Tax and Accounting

09/06/2026

ብድር መበደር ለቢዝነስ አስፈላጊ ነው ወይስ አያስፈልግም???
«ብድር ለቢዝነስ እንደ ፍላጎቱና አጠቃቀሙ አስፈላጊም ሊሆን ይችላል፣ አደገኛም ሊሆን ይችላል»
ብድር በራሱ መጥፎ ወይም ጥሩ አይደለም፤ ይልቁንም ቢዝነሱ ያለበት ደረጃ፣ የብድሩ ዓላማ እና የማስተዳደር አቅም ነው ወሳኙ።

• ጉዳዩን በሁለት መነጽር እንየው፦
ሀ. ብድር አስፈላጊ የሚሆንበት ምክንያቶች (ጥቅሞቹ)
ብድር በአግባቡ ከተያዘ ለቢዝነስ እድገት እንደ ማፋጠኛ (Leverage) ያገለግላል።
1. ዕድሎችን በፍጥነት ለመጠቀም (Growth & Scaling): በገበያ ላይ ትልቅ የፍላጎት ጭማሪ ሲኖር፣ የራስን ካፒታል ብቻ ጠብቆ ማደግ ዘገምተኛ ሊሆን ይችላል። ብድር አዳዲስ ማሽኖችን ለመግዛት፣ ምርትን ለመጨመር ወይም አዳዲስ ቅርንጫፎችን በፍጥነት ለመክፈት ይረዳል።
2. የተጣራ የገንዘብ ፍሰትን ለመጠበቅ (Working Capital): አንዳንድ ጊዜ ቢዝነሱ ትርፋማ ቢሆንም፣ ደንበኞች በብድር ስለሚገዙ በእጅ ላይ የሚገኝ የጥሬ ገንዘብ እጥረት (Cash Flow Crunch) ሊያጋጥም ይችላል። የዓይነት/የዕቃ ክምችት (Inventory) ለመሙላትና የዕለት ተዕለት ወጪዎችን ለመሸፈን የአጭር ጊዜ ብድር አስፈላጊ ይሆናል።

3. የባለቤትነት መብትን ላለማጣት (Maintaining Control): ለቢዝነሱ የሚያስፈልገውን ገንዘብ ከባለሀብቶች (Investors) ከመውሰድ ይልቅ ከባንክ መበደር ይሻላል። ምክንያቱም ባለሀብቶች የድርጅቱን ድርሻ (Equity) እና የውሳኔ ሰጪነት መብት የሚጋሩ ሲሆን፣ ባንክ ግን የወሰደውን ወለድ ብቻ ነው የሚፈልገው።

4. የታክስ ጥቅም: በብዙ ሀገራት የሕግ ሥርዓት (ኢትዮጵያን ጨምሮ) ለባንክ የሚከፈል የብድር ወለድ እንደ ቢዝነስ ወጪ ስለሚታሰብ፣ ድርጅቱ የሚከፍለውን የትርፍ ግብር (Income Tax) ለመቀነስ ይረዳል።

ለ. ብድር አያስፈልግም/አደገኛ ነው የሚባለው መቼ ነው? (ጉዳቶቹ)
ያለ በቂ ጥናትና ስትራቴጂ የሚወሰድ ብድር ቢዝነስን በቀጥታ ወደ ኪሳራ ሊመራ ይችላል።

1. የወለድ ጫና (Financial Burden): ብድር በየወሩ የሚከፈል ቋሚ ወጪ ነው። ቢዝነሱ ሽያጭ ባላገኘበት ወይም በከሰረበት ወር እንኳ የባንክ ዕዳ መከፈሉ አይቀርም። ይህ ደግሞ በገንዘብ ፍሰት ላይ ከፍተኛ ውጥረት ይፈጥራል።

2. የንብረት መያዣ (Collateral) አደጋ: አብዛኛዎቹ ባንኮች ብድር ለመስጠት የቤት፣ የመሬት ወይም የድርጅቱን ንብረት በዋስትና ይይዛሉ። ቢዝነሱ ካልተሳካ ንብረቱን የማጣት ትልቅ አደጋ አለ።

3. የመቀጣጠል አደጋ (Risk of Over-leveraging): የሽያጭ ትንበያዎችን በተሳሳተ መንገድ በማስላት ከሚገባው በላይ መበደር፣ የትርፍ ህዳጉ በሙሉ ወደ ወለድ ክፍያ እንዲሄድ ያደርገዋል።

