28/09/2026
Chỉ đạo “đừng chối đẩy” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi tiếp xúc cử tri Hà Nội chiều 27/9/2026 không phải là điều mới. Đó là một thông điệp ông đã lặp lại nhiều lần kể từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành: việc thuộc thẩm quyền cấp xã, phường thì phải giải quyết tại chỗ; vượt thẩm quyền thì báo cáo lên trên; tuyệt đối không để dân đi lại nhiều lần.
Lời nói đó đúng hướng. Người dân hầu như chỉ tiếp xúc với chính quyền cơ sở. Nếu cấp này đùn đẩy, toàn bộ khẩu hiệu “gần dân, sát dân” trở thành hình thức.
Vấn đề không nằm ở chỗ ông Tô Lâm nói sai. Vấn đề nằm ở chỗ chỉ đạo dừng lại ở lời yêu cầu đối với cấp dưới, mà không đi kèm cơ chế để người dân thực sự giám sát và buộc trách nhiệm. Đó mới là điểm nửa vời.
Lặp lại yêu cầu chưa tạo ra sức ép thực
Trong hơn một năm qua, ông Tô Lâm đã nhiều lần nói tương tự: xã, phường phải chịu trách nhiệm khi dân còn kêu ca; không được bảo dân “muốn kiện thì đi kiện”; không được bắt dân lên tỉnh, lên Trung ương.
Nếu chỉ đạo đã đủ, hiện tượng đùn đẩy, ngâm hồ sơ, “xin ý kiến” vòng vo sẽ giảm rõ. Thực tế cho thấy nó vẫn tồn tại, vì cán bộ cơ sở hiểu rằng rủi ro lớn nhất thường không đến từ việc làm chậm hay đẩy việc, mà đến từ việc làm sai theo hướng khác hoặc từ xung đột với cấp trên. Không có kênh giám sát độc lập từ phía dân, lời quán triệt dễ trở thành khẩu hiệu trong hội nghị.
Yêu cầu cấp dưới “phải giải quyết ngay” mà không trao cho dân công cụ ghi nhận và phản ánh có hậu quả, thì trách nhiệm vẫn nằm trong nội bộ hệ thống. Nội bộ hệ thống vốn có xu hướng bảo vệ nhau, giải thích “quá tải”, “thiếu biên chế”, “chờ hướng dẫn”.
Giám sát của dân phải là quyền, không phải ân huệ
Chỉ đạo phục vụ nhân dân chỉ có ý nghĩa khi gắn với hai thứ: trách nhiệm của cán bộ và quyền của người dân.
Quyền đó không chỉ là “góp ý tại buổi tiếp xúc cử tri” vài tháng một lần. Trong quá trình giải quyết việc thuộc thẩm quyền cấp xã, phường, người dân cần được thừa nhận quyền ghi âm, ghi hình cuộc tiếp xúc, cuộc hướng dẫn thủ tục, cuộc trả lời. Không phải để “bẫy” cán bộ, mà để có bằng chứng khi lời nói và việc làm không khớp.
Nếu cán bộ từ chối, đùn đẩy, hẹn lần, yêu cầu dân đi chỗ khác dù việc thuộc thẩm quyền, người dân phải có quyền gửi phản ánh kèm bằng chứng lên cấp trên — trực tiếp hoặc công khai trên mạng xã hội. Cấp trên, khi nhận được phản ánh có căn cứ, không được để “chuyển đơn lòng vòng”. Phải kiểm tra trong thời hạn ngắn và xử lý rõ: sai thì kỷ luật, tái diễn hoặc cố ý đùn đẩy thì cách chức.
Chỉ khi hậu quả là mất chức chứ không phải “rút kinh nghiệm”, cán bộ cơ sở mới thôi coi việc của dân là việc có thể đẩy đi.
Đây không phải đòi hỏi cực đoan. Đây là logic tối thiểu: không có bằng chứng thì dân yếu thế; không có xử lý nhanh thì phản ánh thành hình thức; không có cách chức thì chỉ đạo thành lời nói.
Trách nhiệm không thể chỉ chảy từ trên xuống
Mô hình hiện nay chủ yếu dựa vào chỉ đạo từ Trung ương xuống, kiểm tra nội bộ, và tiếp xúc cử tri có kiểm soát. Thiếu mắt xích quan trọng: dân được quyền ghi lại, được quyền công khai, và hệ thống buộc phải phản ứng bằng biện pháp nhân sự chứ không chỉ bằng công văn.
Nếu chính quyền thật sự muốn cấp xã, phường “không chối đẩy”, thì phải chấp nhận rủi ro đó: một bộ phận cán bộ sẽ bị lộ khi làm việc tắc trách. Không chấp nhận rủi ro ấy thì lời “đừng chối đẩy” chỉ là yêu cầu đạo đức, không phải kỷ luật hành chính.
Ông Tô Lâm đứng đầu Đảng và Nhà nước. Ông có đủ thẩm quyền để thúc đẩy thể chế hóa quyền giám sát đó: quy định rõ quyền ghi âm, ghi hình trong giải quyết thủ tục; quy định thời hạn xử lý phản ánh từ mạng xã hội và từ dân; quy định khung kỷ luật bắt buộc với hành vi đùn đẩy có bằng chứng. Chưa làm những việc đó mà chỉ nhắc cấp dưới “phải giải quyết”, thì chỉ đạo vẫn nửa vời — đúng về ý chí tuyên bố, thiếu về công cụ thực thi.
Người dân không cần thêm một lần nghe “đừng từ chối đẩy những chuyện như vậy”. Họ cần biết rằng nếu bị đẩy, họ có quyền ghi lại, có chỗ gửi, và người đẩy việc sẽ mất chức. Khi đó, lời quán triệt mới thôi là lời nói.
