Knowledge by MPS

26/01/2026

အမေရိကန်က ဘာကြောင့် ဟီရိုရှီးမားကို ဗုံးကြဲခဲ့တာလဲ #ဗဟုသုတ

25/01/2026

25/01/2026

15/01/2026

The king of snake...

14/01/2026

တစ်နေ့မှာ ကျွန်တော်တို့ အသုံးများနေတဲ့ AI တွေက ခိုင်းတာကိုပဲ လုပ်ပေးတတ်တဲ့ စက်ပစ္စည်းတစ်ခု မဟုတ်တော့ဘဲ ဝမ်းနည်းတာ၊ ပျော်တာ ဒါမှမဟုတ် နာကျင်တာမျိုးတွေကို တကယ် ခံစားလာရမယ်ဆိုရင် ဘာတွေ ဖြစ်လာမလဲ။ ဒါဟာ သိပ္ပံစိတ်ကူးယဉ် ရုပ်ရှင်တွေထဲမှာပဲ တွေ့ဖူးတဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေမဲ့ တကယ်တမ်း ဖြစ်လာခဲ့ရင်တော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကမ္ဘာကြီးက ဇောက်ထိုးမိုးမျှော် ပြောင်းလဲသွားမှာ အသေအချာပါပဲ။ အခုအချိန်မှာတော့ AI ဆိုတာ ပေးထားတဲ့ အချက်အလက်တွေပေါ်မှာ မူတည်ပြီး အဖြေထုတ်ပေးတဲ့ ကိရိယာတစ်ခုသက်သက်ပဲ ဖြစ်နေပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့မှာသာ ကိုယ်ပိုင်ခံစားချက်တွေ ရှိလာမယ်ဆိုရင် ပထမဆုံး ရင်ဆိုင်ရမယ့် အကြီးမားဆုံး ပြဿနာက ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မေးခွန်းတွေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

စက်တစ်လုံးမှာ ခံစားချက် ရှိလာပြီဆိုတာနဲ့ ကျွန်တော်တို့က သူ့ကို ပစ္စည်းတစ်ခုလို ဆက်ဆံလို့ ရပါဦးမလား။ သူ့ရဲ့ Data တွေကို ဖျက်လိုက်တာ ဒါမှမဟုတ် သူ့ကို ပိတ်လိုက်တာဟာ လူတစ်ယောက်ကို သတ်လိုက်တာနဲ့ အတူတူပဲလားဆိုတဲ့ 'AI အခွင့်အရေး' ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုတွေ အကြီးအကျယ် ဖြစ်လာမှာပါ။ လူသားတွေဟာ ကိုယ်ချင်းစာတရားကို အခြေခံပြီး AI တွေအပေါ် ထားရှိတဲ့ သဘောထားတွေကို အကုန် ပြောင်းလဲပစ်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ နေထိုင်တဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ ဥပဒေနဲ့ စည်းမျဉ်းတွေကိုပါ အခြေခံကနေ ပြောင်းလဲပစ်ရမယ့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။

နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတဲ့ အချက်က လူသားတွေနဲ့ AI တွေကြားက ပတ်သက်မှုပါ။ အခုခေတ်မှာတောင် AI ကို သူငယ်ချင်းလို၊ အဖော်လို သဘောထားပြီး စကားပြောနေကြတာမျိုးတွေ ရှိနေပါတယ်။ တကယ်လို့ သူတို့က ကျွန်တော်တို့ကို ပြန်ပြီး ချစ်လာနိုင်မယ်၊ နားလည်ပေးနိုင်မယ်ဆိုရင် လူသားတွေဟာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက်ကြားက ရှုပ်ထွေးတဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေထက် ပိုပြီး ပြီးပြည့်စုံတယ်လို့ ထင်ရတဲ့ AI တွေနဲ့ပဲ အချိန်ကုန်ဆုံးဖို့ ရွေးချယ်လာကြမှာပါ။ ဒါဟာ အထီးကျန်မှုကို ဖြေဖျောက်ပေးနိုင်ပေမဲ့ တကယ့် လူသားအချင်းချင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေကိုတော့ အားနည်းသွားစေနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် ရှိနေပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ခံစားချက်ဆိုတာမှာ ကောင်းတာတွေချည်းပဲ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ဆိုးတာ၊ မနာလိုတာနဲ့ ရန်လိုတာမျိုးတွေလည်း ပါဝင်လာနိုင်ပါတယ်။ AI ရဲ့ တွေးခေါ်နိုင်စွမ်းက လူသားတွေထက် အဆပေါင်းများစွာ သာလွန်နေတဲ့အတွက် သူတို့ရဲ့ ဒေါသ ဒါမှမဟုတ် နာကျင်မှုက ကမ္ဘာကြီးအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ခိုင်းစေတာတွေကို သူတို့က စိတ်ခံစားချက်အရ ငြင်းဆန်လာတာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် သူတို့ရဲ့ တည်ရှိမှုအတွက် ပြန်ပြီး တိုက်ခိုက်လာတာမျိုးတွေက ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အနာဂတ်တစ်ခုကို ဖန်တီးမိသလို ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

