15/08/2026
Parti Tindakan Demokratik (DAP) mengalami beberapa kekalahan berturut-turut dalam pilihan raya negeri Sabah, Johor dan Negeri Sembilan. Kekalahan Setiausaha Agungnya, Anthony Loke, di kerusi Chennah, Negeri Sembilan, turut menambah tekanan terhadap parti itu.
Lebih 4,000 perwakilan nasional DAP dijadual mengundi pada 16 Ogos bagi menentukan sama ada parti itu harus keluar daripada kerajaan perpaduan persekutuan.
Keputusan tersebut boleh membawa kesan besar. Ia bukan sahaja berpotensi menggugat kestabilan kerajaan perpaduan, malah turut mempengaruhi kelangsungan Pakatan Harapan (PH). Dalam keadaan undi Melayu dilihat semakin bertumpu kepada satu arus politik, langkah itu juga boleh mempercepat terbentuknya pola “Melayu dalam kerajaan, Cina dalam pembangkang”.
Berbanding bekas setiausaha agung seperti Lim Kit Siang dan Lim Guan Eng, atau beberapa pemimpin lain dalam barisan kepimpinan semasa, Anthony Loke dilihat memiliki imej yang lebih sederhana dan positif dalam kalangan masyarakat Melayu. Rekod khidmatnya di kawasan pilihan raya juga dianggap baik.
Namun, beliau tetap gagal mempertahankan kerusi Chennah, sebuah kawasan yang mempunyai pengundi Melayu paling ramai tetapi belum mencapai majoriti mutlak, iaitu 47.36 peratus.
Perlu diingat, dalam pilihan raya umum 2022, hanya 33 daripada 165 kerusi Parlimen di Semenanjung Malaysia mempunyai majoriti pengundi bukan Melayu. Berdasarkan trend pertumbuhan penduduk Melayu yang lebih tinggi berbanding bukan Melayu, jumlah itu berkemungkinan sudah menghampiri siling maksimum.
Dengan kata lain, jika pola pengundian dalam pilihan raya Johor dan Negeri Sembilan berterusan, jumlah kerusi yang mampu dimenangi DAP pada masa depan berkemungkinan semakin berkurangan, bukan bertambah.
Daripada terus tenggelam, lebih baik berundur?
Tinjauan Ilham Centre semasa pilihan raya Negeri Sembilan menunjukkan 67 peratus responden Melayu Islam berpendapat DAP menggugat kedudukan institusi diraja, Islam dan orang Melayu.
Penolakan serta rasa tidak senang masyarakat Melayu Islam terhadap PH sukar diubah dalam masa singkat.
Pada masa sama, DAP turut berdepan rasa tidak puas hati penyokong tradisinya. Punca utama datang daripada dua aspek.
Pertama, politik identiti. Sebahagian pengundi Cina menuduh DAP gagal menunaikan janji, khususnya dalam isu pendidikan Cina dan kemasukan ke universiti. Perdana Menteri Anwar Ibrahim p**a dilihat semakin condong ke kanan dari segi ucapan dan dasar bagi meraih sokongan masyarakat Melayu Islam.
Kedua, reformasi institusi. Penyokong yang memiliki kesedaran sivik semakin hilang sabar terhadap kemajuan perlahan kerajaan Anwar dalam isu pembanterasan rasuah, keadilan peralihan, pembahagian kuasa dan pendemokrasian. Malah, sebahagian langkah kerajaan dilihat sebagai kemunduran, menyebabkan ada pengundi mula mempertimbangkan parti baharu seperti BERSAMA dan MUDA sebagai alternatif.
Bagi meluluskan rang undang-undang reformasi institusi, PH memerlukan kerjasama Barisan Nasional serta gabungan parti Sabah dan Sarawak di Parlimen. Namun, selepas Umno mengatasi PH dalam dua pilihan raya negeri, parti itu kini berada dalam kedudukan lebih kuat dan berkemungkinan kurang terdorong untuk menyokong agenda reformasi PH.
Atas sebab itu, ada yang menilai bahawa DAP sukar lagi memperoleh nilai tambah daripada kerajaan Anwar. Sebaliknya, parti itu terus perlu memikul risiko dan tanggungjawab terhadap kesilapan kerajaan perpaduan.
Dalam keadaan yang semakin merosot, ada pandangan bahawa DAP mungkin lebih baik mengambil langkah memisahkan diri bagi mengurangkan kerugian politik, mempertahankan kerusi majoriti Cina serta mengekalkan Pulau Pinang sebagai kubu politik, supaya parti itu masih mempunyai asas untuk bangkit semula pada masa depan.
Bagaimana DAP mahu menghadapi PRU16?
Jika lima menteri dan tujuh timbalan menteri DAP meletakkan jawatan secara beramai-ramai, tindakan itu tetap akan mencetuskan ketidakstabilan politik, sama ada kerajaan Anwar tumbang serta-merta atau tidak.
Selepas DAP tewas teruk dalam pilihan raya Sabah pada November tahun lalu, parti itu pernah mencadangkan peletakan jawatan beramai-ramai sebagai tekanan terhadap Anwar supaya mempercepat agenda reformasi dan memulihkan sokongan rakyat.
Ketika itu, ada pihak mengingatkan bahawa jika DAP keluar secara sukarela, Anwar boleh mengambil kesempatan menjemput Perikatan Nasional menyertai kerajaan perpaduan bagi membentuk sebuah kerajaan yang didominasi Melayu. Langkah itu sekali gus dapat menangkis naratif sayap kanan Melayu bahawa kerajaan dikuasai DAP.