ብድር መቼ ነው መወሰድ ያለበት? (The Golden Rules)
አንድ ቢዝነስ ብድር ከመውሰዱ በፊት ራሱን 3 ጥያቄዎችን መጠየቅ አለበት፦
የመመለስ አቅሜ አስተማማኝ ነው? የወደፊት የገንዘብ ፍሰት (Cash Flow Projection) ተሰርቶ፣ የወሩ የብድር ክፍያ ከትርፉ ላይ ተቀንሶ ቢዝነሱ መተንፈስ እንደሚችል መረጋገጥ አለበት።

ገንዘቡ ምን ላይ ይውላል? ብድሩ በቀጥታ ገቢ የሚያስገኝ ንብረት (ለምሳሌ ማምረቻ ማሽን፣ በፍጥነት የሚሸጥ ዕቃ) ላይ የሚውል ከሆነ ጥሩ ነው። ነገር ግን የቅንጦት ቢሮ ለመክፈት ወይም ላልተረጋገጠ አዲስ ሃሳብ መሞከሪያ ከሆነ አደገኛ ነው።

የብድሩ የትርፍ ምጣኔ (ROI) ከወለዱ ይበልጣል? ለምሳሌ ከባንክ የተወሰደው ብድር ወለድ 15/% ቢሆን፣ ያ ገንዘብ ተቀጥሮ በቢዝነሱ ላይ የሚያስገኘው ትርፍ ከ 15/% በላይ መሆን አለበት። (ROI > Cost of Debt)
ባጭሩ፦
አዲስ ለሚጀመርና ገበያው ላልተጠና ቢዝነስ በብድር መጀመር በፍጹም አይመከርም (በራስ ካፒታል ወይም በትንሽ መጀመር ይሻላል)። ነገር ግን ለቆመ፣ ለተረጋገጠ እና የገበያ ፍላጎት ላለው ቢዝነስ ማሳደጊያ የሚሆን ብድር በጣም አስፈላጊ እና ጠቃሚ መሣሪያ ነው።

08/06/2026

ሀብታሞች ለምን ብድርን ይወዳሉ?

ብዙ ሰዎች ብድርን እንደ እዳ እና እንደ ስጋት ያዩታል። ይሁን እንጂ በዓለማችን ላይ ያሉ ትልልቅ ባለሀብቶች እና ቢሊየነሮች አንድን ንብረት ለመግዛት ሙሉ ገንዘብ በእጃቸው እያለ እንኳ ብድርን ይመርጣሉ። ለምን? ምክንያቱ "ጥሩ ብድር' (Good Debt) ሀብትን በፍጥነት ለማሳደግ የሚረዳ ትልቅ መሳሪያ ስለሆነ ነው፡፡

ባለሀብቶች ብድርን የሚመርጡባቸው 4 ዋና ዋና ምክንያቶች፦

1. የሌላውን ሰው ገንዘብ መጠቀም (OPM - Other People's Money)
ሀብታሞች የራሳቸውን ካፒታል በአንድ ቦታ ማሰር አይፈልጉም። ለምሳሌ 10 ሚሊዮን ብር ያለው ሰው አንድን መኪና ወይም ቤት በጥሬ ገንዘብ ከመግዛት ይልቅ፣ ያንን 10 ሚሊዮን ብር ለ5 የተለያዩ ንብረቶች ቅድመ ክፍያ (Down payment) በመጠቀም በብድር አምስት ንብረት ማፍራት ይችላል። ይህ "ሢeverage" ይባላል። በራሳቸው ገንዘብ ብቻ ከሚገዙት በላይ በብድር አማካኝነት አምስት እጥፍ ሀብት ያፈራሉ ማለት ነው።

2. የገንዘብን የመግዛት አቅም መጠበቅ
አንድ ባለሀብት በእጁ ያለውን ገንዘብ 20% ወይም 25% ትርፍ በሚያስገኝ ንግድ ላይ ያውለዋል። በሌላ በኩል ደግሞ ከመደበኛ የፋይናንስ ተቋም በዝቅተኛ ወለድ ይበደራል። ከንግዱ የሚያገኘው ትርፍ ለብድሩ ከሚከፍለው ወለድ የሚበልጥ ከሆነ፣ ባለሀብቱ የሌላውን አካል ገንዘብ ተጠቅሞ ያለምንም ወጪ ትርፍ እያገኘ ነው ማለት ነው፡፡

3. ታክስ እና የፋይናንስ ስልት
በብዙ ሀገራት የንግድ ብድር ወለድ ከታክስ የሚቀነስ ወጪ ነው። ይህ ማለት ብድር በመጠቀም የሚገዛ ንብረት የታክስ ጫናን ለመቀነስ ይረዳል። በተጨማሪም በእጅ ያለን ጥሬ ገንዘብ ለድንገተኛ አደጋዎች እና ለአዳዲስ የኢንቨስትመንት እድሎች "Liquid" (ዝግጁ) አድርጎ ለማቆየት ብድር ተመራጭ ነው።

