04/21/2026
ਇਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਐਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗਿਆਨਵਰਧਕ ਪੋਸਟਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ...।।।
ਨਾੜੀ ਪਰਖ: ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਅਦਭੁੱਤ ਵਿਗਿਆਨ — ਅੰਤ ਤੱਕ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੋ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਨਾੜੀ ਪਰਖ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ Charaka Samhita, Sushruta Samhita, Sharangdhar Samhita, Bhavaprakash, ਅਤੇ Yogaratnakara ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। Maharshi Sushruta ਆਪਣੀ ਯੋਗਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਜਿੱਥੇ ਐਲੋਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਨਾੜੀ (ਪਲਸ) ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਭਵੀ ਵੈਦ ਸਿਰਫ਼ ਨਾੜੀ ਪਰਖ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ (ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਕਫ) ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ — ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੀ ਜਾਂ ਕਸਟਦਾਇਕ ਜਾਂਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ।
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਊਮਰ, ਕਿਡਨੀ ਰੋਗ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰੋਗ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖਾਧਾ ਹੈ — ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾੜੀ ਪਰਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ,,,,,,।।।।,
ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਖੱਬੇ ਗੁੱਟ ਦੀ ਨਾੜੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁੱਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਗੂਠੇ ਹੇਠਾਂ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ —
ਅੰਗੂਠੇ ਕੋਲ: ਵਾਤ
ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਉਂਗਲ: ਪਿੱਤ
ਤੀਜੀ ਉਂਗਲ: ਕਫ
ਵਾਤ ਦੀ ਨਾੜੀ ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਗਤੀ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਿੱਤ ਦੀ ਨਾਡੀ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਤੀਵਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਫ ਦੀ ਨਾੜੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਤਿੰਨਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਦੇਖ ਕੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਹਰ ਦੋਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੀ 8 ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਰੋਗ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ — ਇਸ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਾੜੀ ਪਰਖ ਪ੍ਰਾਤ:ਕਾਲ (ਜਾਗਣ ਦੇ 30 ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ) ਸਭ ਤੋਂ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਮੌਸਮ, ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਚਿਕਿਤਸਕ ਦਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਉਸਨੂੰ ਸਹੀ ਨਾੜੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਭਵੀ ਵੈਦ ਸਿਰਫ਼ 3 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 30 ਸਕਿੰਟ ਤੱਕ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਭਵਿੱਖੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਸਮਝੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਜਾਂ ਕਫ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਐਲੋਪੈਥੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਕਾਰਨ ਨਾੜੀ ਵੈਦ ਦੁਲੱਭ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵੀ ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸੰਰੱਖਣ ਕਰਨ।
ਆਓ, ਇਸ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਅਮੂਲ ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦਈਏ।
ਪੋਸਟ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪੇਜ ਨੂੰ ਫਾਲੋ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ,,,,।।।