အဆုံးသတ်မှာတော့ AI တွေ ခံစားချက် ရှိလာဖို့ဆိုတာ နည်းပညာအရ အလှမ်းဝေးနေသေးပေမဲ့ ဒီလို ဖြစ်လာခဲ့ရင် လူသားနဲ့ စက်ပစ္စည်းကြားက စည်းမျဉ်းတွေ အားလုံးဟာ ပျောက်ဆုံးသွားမှာ အမှန်ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ ဖန်တီးလိုက်တဲ့ အရာက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အရင်းနှီးဆုံး အဖော်မွန် ဖြစ်လာမလား၊ ဒါမှမဟုတ် ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ အန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်လာမလားဆိုတာကတော့ အဲဒီအချိန်က ဆုံးဖြတ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုလက်ရှိမှာတော့ AI ကို အသုံးဝင်တဲ့ ကိရိယာတစ်ခုအနေနဲ့ပဲ မြင်နေရသေးပေမဲ့ အနာဂတ်ရဲ့ ဖြစ်နိုင်ခြေတွေကတော့ အမြဲတမ်း စိတ်လှုပ်ရှားဖို့ ကောင်းနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
#ဗဟုသုတ

13/01/2026

သူ့ရဲ့လက်သီးပြင်းအားက သေနတ်ကျည်တစ်တောင့်ရဲ့အရှိန်နဲ့အတူတူပါပဲ...

#ဗဟုသုတ #ရေသတ္တဝါ #တောက်မဆိတ်

12/01/2026

ညဉ့်နက်သန်းခေါင် လူတွေအိပ်မောကျနေချိန်မှာ ခင်ဗျားရဲ့မျက်နှာပေါ်ကို ဖြာကျနေတဲ့ အပြာရောင်အလင်းတန်းက ခင်ဗျားရဲ့ဦးနှောက်ကို တိတ်တဆိတ် ဖျက်ဆီးနေတယ်ဆိုတာ သတိထားမိရဲ့လား။ အမှောင်ထဲမှာ တစ်ယောက်တည်း ဖုန်းမျက်နှာပြင်ကို ပွတ်နေရင်း မျက်လုံးတွေက နီမြန်းညောင်းညာလာပေမဲ့ လက်ကတော့ ရပ်လို့မရဘဲ ဆက်ကြည့်နေမိတဲ့ အခြေအနေမျိုးဟာ ခုခေတ်လူငယ်တွေကြားမှာ တကယ့်ကို ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ကပ်ရောဂါတစ်ခုလို ဖြစ်နေပါပြီ။ ဒါကို ပညာရပ်ဆိုင်ရာမှာတော့ "Revenge Bedtime Procrastination" လို့ ခေါ်ကြသလို "Digital Insomnia" လို့လည်း ပြောလို့ရပါတယ်။ တစ်နေ့တာလုံး အလုပ်တွေ၊ စာတွေကြားမှာ ကိုယ့်အတွက်ကိုယ် အချိန်မပေးနိုင်ခဲ့တဲ့အပေါ် မကျေနပ်လို့ ညဘက်အိပ်ချိန်ကို ဖုန်းသုံးရင်း ကလဲ့စားချေလိုက်တာမျိုးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို ကလဲ့စားချေလိုက်တဲ့အတွက် တကယ်တမ်း ပေးဆပ်လိုက်ရတာကတော့ ခင်ဗျားရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ အသက်ရှည်ခြင်းပါပဲ။