4. የዋጋ ንረትን (nflation) ለጥቅም ማዋል ባለሀብቶች የዋጋ ንረትን ይወዳሉ። ዛሬ የተበደሩት 1 ሚሊዮን ብር ከ10 ዓመት በኋላ ያለው የመግዛት አቅም ዝቅተኛ ነው። ነገር ግን በዛሬው 1 ሚሊዮን ብር የገዙት ንብረት (ለምሳሌ መኪና ወይም ቤት)

5. የዋጋ ንረትን (lnflation) ለጥቅም ማዋል ባለሀብቶች የዋጋ ንረትን ይወዳሉ። ዛሬ የተበደሩት 1 ሚሊዮን ብር ከ10 ዓመት በኋላ ያለው የመግዛት አቅም ዝቅተኛ ነው። ነገር ግን በዛሬው 1 ሚሊዮን ብር የገዙት ንብረት (ለምሳሌ መኪና ወይም ቤት) ዋጋው በከፍተኛ ሁኔታ ይጨምራል። ይህ ማለት ባለሀብቱ ብድሩን የሚከፍለው ዋጋው በቀነሰ ገንዘብ ሲሆን፣ የያዘው ንብረት ግን ዋጋው የናረ ይሆናል።
ይህ እርስዎ ምን ያስተምራል?
ሀብታም ለመሆን ማሰብ ያለብዎት እንደ ሀብታም ነው። በዛ ላይ ንብረትዎን ዛሬ በመያዝ ንረቶች ዋጋቸው ሳይጨምር በዛሬው ዋጋ ንብረት ማፍራት።
በአጭሩ፦
ብድር ለፍጆታ (ልብስ፣ ምግብ...) ሲሆን እዳ ነው፤ ለሀብት ማፍሪያ (መኪና፣ ቤት፣ ንግድ...) ሲሆን ግን የብልህነት መንገድ ነው።

08/06/2026

አፕሴሊንግ (የዋጋ ጭማሪ ሽያጭ) እና ክሮስ-ሴሊንግ (ተዛማጅ ሽያጭ)
አፕሴሊንግ (የዋጋ ጭማሪ ሽያጭ) እና ክሮስ-ሴሊንግ (ተዛማጅ ሽያጭ) ንግዶች የእያንዳንዱን ደንበኛ የግዢ ዋጋ ለመጨመር የሚጠቀሙባቸው ሁለት የሽያጭ ስልቶች ናቸው።
1. አፕሴሊንግ (Upselling)
አፕሴሊንግ ማለት ደንበኛው ቀድሞውኑ ሊገዛው ፍላጎት ካሳየው ምርት የበለጠ ውድ ወይም የተሻሻለ (የበለጠ ጥራት ያለው) ምርት እንዲገዛ ማበረታታት ማለት ነው።
ምሳሌ፦ አንድ ደንበኛ መደበኛ ስማርት ፎን መግዛት ይፈልጋል።
መደበኛ ሞዴል (Basic model)፦ 20000 ብር
የላቀ ሞዴል በተሻለ ካሜራና ባትሪ (Premium model)፦ 350000 ብር
ሻጩ የላቀውን ሞዴል ለገዥው ካስተዋወቀ እና ካማከረው ይህ አፕሴሊንግ ይባላል።
ዓላማው፦ ከፍተኛ ዋጋና ጥራት ያለው አማራጭ በማቅረብ ገቢን ማሳደግ ነው፡፡
2. ክሮስ-ሴሊንግ (Cross-Selling)
ክሮስ-ሴሊንግ ማለት ከዋናው ግዢ በተጨማሪ ተዛማጅ ወይም ተጨማሪ የሆኑ ምርቶችን ማቅረብ ማለት ነው።
ምሳሌ፦ አንድ ደንበኛ ላፕቶፕ ይገዛል። ሻጩ በተጨማሪ የሚከተሉትን ያቀርብለታል፦
የላፕቶፕ ቦርሳ
ገመድ አልባ ማውስ (Wireless mouse)
የፀረ-ቫይረስ ሶፍትዌር (Antivirus software)
እነዚህ ተጨማሪ ምርቶች የክሮስ-ሴል አቅርቦቶች ናቸው።
ዓላማው፦ ጠቃሚ የሆኑ ተጨማሪ ነገሮችን በማካተት አጠቃላይ የትዕዛዙን ዋጋ በማሳደግ ገቢን መጨመር ነው።
ለጋዴዎች ለምን ይጠቀሙባቸዋል?
ሁለቱም ስልቶች ንለጋዴዎች በአንድ ጊዜ ሽያጭ የተሸለ ትርፍ እንዲያገኙ ይረዳሉ፦
ውጤታማ ለመሆን የሚረዱ ምርጥ ልምዶች
ስልቶቹ ውጤታማ እንዲሆኑ፦
በእውነት ተዛማጅ የሆኑ ምርቶችን ማቅረብ
በደንበኛው ጥቅም ላይ ትኩረት ማድረግ
ደንበኛውን በብዙ አማራጮች አለማጨናነቅ

