12/10/2026
Tijd voor een toerke langs de Sint-Pietersabdij!
Deze afbeelding van Joseph Carmine is een zogenaamde “opticaprent” die de geïnteresseerden indertijd konden bekijken via een optica-kijkapparaat (een 'zograscoop'). Dit toestel was voorzien van een vergrootglas, met daarachter een schuin geplaatste spiegel, zodat de kijkers een indruk van perspectief kregen. Tot bij de opkomst van de fotografie in de 19de eeuw waren opticaprenten ideaal om mensen een indruk te geven van gebouwen en landschappen elders. Zij worden soms ook perspectiefprenten genoemd.
Gedurende zijn bezoek aan Gent rond 1770 maakte Joseph Carmine, uit Augsburg, een reeks prenten waaronder deze die de Sint-Pieterskerk en de Sint-Pietersabdij toont. Op de voorgrond, nu het Sint-Pietersplein dus, bemerk je zowel soldaten als burgers. De meeste burgers lijken weinig aandacht te hebben voor de militairen, die indertijd gekazerneerd waren in de Sint-Pietersabdij.
Naast de Sint-Pieterskerk herken je de Blandijnberg, met vooraan wijnranken. Sinds de 14de eeuw wordt hier wijn gemaakt. Vandaag gebeurt dit door de Gentse Wijnmetersgilde (www.wijnmetersgildegent.wordpress.com) onder de naam Monte Blandinio.
Bij zijn geboorte in de buurt van het Lago Maggiore heette de baby Guiseppe Maria Domenico Carmine, maar later werd dat gemakshalve Joseph Carmine. Een tijdlang was hij actief als handelsagent voor een Praagse drukker. Rond 1770 deed hij Gent aan en maakte daar een reeks opticaprenten. Behalve bijgaande afbeelding had hij ook oog voor de Coupure, het landschap van Ekkergem, de Korenmarkt, de Kouter, de Recollettenlei, de Brugse Poort ... In 1778 ging Joseph Carmine in Augsburg zelfstandig aan de slag als drukker en uitgever. Ongetwijfeld was Joseph Carmine een zeer bereisd man. Behalve Gent deed hij ook andere belangrijke steden aan: Berlijn, Praag, Wenen ... Naast opticaprenten maakte hij ook kopergravures en tekeningen.
Opticaprenten waren geliefd in de 18de eeuw en het begin van de 19de eeuw. De Galerie Napoléon in Parijs bezit een omvangrijke collectie. Afbeeldingen uit de ganse bereisde wereld waren indertijd beschikbaar. Optica-kijkapparaten trof je hoofdzakelijk aan bij de begoede klasse.
Robert Declerck
‘De Sint-Pieterskerk in Gent’, opticaprent op papier, hout en glas (44,8 x 34,5 x 2 cm), collectie STAM Gent (www.stamgent.be), Objectnummer 13692, fotograaf onbekend.