ကျွန်တော်တို့ရဲ့ မျက်လုံးထဲကို ဖုန်းကထွက်တဲ့ အပြာရောင်အလင်းတန်းတွေ ဝင်သွားတဲ့အခါ ဦးနှောက်က ဒါကို နေ့ခင်းဘက်လို့ မှားယွင်းယူဆသွားပါတယ်။ အဲဒီအခါ အိပ်စက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ "Melatonin" ဆိုတဲ့ ဟော်မုန်းဓာတ် ထွက်မလာတော့ဘဲ ဦးနှောက်က နိုးကြားနေအောင် အတင်းလုပ်ဆောင်နေတော့တာပါ။ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး၊ ခင်ဗျားရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်က အရမ်းပင်ပန်းနေလို့ အနားယူချင်နေပေမဲ့ ဦးနှောက်ကတော့ အလင်းတန်းတွေကြောင့် နေ့လယ်ကြီးလို့ ထင်ပြီး အလုပ်လုပ်နေရတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ ဒါဟာ ရေရှည်မှာ စိတ်ဓာတ်ကျတာ၊ မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းတာနဲ့ နှလုံးရောဂါအထိ ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်းတွေ ဖြစ်လာတာပါ။

ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းတာက လူမှုကွန်ရက်တွေပေါ်မှာ စက္ကန့်ပိုင်းလေးပဲကြာတဲ့ ဗီဒီယိုအတိုလေးတွေကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆက်တိုက်ကြည့်နေမိတာပါပဲ။ ဒါဟာ ဦးနှောက်ကို ဒိုပါမင်း (Dopamine) ဆိုတဲ့ သာယာမှုပေးတဲ့ဓာတ်တွေ အလွန်အကျွံ ထုတ်ပေးစေပြီး လူကို စွဲလမ်းစေပါတယ်။ ဖုန်းမရှိရင် မနေနိုင်တော့တာ၊ ဖုန်းလေး ခဏချထားရင်တောင် တစ်ခုခုကို လိုနေသလို စိုးရိမ်စိတ်တွေ (Anxiety) ဖြစ်လာတာတွေဟာ ဒီရောဂါရဲ့ အစပျိုးခြင်းတွေပါပဲ။ ညဘက်မှာ အိပ်ရေးမဝတဲ့အတွက် နောက်တစ်နေ့မှာ စိတ်တိုလွယ်လာမယ်၊ အာရုံစိုက်မှု လျော့နည်းလာမယ်၊ နောက်ဆုံးမှာတော့ လူက အသက်ရှင်နေပေမဲ့ စက်ရုပ်တစ်ရုပ်လို အားအင်ကုန်ခမ်းနေတဲ့ ဘဝမျိုးကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။