ማጠቃለያ
አፕሴሊንግ (Upselling)፦ ደንበኛው የበለጠ ውድ ወይም የላቀ ጥራት ያለው ስሪት እንዲገዛ ማሳመን።
ክሮስ-ሴሊንግ (Cross-selling)፦ ተጨማሪ ተዛማጅ ምርቶችን በማቅረብ ጨምሮ መሸጥ

07/06/2026

​Debit Note vs Credit Note, Credit Note and Debit Note explanation,...

07/06/2026

ናይጄሪያው ዩናይትድ ካፒታል በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን የውጭ ኢንቨስትመንት ባንክ ፈቃድ አገኘ

​የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን በሀገሪቱ የካፒታል ገበያ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ለውጭ ተቋም የሚሰጠውን የኢንቨስትመንት ባንክ ፈቃድ ለናይጄሪያው የፋይናንስ ግዙፍ ተቋም ‘ዩናይትድ ካፒታል ግሩፕ’ መስጠቱን በይፋ አስታወቀ።

​ግንቦት 28 ቀን 2018 ዓ.ም. የተሰጠው ይህ ፈቃድ፤ ባለሥልጣኑ፣ የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽን እና ሌሎች የሚመለከታቸው የመንግሥት አካላት ለወራት ያደረጉትን ጥብቅ የሕግና የሰነድ ምርመራ ተከትሎ የተሰጠ መሆኑን የባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክር ሀና ተኸልኩ በተለይ ለካፒታል ጋዜጣ ተናግረዋል።

ዩናይትድ ካፒታል ‘ዩናይትድ ካፒታል ፋይናንሻል ሰርቪስስ ኃ/የተ/የግ/ማኅበር’ የተሰኘ ሙሉ በሙሉ የራሱ የሆነ የአካባቢው ቅርንጫፍ በመክፈት ከስድስት አስርት ዓመታት በላይ ያካበተውን የአፍሪካ አቀፍ ልምድ ይዞ ወደ ኢትዮጵያ ገብቷል።

​ባለስልጣኑ እንደገለፀው ፤ ይህ ሙሉ በሙሉ በውጭ ተቋም ባለቤትነት የተያዘ ፈቃድ መሰጠቱ የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ሊበራላይዜሽን ማሻሻያ ከፍተኛ ደረጃ ላይ መድረሱን ማረጋገጫ ነው። ተቋሙ በሕግ ከተቀመጠው የ25 ሚሊዮን ብር አነስተኛ ካፒታል በላይ፣ ከ1.5 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር በላይ የውጭ ምንዛሬ በቀጥታ ወደ ሀገር ውስጥ አስገብቷል።

Via capitalናይጄሪያው ዩናይትድ ካፒታል በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን የውጭ ኢንቨስትመንት ባንክ ፈቃድ አገኘ

​የኢትዮጵያ ካፒታል ገበያ ባለሥልጣን በሀገሪቱ የካፒታል ገበያ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ለውጭ ተቋም የሚሰጠውን የኢንቨስትመንት ባንክ ፈቃድ ለናይጄሪያው የፋይናንስ ግዙፍ ተቋም ‘ዩናይትድ ካፒታል ግሩፕ’ መስጠቱን በይፋ አስታወቀ።

​ግንቦት 28 ቀን 2018 ዓ.ም. የተሰጠው ይህ ፈቃድ፤ ባለሥልጣኑ፣ የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ኮሚሽን እና ሌሎች የሚመለከታቸው የመንግሥት አካላት ለወራት ያደረጉትን ጥብቅ የሕግና የሰነድ ምርመራ ተከትሎ የተሰጠ መሆኑን የባለስልጣኑ ዋና ዳይሬክር ሀና ተኸልኩ በተለይ ለካፒታል ጋዜጣ ተናግረዋል።

ዩናይትድ ካፒታል ‘ዩናይትድ ካፒታል ፋይናንሻል ሰርቪስስ ኃ/የተ/የግ/ማኅበር’ የተሰኘ ሙሉ በሙሉ የራሱ የሆነ የአካባቢው ቅርንጫፍ በመክፈት ከስድስት አስርት ዓመታት በላይ ያካበተውን የአፍሪካ አቀፍ ልምድ ይዞ ወደ ኢትዮጵያ ገብቷል።