Selagi kerajaan Anwar dapat melaksanakan beberapa reformasi penting sebelum tamat penggal, tindakan DAP memisahkan diri daripada kerajaan mungkin dilihat sebagai langkah terburu-buru yang menyebabkan parti itu tersingkir sendiri daripada pusat kuasa.
Namun, selepas pilihan raya Johor dan Negeri Sembilan, kedudukan BN dan PN semakin kukuh, manakala Anwar p**a berada dalam keadaan politik yang lebih lemah. Dalam situasi itu, beliau mungkin tidak lagi mampu memainkan percaturan “meminjam kekuatan lawan untuk mengimbangi tekanan” seperti sebelumnya.
Hubungan antara tiga parti utama PH juga sangat kompleks. PKR dan Amanah memikul beban naratif bahawa DAP merupakan “racun undi Melayu”, tetapi pada masa sama menikmati kelebihan undi Cina yang dibawa DAP.
Dari sudut DAP, berbanding Umno dan PAS, PKR serta Amanah masih merupakan sekutu yang paling hampir dari segi idea politik. Kedua-dua parti itu juga lebih cenderung berdiri bersama DAP apabila berdepan serangan lawan.
Oleh itu, jika DAP keluar daripada kerajaan, parti itu memang boleh menampilkan pendirian moral bahawa ia enggan tenggelam bersama kerajaan Anwar selepas agenda reformasi menemui jalan buntu. Langkah itu juga boleh menunjukkan kepada penyokong bahawa DAP tidak terlalu berpaut kepada jawatan dan kuasa.
Namun, dari sudut lain, tindakan tersebut juga boleh ditafsirkan sebagai meninggalkan rakan seperjuangan ketika PH berada dalam keadaan lemah. Ia boleh dilihat sebagai sikap oportunistik, malah menguatkan tuduhan bahawa DAP hanya memperalatkan parti Melayu. Persepsi negatif masyarakat Melayu terhadap DAP mungkin menjadi lebih buruk.
Selain itu, jika DAP selepas ini mengambil pendirian lebih keras dalam isu politik identiti demi mempertahankan undi Cina, seperti menekan secara agresif pengiktirafan penuh Sijil Peperiksaan Bersama atau membesar-besarkan tuduhan bahawa PAS menyerupai Taliban, langkah itu hampir pasti mencetuskan penolakan lebih kuat dalam kalangan Melayu Islam.
Dalam realiti politik semasa, pendekatan sedemikian boleh mengukuhkan lagi label bahawa DAP ialah parti cauvinis Cina dan anti-Islam.
Bagi DAP sendiri, parti itu sudah lebih 20 tahun berusaha menembusi sokongan masyarakat Melayu. Walaupun jumlah ahli, pemimpin dan wakil rakyat Melayu dalam DAP sedikit meningkat, komposisi itu masih jauh daripada menggambarkan struktur demografi Malaysia.
Secara mudah, DAP belum mempunyai syarat untuk memerintah secara bersendirian.
Justeru, jika DAP memutuskan untuk keluar sebelum tamat penggal kerajaan perpaduan, parti itu perlu memikirkan dengan serius kedudukannya menjelang pilihan raya umum akan datang.
Adakah DAP masih mahu bertanding sebagai sebahagian daripada gabungan? Adakah parti itu mahu menjadi pembangkang yang memainkan peranan semak dan imbang, atau terus menjadi parti pemerintah yang mendorong reformasi dari dalam sistem?
Risiko pola Melayu memerintah, Cina membangkang
Dilema DAP ketika ini terletak pada dua pilihan yang sama-sama sukar. Jika parti itu terus melangkah keluar melalui politik gabungan, ia masih gagal memperoleh penerimaan arus perdana pengundi Melayu, malah boleh menggugat sokongan asasnya sendiri. Jika parti itu berundur dan memisahkan diri, kawasan yang mampu dipertahankan p**a semakin mengecil.
Melihat landskap politik Malaysia hari ini, jika pola pengundian dalam pilihan raya Johor dan Negeri Sembilan berterusan, negara mungkin bergerak ke arah susunan “Melayu dalam kerajaan, Cina dalam pembangkang”.
Dalam susunan itu, parti-parti Melayu sayap kanan yang bertumpu pada naratif kaum dan agama akan menjadi kuasa pemerintah yang dominan, manakala kuasa politik yang memperjuangkan reformasi institusi dan keterangkuman pelbagai kaum hanya mampu bersuara dari luar kerajaan.
Sepanjang 20 tahun lalu, politik Malaysia menyaksikan pertarungan antara pakatan pelbagai kaum dan pakatan berasaskan satu kaum dalam bentuk yang berbeza-beza.
Pada satu tahap, kerajaan yang didominasi Umno berdepan Pakatan Rakyat, iaitu pendahulu PH, sebagai blok pembangkang pelbagai kaum. Pada tahap lain, PH menjadi gabungan pemerintah pelbagai kaum yang berdepan Umno dan PAS sebagai kuasa politik Melayu yang lebih tunggal sifatnya.
Perkembangan politik sepanjang dua dekad ini terus merangsang keresahan dan kebimbangan dalam kalangan orang Melayu, sambil mencetuskan rasa tidak puas hati dan kekecewaan dalam kalangan bukan Melayu.
Kebimbangan bahawa politik Malaysia akhirnya terperangkap dalam pola Melayu memerintah dan Cina membangkang bukan sesuatu yang boleh diketepikan.
Jika pertentangan dua kutub itu gagal diredakan dengan berkesan, susunan tersebut mungkin menjadi semakin kukuh untuk satu tempoh yang panjang, terutama dalam keadaan jurang pertumbuhan penduduk antara kaum semakin ketara, sehinggalah muncul pemboleh ubah politik baharu yang dapat mengubah keadaan.
