07/06/2026
Hadhka Aqoonyahanka iyo Habka Hoggaanka Markii uu Cilmi-baadhista iyo Caqligu ku Jabaan Fagaaraha Siyaasadda
Aqoontu waa iftiin hagga masiirka ummaddaha, laakiin marka ay hoggaanka siyaasadda timaado, inta badan waxa d dhexmarta masiibo faham iyo mid ficil. Inta badan waxaan aragnaa aqoonyahanno fagaarayaasha iyo jaamacadaha ka akhriya casharro dahab ah oo ku saabsan dowlad-wanaagga, hufnaanta, iyo la-dagaalanka musuqmaasuqa. Marka loo dhiibo mas'uuliyaddii iyo mashiinkii isbaddalka, sawirka runta ah ee soo baxa wuxuu noqdaa mid niyad-jab iyo qoomamo reeba.
Dalka Kenya, Professor Patrick Lumumba wuxuu ahaa codka dadka tabaalaysan iyo mashiinka qaylada dowlad-wanaagga. Markii loo dhiibo hay’addii la-dagaalanka musuqmaasuqa ee dalkaas, derbigii musuqa ayaa ka awood batay, wuxuuna ku qasbay inuu is-casilo, isagoo markii dambe qirtay in musuqmaasuqu yahay ganacsiga ugu macaashka badan dalkaas. Lumumba ugu yaraan wuxuu doortay inuu ka fogaado nidaamkii uu isbaddalka ka waayay, isagoo u weecday u doodista qaaradda Afrika.
Laakiin halkan, marka ay timaado dadkeenna, sawirku waa mid ka xanuun badan midka Kenya. Professor Cabdiweli Maxamed Cali Gaas wuxuu ahaa aqoonyahan dhaqaalaha bixiya oo rajo weyn geliyay shacabka Soomaaliyeed, gaar ahaan reer Puntland, xilliyadii uu ka hadli jiray idaacadaha caalamiga ah. Nasiib-darro, markii uu hoggaanka qabtay, casharadiisii macaan weedha iyo ficilka ayaa is-khilaafay. Hoos u dhaca dhaqaalaha, daabacaadda lacago sharcidarra ah, iyo hoos u dhaca maamulka waxay horseedeen in Puntland ay weydowdo oo ay lumiso miisaankii ay lahayd.
Waxa ka sii xanuun badnaa weedhii dambe ee reebtay nabarka weyn, taas oo dadkeedii ku sifeysay "fuquro iyo jaahiliin," halkii uu isagu guuldarradiisa qiran lahaa sidii Lumumba oo kale. Maanta, isla aqoonyahankii wuxuu dib ugu soo laabtay shaashadaha isagoo weli akhrinaya casharro cusub oo dowlad-wanaag ah, sidii iyadoo shalay aan la ogeyn wixii dhacay.
Dhinaca kale, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu ka yimid fagaaraha waxbarashada iyo ururada bulshada, isagoo ku ololeyn jiray la-dagaalanka kali-talisnimada iyo ilaalinta sharciga. Maanta, marka uu muddo-xileedkiisu dhammaaday, waxaan markhaati ka nahay caasimaddii dalka oo xabbadi ka dhacayso, caburin lagu hayo mucaaradka, odayaasha dhaqanka, haweenka, iyo dhallinyarada. Waa isla macallinkii shalay nabadda iyo wada-tashiga wax ku bari jiray oo maanta dadkiisii barakacinaya ama xabsiyada u taxaabaya kaliya si uu xukunka u sii haysto.
casharradan waxay inoo muujinayaan in aqoonta buugga ku qoran iyo taariikhda la akhriyo aysan had iyo jeer dhalin hoggaan hufan.
Marka uu aqoonyahanku ku fashilmo inuu cilmigiisa u beddelo ficil faa'iido u leh dadkiisa, wuxuu noqdaa mid ka khatarsan qofka aan waxba aqoon.
Shacabku waa inay bartaan inay hoggaanka ku qiimeeyaan ficilkiisa saaran miiska, halkii ay ku hamiyeen hadallada macaan iyo shahaadooyinka jaamacadaha ee fagaarayaasha lala stands-gariirayo.