​ባለስልጣኑ እንደገለፀው ፤ ይህ ሙሉ በሙሉ በውጭ ተቋም ባለቤትነት የተያዘ ፈቃድ መሰጠቱ የኢትዮጵያ የኢኮኖሚ ሊበራላይዜሽን ማሻሻያ ከፍተኛ ደረጃ ላይ መድረሱን ማረጋገጫ ነው። ተቋሙ በሕግ ከተቀመጠው የ25 ሚሊዮን ብር አነስተኛ ካፒታል በላይ፣ ከ1.5 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር በላይ የውጭ ምንዛሬ በቀጥታ ወደ ሀገር ውስጥ አስገብቷል።

Via capital

07/06/2026

"ለምን 90% የኢትዮጵያ ጀማሪ ቢዝነሶች በመጀመሪያው ዓመት ይከስማሉ?"

በኢትዮጵያ የከተማ ጎዳናዎች ላይ ስትራመድ የምታያቸው አንጸባራቂ የቢዝነስ ቦርዶች፣ አዳዲስ "ግራንድ ኦፕኒንግ" (Grand Opening) ተብለው በፊኛ የሚጌጡ ሱቆች እና በፌስቡክ ላይ የሚበተኑ የ"እንኳን ደስ አላችሁ" መልዕክቶች ሁሉ የአንድ ትልቅ ትእይት መጀመሪያዎች ናቸው። ሆኖም ግን፣ ከጥቂት ወራት በኋላ ያ ያጌጠ ፊኛ ይፈነዳል፣ ያ አንጸባራቂ ቦርድ ይደበዝዛል፣ ደጃፉም በ"ኪራይ ይፈለጋል" ማስታወቂያ ይተካል። ይህ በኢትዮጵያ ምድር ላይ በየቀኑ የሚታይ "የህልም ሱናሚ" ነው።

90 በመቶ የሚሆኑት ጀማሪዎች ለምን ይከስማሉ? ይህ ጥያቄ የኢኮኖሚ ጥያቄ ብቻ አይደለም፤ የሥነ-ልቦና፣ የባህል፣ የትምህርት ሥርዓት እና የፖለቲካ-ኢኮኖሚ ጥያቄም ጭምር ነው። በኢትዮጵያ ቢዝነስ መጀመር ማለት ባልተጠና ወንዝ ውስጥ አይንን ጨፍኖ የመጥለቅ ያህል ድፍረት ቢሆንም፣ ድፍረት ብቻውን ግን መርከብን ከማዕበል አያድንም።

፩. የትምህርት ካሪኩለሙ እና የፈጠራ ድርቅ
የኢትዮጵያ የትምህርት ሥርዓት ለዘመናት የገነባው "ጥቁር ሰሌዳ ላይ የተፃፈ ህልም" ነው። አዲሱ ካሪኩለም ተግባር ተኮር ቢባልም፣ ሥሩ ግን አሁንም ከንድፈ-ሃሳብ ቀንበር አልተላቀቀም። ተማሪዎቻችን "A" ለማምጣት እንጂ "ችግር ለመፍታት" አይማሩም።

ቢዝነስ ማለት ደግሞ በባህሪው "ያልተፈታ የሰው ልጅ ችግር" ነው። ተማሪዎቻችን በክፍል ውስጥ "Theories of Management" ይማራሉ፤ ነገር ግን በአዲስ አበባ መርካቶ ውስጥ ባለ አንድ ጠባብ ሱቅ ውስጥ የሚደረገውን የዋጋ ድርድር (Bargaining power) የሚመራውን ስነ-ልቦና አያውቁትም። በትምህርት ቤቶቻችን ውስጥ "ውድቀት" እንደ ሞት ነው የሚታየው። አንድ ተማሪ ፈተና ከወደቀ ህይወቱ እንዳበቃላት ይቆጠራል። በቢዝነስ ዓለም ግን ውድቀት "መረጃ" (Data) ነው። እንደ ሲሊኮን ቫሊ ያሉ የቢዝነስ ማዕከላት "Fail fast, fail cheap" የሚል መመሪያ አላቸው። እኛ ጋር ግን አንድ ወጣት ቢዝነስ ጀምሮ ከከሰራ፣ ማህበረሰቡ እንደ "ወደቀ ሰው" ነው የሚያየው። ይህ የውድቀት ፍርሃት ወጣቱ አዳዲስ ነገሮችን ከመሞከር ይልቅ "ሰው የሞከረውን" ደግሞ እንዲሞክር ያደርገዋል።