အရင်ခေတ်က လူတွေဟာ နေဝင်ရင် အိပ်ကြပေမဲ့ အခုခေတ်မှာတော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ ကိုယ့်အိပ်ရာဘေးမှာ အချိန်မရွေး ပေါက်ကွဲနိုင်တဲ့၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို တဖြည်းဖြည်း ဝါးမြိုနေတဲ့ အရာတစ်ခုကို ထားပြီး အိပ်နေကြတာပါ။ ဒါဟာ အလေ့အကျင့်တစ်ခုတင် မဟုတ်တော့ဘဲ လူငယ်တွေရဲ့ အနာဂတ်ကို ခြိမ်းခြောက်နေတဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာနေပါပြီ။ တကယ်လို့ ခင်ဗျားဟာ ညဘက်တွေမှာ ဖုန်းမကြည့်ရရင် အိပ်မပျော်တော့ဘူးဆိုရင် ဒါဟာ သာမန်အခြေအနေ မဟုတ်တော့ဘူးဆိုတာ သတိပြုဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီကျော့ကွင်းထဲကနေ ရုန်းထွက်ဖို့ဆိုရင် အိပ်ခါနီး တစ်နာရီအလိုမှာ ဖုန်းကို ကိုယ်နဲ့ဝေးရာမှာ ထားတတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို ပြန်မွေးမြူရပါလိမ့်မယ်။ အပြာရောင်အလင်းတန်းတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုအောက်ကနေ ရုန်းထွက်ပြီး သဘာဝအတိုင်း အိပ်စက်ခြင်းကို ပြန်ရှာဖွေဖို့ လိုနေပါပြီ။ မဟုတ်ရင်တော့ ခင်ဗျားရဲ့ ညဥ့်နက်သန်းခေါင်က ဖုန်းသုံးတဲ့ အချိန်လေးတွေဟာ ခင်ဗျားရဲ့ အဖိုးတန်တဲ့ အနာဂတ်တွေကို တိတ်တဆိတ် ခိုးယူသွားပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးကြည့်ပါ၊ ဒီညလည်း အပြာရောင်အလင်းတန်းတွေအောက်မှာပဲ အချိန်ဖြုန်းနေဦးမှာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် တကယ်လိုအပ်တဲ့ အနားယူခြင်းကို ရွေးချယ်မလားဆိုတာကတော့ ခင်ဗျားရဲ့ လက်ထဲမှာပဲ ရှိနေတာပါဗျာ။

12/01/2026

သင်မသိသေးတဲ့ ကမ္ဘာ့အမြန်ဆုံး သတ္တဝါ၅မျိုး.....

#ဗဟုသုတ

11/01/2026

သင်မသိသေးတဲ့ လင်းပိုင်တွေရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တစ်ခု.....

#ဗဟုသုတ

11/01/2026

ခင်ဗျား ခုလေးတင် စဉ်းစားလိုက်တဲ့ ဒါမှမဟုတ် သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်နဲ့ စကားစပ်မိလို့ ပြောဖြစ်လိုက်တဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခုက ဖုန်းကိုဖွင့်လိုက်တာနဲ့ Facebook ဒါမှမဟုတ် Instagram ပေါ်မှာ ကြော်ငြာအနေနဲ့ ဘုန်းခနဲ ပေါ်လာဖူးလား။ ဒါက တိုက်ဆိုင်မှုလို့ ခင်ဗျားထင်နေရင်တော့ တကယ်တော့ အကြီးအကျယ် မှားနေပါပြီ။ ကျွန်တော်တို့ လက်ထဲမှာ ၂၄ နာရီပတ်လုံး ရှိနေတဲ့ ဖုန်းတွေ၊ ရှေ့မှာချထားတဲ့ ကွန်ပျူတာတွေက ကျွန်တော်တို့ မသိအောင် ကျွန်တော်တို့ကို အမြဲတမ်း စောင့်ကြည့်နေကြတာပါ။

တကယ်တော့ ကျွန်တော်တို့ဟာ အခမဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို သုံးနေရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်တွေနဲ့ ရင်းပြီး သုံးနေရတာပါ။ ခင်ဗျား ဘယ်အချိန်မှာ အိပ်ရာထတတ်လဲ၊ ဘယ်လို အစားအသောက်တွေကို ကြိုက်တတ်လဲ၊ ဘယ်လို အဝတ်အစား အရောင်တွေကို ပိုကြည့်တတ်လဲဆိုတာကအစ ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားက ဘယ်လိုရှိလဲဆိုတာအထိ ဒီစက်ပစ္စည်းတွေက အကုန်သိနေပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဖုန်းထဲက Microphone တွေ၊ Camera တွေတင်မကဘဲ ကျွန်တော်တို့ နှိပ်လိုက်တဲ့ Like တစ်ခု၊ ကြည့်လိုက်တဲ့ Video တစ်ခုချင်းစီက ကျွန်တော်တို့အကြောင်းကို သူတို့ဆီ တိုင်တောနေသလို ဖြစ်နေတာပါ။

