01/06/2025
Gazepqarë, apo Gazetarë, - këtë gjë e përcakton vetëm etika
Nga Laureta Petoshati
Ka një mëri të fshehur mes medias dhe publikut, për të mos thënë të atyre që konsumojnë median në qytetin tim, Vlorë. Kjo mëri e heshtur është bashkudhëtare me mosbesimin ndaj medias fillimisht, pastaj ndaj disa gazetarëve në mënyrë të veçantë. E them këtë, sepse para pak ditësh, u përsërit e njëjta gjë, që kishte ndodhur shumë vite më parë dhe unë rastësisht dëgjova shprehjen "këta janë gazepqarë, jo gazetarë." Bëhej fjalë për lajmin mbi vdekjen e Artan Lames, në kohën që ai ishte ende i gjallë, por në koma. Lajme të tilla thyejnë humanizmin si një prej kodeve të etikës së gazetarit. Ka pasur raste që janë thyer njëkohësisht të gjitha kodet dhe duket se çdo kod ishte një urë besimi dhe respekti e hedhur në erë, që kërkon kohë të gjatë për t'u rifituar. Mbas vitit 1997, që dikujt i duket i largët, por dikujt i duket sikur ka ndodhur dje, shumë familje në Vlorë, u cënuan nga shpifjet, por më shumë nga gjuha e urrejtjes që përdorte gazeta 55 ndaj atyre që kishin dalë në protestat që pasuan pas rënies së firmave piramidale. Të gjithë ato artikuj që cënonin integritetin moral dhe jetën personale të shumë qytetarëve, pasuan me një mal padish, që gjykata i zvarriti aq sa askush nuk u kujtua më për to. Por dëmi ishte i dyanshëm dhe mbi të gjitha ndaj medias, e cila humbi besimin e publikut. Vlora, qysh atëherë ka një mëri dhe mosbesim saqë dhe kur flitet për lajme me saktësi burimi, me vërtetësi, me objektivitet, prapëseprapë, ka një dozë mosbesimi dhe lajmi mund t'u duket i stisur. Kjo edhe për faktin se në Vlorë para pak vitesh dy gazetarë të kaheve të ndryshme politike, të dy mediave të ndryshme, asaj të shkruar dhe asaj vizive, bëhen shkaktarë të dy ngjarjeve, të cilat nuk sollën vërtetësi lajmi, por dhimbje. Gazetarja Z. L, merr në intervistë për një të përditëshme një ish ushtarak, i cili kishte qenë komandant i Nëndetëseve dhe komandant i Shkollës së Marinës Vlorë. Ai kishte mbaruar shkollën në BRSS me medalje ari. Gazetarja në fjalë e interviston dhe ai ia sqaron që shkollën e lartë ushtarake e kishte bërë në Baku dhe Akademinë Ushtarake e kishte bërë më vonë në Leningrad, pas dy viteve punë në Shqipëri. Për ta bërë më interesante intervistën, ajo e kishte pyetur për të dashurat dhe ai ishte treguar i sinqertë, por gazetarja nuk e kishte ndarë as vendin (Bakuja ishte e Azebajzhanit) dhe as periudhën në Leningad, që ishte i Rusisë. I binte kështu që të hamendësohej se ushtaraku kishte pasur të dashura në kohën që ishte në Rusi dhe që ishte i martuar. Bashkëshortja e tij me gazetën në dorë shkon dhe kërkon ndarje në gjykatë dhe ndahen rreth moshës 80 vjeçare. Rasti i dytë është i gazetarit A.H, i cili në atë kohë punonte në një televizion mjaft të njohur, që tani është bërë kombëtar. Ai raportoi lajmin se një tjetër ish ushtarak madhor, ish komandant tankesh, kishte vrarë veten pas një krize nervore. Në fakt, nuk kishte ndoshur asnjë vetëvrasje, por lajmin do ta kishte porositur ndonjë kundështar politik, pasi ai ishte i angazhuar në një parti politike të majtë. Direkt pas lajmit, fëmijët e tij dhe gjithë njerëzit që i kishte jashtë Shqipërisë, u shqetësuan dhe u nisën deri nga Australia e largët drejt Shqipërisë. Problemi më i madh ishte vajza e tij, që pësoi një parainfarkt, pasi sipas saj, pas vdekjes së nënës nuk duhej lënë i ati që të jetonte vetëm dhe ajo fajësonte veten. Lajmi ishte i rremë. Televizioni u hodh në gjyq dhe pagoi një shumë të konsiderueshme si dëmshpërblim.
Pra, nëse një ndër kodet e etikës së gazetarisë është dhe minimizimi i dëmit që mund të sjellë një lajm nga kurioziteti i tepruar, ose nga dëshira për sensacion, ose hakmarrje, në rastet e treguara kemi thyerjen e disa kodeve dhe në vend që gazetaria ti shërbejë publikut, ta bëjë shoqërinë më të përgjegjëshme, më qytetare, përkundrazi, i shkakton asaj shqetësime dhe dëm moral e shëndetësor. Për etikën mund të flitet shumë, por po aq mund të flitet dhe për pseudo-etikën. E kam fjalën për rastet kur je gazetar në një televizion dhe je porositur që të mos dalin të zemëruar të ftuarit nga emisioni yt. Por në fakt, këta të ftuar, gënjejnë sy për sy, hedhin insinuata për njerëz jo të pranishëm dhe gazetari të bëjë sikur nuk kupton, të heshtë gojarisht, por nuk i hesht shpirti, ndërgjegja. Heshtja në këtë rast është pseudo-etikë. Kjo vjen për shkakun se jo të gjithë jemi të lirë, punojmë në media që sponsorizohen nga dikush që ndikon në lajm dhe cënon paanshmërinë, apo objektivitetin. Gjithsesi, mendoj se ne gazetarët kemi ende punë për të bërë që me anë të lajmeve të sakta, të paanshme, të verifikuara nga disa burime, objektive, pa keqinterpretime, që nuk lëndojnë apo cënojnë humanizmin, madje duke vepruar me dhembshuri dhe pa arrogancë, të heqim shprehjen e rëndomtë që qarkullon prej kohësh: gazepqarë, apo gazetarë! Këtë gjë e bën vetëm etika. Vetëm etika të bën gazetar dhe të fut në profesionin që Gabriel Garcia Marquez e quan “profesionin më të mirë në botë, pasion që s’njeh kufij.”
