poeti Muça, udhëtimin më kohën, me të bukurën, ndjenjën, të vërtetën dhe filozofinë, e bën kaq solide referuar vendeve, toponimeve si tek „Pusi i Tophanasë“ kur krijon...
Vagullon historia me kovën përplot,
Në pusin e vjetër të mjegulluar,
Tres shikimin tim dhe ndiej një lot,
Nga sy skllavi, plebejsh gurëzuar…
Për të kaluar tek natyra, pishnajat, pyjet dhe prekjet qiellore si një trandje poetike e pambarimtë, duke udhëtuar drejt vetvetes, drejtë tokës që i shpupurit ato kaçurrela, si vijëzim brazdash, por me aromë stine, aromë e cila e rrit vazhdimish dhe e ushqen gjatë tërë jetës.
Kështu ndjehesh ndërsa lexon poezinë “ Si Ante”
…Se dua më mirë ta njoh këtë botë,
Jo vetëm frutet por dhe shpirtin e saj,
Në të ta shoh gjithnjë veten,
Të vallëzoj me grurin si në ograjë!
Kështu të fut poeti në botën e udhëtimit të tij, herë në Lurë, në Razëm,në Kaçanik, herë mes peshkatarëve, herë dhembshur si “ Marrshi i Refugjatit” …
Ky qiell i rëndë mbi supet tona,
Në shpirtra e zemra erë e ftohtë,
E ashpër toka se s’është e jona,
E huaj çdo gjë në këtë botë...
Apo plaga, ëndrra e paprekur e Burrneshës ndërsa e lodhur merr aromë lulnajave bjeshkës.
Në vëllim do të hasni plot figuracion dhe pjekuri edhe tek “Trillet Poetike”. Ky grupim i këtij lloji poetik që shënojnë gjurmë të hershmë për autorin dhe jo si risi, i qëndrojnë vëllimit si lulet e bardha të pjekura pranverës që i shkunden tokës, ku veçse e zbukurojnë atë, edhe e veshin si mburojë marramendëse, të cilat shkojnë katër dhe gjashtë vargjesh si “ Vegim i saj”, “Ëndërrim”, “Gënjeshtra”, “Gjakmarrje” e cila shenjon:
Në pritë të gardhit,
Gulçon hasmi,
Vorbulla e frymës pa komandë,
Epika shpërfillur në erë,
Falja strukur në humnerë,
Kanuni, Krishti, Muhamedi,
Gjallojnë pa asnjë vlerë!
Sa tragjik fakti i mësipërm, trajtuar filozofikisht nga autori për të cilin s’ka rëndësi më besimi apo harmonia fetare sikur predikohet, e keqa do të ndodhë, vendimi i hasmërisë e dëshmon këtë rregull anadollak.
Të mbetet në mendje në këtë vëllim ndjeshmëria e shprehur nga autori për njerëzit a familjarët e larguar nga kjo botë, por mbetet individi, i cili duke u dhënë gjithnjë përkushtim dhe respekt, vargje dhe vlera, e ka kryer detyrën njerëzore, si pjesë e karakterit të tij burrëror dhe fisnik.
Për ta përmbyllur këtë udhëtim botues me kapitullin e Epitafeve si „ Thirrje shpirtrash”. Në themel mbetet ati, mbetet njeriu ku në thirrje të ngrohta “epike” gjendemi sikur...
Vitet qepur si gjerdanë,
Me flatra Zgalemi,
Se ç’tu mblodhën anë e mbanë,
Ku këmba të shkeli.
Seç u mblodhën,
seç këndojnë,
Bashkë një Elegji,
Dhembshurisht të mbajnë,
Në të gjërin gji!
Të dashur miq, lexues e dashamirës,
Merreni këtë fotozintezë të ndërgjegjes së një njeriu të palodhur të ndjenjës, të jetës, të fjalës, të nderit. Trajtojeni me dashuri, ashtu sikur edhe ai ka ruajtur, nxjerrë dhe pasuruar këtë rrëfim. Dashuria bën mrekulli njerëzore dhe brenda kësaj mrekullie, aureola e një miku të mirë ju fton.
Mirë se vini!
Urime dhe suksese të sinqerta për shkrimtarin, poetin Vladimir Muça!
Punoi dhe konceptoi
Merita Kuçi Thartori