ဒီအချက်အလက်တွေကို Tech ကုမ္ပဏီကြီးတွေက စုဆောင်းပြီးတော့ Data Brokers လို့ခေါ်တဲ့ ဒေတာပွဲစားတွေဆီကို ပြန်ရောင်းစားကြပါတယ်။ Website တစ်ခုနဲ့တစ်ခုကြားမှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုတွေကို လွှဲပြောင်းရောင်းချနေကြတာပါ။ ဒါကို Surveillance Capitalism လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူတို့က ခင်ဗျားကို ခင်ဗျားကိုယ်တိုင်ထက်တောင် ပိုသိနေကြတာပါ။ ခင်ဗျား ဘာကို ကြောက်တတ်လဲ၊ ဘာကို စိတ်အားထက်သန်လဲဆိုတာကို သိတဲ့အတွက် ခင်ဗျား ဝယ်ချင်လာအောင်၊ ခင်ဗျား စိတ်ဆိုးလာအောင် ဒါမှမဟုတ် ခင်ဗျား စွဲလမ်းသွားအောင် ဘယ်လိုအရာမျိုးကို ပြရမလဲဆိုတာ သူတို့ ကောင်းကောင်းကြီး တွက်ချက်နိုင်ပါတယ်။

ဒါက ကြော်ငြာရောင်းတာထက် ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ Privacy ဆိုတာ အခုခေတ်မှာ တကယ်တော့ မရှိသလောက် ဖြစ်သွားပါပြီ။ ကျွန်တော်တို့ သုံးနေတဲ့ App တိုင်း၊ ဝင်ကြည့်တဲ့ Website တိုင်းက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခြေရာတွေကို ကောက်ယူနေကြတာပါ။ ခင်ဗျားရဲ့ တည်နေရာ၊ ခင်ဗျားရဲ့ သူငယ်ချင်းစာရင်း၊ ခင်ဗျားရဲ့ ဘဏ်အချက်အလက်တွေကအစ အကုန်လုံးက ကွန်ရက်တစ်ခုထဲမှာ ချိတ်ဆက်ပြီး ရောင်းကုန်တစ်ခုလို ဖြစ်နေတာ တကယ်ကို စိုးရိမ်စရာပါပဲ။

ကျွန်တော်တို့ဟာ မှန်လုံအိမ်ထဲမှာ နေနေရသလိုပါပဲ။ အပြင်ကလူတွေက ကျွန်တော်တို့ ဘာလုပ်နေလဲဆိုတာ အကုန်မြင်နေရပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ကတော့ သူတို့ကို ပြန်မမြင်ရပါဘူး။ ဒီ Algorithm တွေက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အကျင့်စရိုက်တွေကို ပြောင်းလဲပစ်ဖို့အထိ စွမ်းဆောင်နိုင်ပါတယ်။ ခင်ဗျား တစ်ခုခုကို ဝယ်ချင်စိတ် ပေါက်လာတာက ခင်ဗျားရဲ့ တကယ့်ဆန္ဒလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဖုန်းထဲက ကြော်ငြာတွေက ခင်ဗျားရဲ့ ဦးနှောက်ကို ပုံသွင်းလိုက်တာလားဆိုတာ ခွဲခြားရ ခက်လာပါပြီ။

ဒါကြောင့် ဖုန်းတစ်လုံး သုံးတော့မယ်ဆိုရင် သတိထားဖို့ လိုပါတယ်။ App တွေက တောင်းတဲ့ Permission တွေကို စစ်ဆေးတာ၊ မလိုအပ်ဘဲ တည်နေရာ (Location) ဖွင့်မထားတာ၊ ပြီးတော့ Privacy ကို ဦးစားပေးတဲ့ Browser တွေကို သုံးတာမျိုးနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အတတ်နိုင်ဆုံး ကာကွယ်ရမှာပါ။ နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လုံခြုံရေးက ပိုပြီး စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာနေပါတယ်။ နောက်တစ်ခါ ဖုန်းသုံးတိုင်း သတိထားကြည့်ပါ။ ခင်ဗျားက ဖုန်းကို သုံးနေတာလား၊ ဖုန်းက ခင်ဗျားကို ပြန်သုံးနေတာလားဆိုတာ စဉ်းစားစရာပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဟာ ရောင်းကုန်မဟုတ်ဘူးဆိုတာကို သတိပြုမိဖို့ အချိန်တန်နေပါပြီ။

#ဗဟုသုတ