አዲሱ ካሪኩለም "entrepreneurship" (ሥራ ፈጣሪነት) የሚል ኮርስ ቢጨምርም፣ የሚያስተምሩት መምህራን ራሳቸው አንዲት የቸኮሌት ፋብሪካ ቀርቶ የጫማ መጥረጊያ ድርጅት አቋቁመው የማያውቁ መሆናቸው "ውሃ ቢወቅጡት እንቦጭ" ያደርገዋል። ንድፈ-ሃሳብ ብቻውን የገበያን ትኩሳት አይቀንስም።

፪. የ"ኮፒ-ፔስት" ንግድ
በኢትዮጵያ ቢዝነስ የሚጀመረው በገበያ ጥናት (Market Research) ሳይሆን በ"ቅናት" ወይም በ"ናሙና" ነው። ጎረቤቱ ካፌ ከፍቶ ካተረፈ፣ ሌላውም ወዲያው ካፌ ይከፍታል። ገበያው ኬክ የሚፈልግ ይሁን አይሁን ግድ የለውም። ይህ "የመንጋ ጉዞ" (Herd Mentality) የጀማሪዎች ትልቁ ጠላት ነው።

አንድ የቢዝነስ ሃሳብ ስኬታማ የሚሆነው "Value Proposition" (የእሴት አቅርቦት) ሲኖረው ነው። "እኔ ከሌላው በምን እለያለሁ?" የሚለው ጥያቄ በኢትዮጵያ ጀማሪዎች ዘንድ አይመለስም። ሁሉም ተመሳሳይ ምርት፣ ተመሳሳይ ዋጋ፣ እና ተመሳሳይ አገልግሎት ይዘው ይመጣሉ። ገበያው ደግሞ የተወሰነ የመግዛት አቅም ነው ያለው። በዚህ ጊዜ "የዋጋ ጦርነት" ይነሳና ሁሉም ኪሳራ ውስጥ ይገባሉ።

የዓለም አቀፍ ኩባንያዎችን ብንመለከት—ለምሳሌ 'አፕል' (Apple)—የሚሸጡት ስልክ ብቻ አይደለም፤ የሚሸጡት "ተለይቶ የመታየት ስሜት" (Status and Design) ነው። በኢትዮጵያ ግን ጀማሪዎች "ምን ልሸጥ?" ብለው እንጂ "ምን አይነት ስሜት ወይም መፍትሔ ልፍጠር?" ብለው አይነሱም። ገበያው ሳይጠና የሚፈሰስ ካፒታል ደግሞ ልክ እንደ አሸዋ ላይ የፈሰሰ ውሃ ወዲያውኑ ተኖ ይጠፋል።

፫.የፋይናንስ አስተዳደር "መደባለቅ" (Mixing Personal and Business Purse)
በኢትዮጵያ ጀማሪዎች ዘንድ ትልቁ በሽታ የቢዝነስን ብር እና የቤት ወጪን አለመለየት ነው። አንድ ነጋዴ የዕለቱን ሽያጭ ሰብስቦ ለልጁ ልደት ወይም ለዘመድ መረዳጃ ካዋለው፣ ቢዝነሱ "ደም" እያጣ ነው ማለት ነው። ቢዝነስ በካፒታል ደም ነው የሚንቀሳቀሰው።

የዓለም አቀፍ ስታንዳርድ፡ "Lean Startup" የሚባለው ዘዴ እንደሚለው፣ መጀመሪያ ላይ ራስህን እንኳን ሳትቀጥር ትርፉን መልሰህ ቢዝነሱ ላይ ማፍሰስ (Reinvestment) የግድ ነው። በኢትዮጵያ ግን ገና ሽያጭ ሳይጀመር በቅንጡ ኑሮ የመመኘት አባዜ ቢዝነሱን ገና በጨቅላነቱ ይገድለዋል።

፬. የኔትወርክ እና የሙስና ግርዶሽ፦ "የግንኙነት ካፒታል"
በኢትዮጵያ ገበያ ውስጥ "ምን ታውቃለህ?" ሳይሆን "ማንን ታውቃለህ?" የሚለው ጥያቄ አይሏል። ይህ ለጀማሪዎች ትልቅ መሰናክል ነው። ትልቅ ሃሳብ ያለው ወጣት የመንግስት ፈቃድ ለማግኘት ወይም ጨረታ ለማሸነፍ "ውስጥ አዋቂ" ከሌለው መንገዱ ይዘጋበታል።

ይህ የቢሮክራሲ ሰንሰለት ጀማሪዎችን ተስፋ ያስቆርጣል። አንድ ወጣት የንግድ ፈቃድ ለማውጣት በሚያጠፋው ጊዜ እና ጉልበት፣ ቢዝነሱን እንዴት እንደሚያሳድግ ማሰብ ይችል ነበር። ሙስና እና አድልዎ የፈጠራን ሞራል ይገድላሉ።

፮. የቴክኖሎጂ ፍርሃት እና የዲጂታል ክፍተት
ዓለም በአሁኑ ወቅት በ"Artificial Intelligence" እና በ"Digital Economy" እየተመራች ነው። በኢትዮጵያ ግን አሁንም በወረቀትና በደብተር የሚመሩ ቢዝነሶች ይበልጣሉ። ጀማሪዎች ቴክኖሎጂን እንደ አማራጭ እንጂ እንደ ግዴታ አያዩትም።

ዲጂታል ማርኬቲንግ ማለት ፌስቡክ ላይ ፎቶ መለጠፍ ብቻ አይደለም። ደንበኛን መተንተን፣ የገበያ አዝማሚያን መከታተል እና አሰራርን ማዘመን ነው። ብዙ ጀማሪዎች አሁንም በባህላዊው አሰራር ላይ ተቸክለዋል። ቴክኖሎጂ ወጪን ይቀንሳል፣ ተደራሽነትን ይጨምራል። ይህንን ያልተገነዘቡ ቢዝነሶች በጊዜ ሂደት ከገበያው መውጣታቸው የአደባባይ ሃቅ ነው።

፯. የፖሊሲ እና የህግ ማነቆዎች፦
መንግስት ጀማሪ ቢዝነሶችን (Startups) ለማበረታታት የሚያደርገው ጥረት ከንግግር ባለፈ መሬት ላይ አልወረደም። ግብር፣ የንግድ ፈቃድ እድሳት፣ የቦታ እጥረት እና የውጭ ምንዛሬ ችግር ጀማሪዎችን አንቆ የያዘ ጉዳይ ነው።

አንድ ገና እግሩን ያልተከለ ቢዝነስ እንደ ትልቅ ድርጅት ግብር እንዲከፍል ሲገደድ፣ ገና ሳይወለድ ይሞታል። ለጀማሪዎች "የግብር እረፍት" (Tax Holiday) እና ልዩ ድጋፎች ያስፈልጋሉ። የህግ ማዕቀፉ ጀማሪዎችን እንደ "ህገ-ወጥ" ሳይሆን እንደ "የሀገር ተስፋ" ሊያያቸው ይገባል።

90 በመቶው የኢትዮጵያ ጀማሪዎች የሚከስሙት "ገንዘብ" ስለሌላቸው ብቻ አይደለም። ገንዘብ ቢኖራቸውም "ቢዝነስ ማይንድሴት" (Business Mindset) ከሌላቸው መክሰራቸው አይቀሬ ነው።

ኢትዮጵያ የችግሮች ሀገር ናት። እያንዳንዱ ችግር ደግሞ ለፈጣሪ ቢዝነስ ትልቅ ዕድል ነው። በጨለማ ውስጥ ሆኖ ጨለማውን ከመርገም፣ አንዲት ሻማ ማብራት ይሻላል። 90 በመቶው ቢከስም፣ አንተ ግን ያ 10 በመቶ ውስጥ የምትገባው በስልት፣ በጥናት እና በማይናወጥ ጽናት ስትመራ ብቻ ነው።

07/06/2026

07/06/2026

በዚህ ቴሌግራም ቻናል አሪፍ አሪፍ መረጃዎችንታገኛላችሁ join አርጉ

“Accounting tips & tax guidance to simplify your finances and business decisions.” tiktok.com/ https://youtube.com/?si=PcWxHk8AHV1imi77

07/06/2026

06/06/2026

"ብዙዎቻችን ንግድ ስንጀምር በታላቅ ተነሳሽነት እና ህልም ነው። ነገር ግን 90% የሚሆኑት አዳዲስ ንግዶች በመጀመሪያዎቹ ጥቂት ዓመታት ውስጥ የሚዘጉት ለምን እንደሆነ ጠይቀን እናውቃለን? ምክንያቱ ጠንክረው ስላልሰሩ ሳይሆን፣ ሳያውቁት የሚሰሯቸው ጥቃቅን ግን ገዳይ የሆኑ ስህተቶች ስላሉ ነው። በዚህ ፅሁፍ ውስጥ፣ ውስብስብ የሆኑ የንግድ ህጎችን ቀለል ባለ ምሳሌ በማቅረብ፣ ሁላችንም በንግድ ጉዟችን ላይ ልንሰራቸው የሚችሏቸውን 10 ዋና ዋና ስህተቶች እና መፍትሄዎቻቸውን አብረን እንፈትሻለን። ንግዳችሁንን ወደ ቀጣዩ ደረጃ ለማሸጋገር ዝግጁ ከሆናችሁ፣ አብራችሁን ተጓዙ!"

​በንግድ ጉዟችን ላይ የምንሰራቸው 10 ገዳይ ስህተቶች

​1. ሁሉንም ነገር እኛ እራሳችን እንስራ ማለት (The "Do-It-All" Trap)

​ስህተታችን፡ ሁሉንም ስራ (ሂሳብ መያዝ፣ እቃ መሸጥ፣ ማስታወቂያ መስራት) እራሳችን ብቻ ለመስራት መሞከር።

​በቀላል ምሳሌ፡ አንድ የኳስ ተጫዋች ግብ ጠባቂም፣ ተከላካይም፣ አጥቂም ሆኖ ብቻውን ጨዋታ ለማሸነፍ እንደሚሮጥ ማሰብ ነው። ውጤቱ መድከም እና መሸነፍ ነው።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ ስራዎችን ለሌሎች ማካፈል (Delegate) እና በዙሪያችን ያሉትን ሰዎች ማመን መልመድ አለብን።

​2. የገንዘብ ፍሰትን አለመረዳት (Ignoring Cash Flow)

​ስህተታችን፡ በወረቀት ላይ "ትርፍ አግኝተናል" ብለን እናስባለን፣ ነገር ግን በእጃችን ላይ ለቤት ኪራይ ወይም ለሰራተኛ የሚከፈል ጥሬ ገንዘብ ስናጣ እንቸገራለን።

​ ምሳሌ፡ ንግዳችንን እንደ ትልቅ የውሃ ታንከር እንውሰደው። በላዩ ላይ ብዙ ውሃ (ሽያጭ) ብናፈስበትም፣ በታችኛው ክፍል ወጪዎቻችን ታንከሩን ቀድደውት ከሆነ ውሃው መድረቁ አይቀሬ ነው።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ በየቀኑ ወደ ድርጅታችን የሚገባውን እና የሚወጣውን ገንዘብ በንቃት መከታተል አለብን።

​3. የደንበኞቻችንን ፍላጎት አለማዳመጥ (Ignoring the Market)

​ስህተታችን፡ እኛ የወደድነውን ምርት ብቻ ይዘን ገበያ መውጣት፤ ደንበኛ የሚፈልገውን ግን አለማጥናት።

​ ምሳሌ፡ እኛ በጣም ምርጥ የአትክልት ሾርባ አዘጋጅተን ሱቅ ብንከፍትም፣ የሰፈሩ ሰዎች የሚፈልጉትና የራባቸው ጥብስ ከሆነ ሾርባችንን ማንም አይገዛውም።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ ንግዳችን የሚጀምረው ከእኛ ፍላጎት ሳይሆን ከደንበኞቻችን ችግር ነው።

​4. ግልጽ የሆነ እቅድ እና ግብ ማጣት (Sailing Without a Compass)

​ስህተታችን፡ "የመጣው ይምጣ" ብለን ያለምንም የረጅም ጊዜ እቅድ ንግዱን ዝም ብሎ መንዳት።

​ምሳሌ፡ መሪ የሌለው መርከብ ላይ ተጭነን ውቅያኖስ ላይ እንደመንሳፈፍ ነው። ማዕበሉ ወደመራን እንሄዳለን እንጂ ወደፈለግነው ወደብ አንደርስም።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ በሚቀጥሉት ወራት እና ዓመታት ውስጥ የት መድረስ እንዳለብን ግልጽ የንግድ እቅድ (Business Plan) ሊኖረን ይገባል።

​5. ምርታችንን ወይም አገልግሎታችንን በዝቅተኛ ዋጋ መሸጥ (Underpricing)

​ስህተታችን፡ ደንበኛ ለመሳብ ብቻ በማሰብ ዋጋችንን እጅግ በጣም ዝቅተኛ ማድረግ።

​ ምሳሌ፡ አንድን እቃ ለመስራት 10 ብር ወጪ አውጥተን፣ ሰዎችን ደስ ለማሰኘት 11 ብር መሸጥ። ድካማችንን እና የቤት ኪራያችንን ሳንተካው እንከስራለን።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ ዋጋ ስንተምን ያወጣነውን ወጪ፣ የለፋንበትን ጊዜ እና ለደንበኛው የምንሰጠውን እሴት በሚገባ ማስላት አለብን።

​6. ማስታወቂያ እና ማርኬቲንግን መርሳት (The Invisible Business)

​ስህተታችን፡ "ምርጥ እቃ ስለሆነ ሰዉ እራሱ ፈልጎ ይመጣል" ብሎ መቀመጥ።

​ ምሳሌ፡ ጨለማ ክፍል ውስጥ ሆኖ ለአንድ ሰው ጥቅሻ እንደማሳየት ነው። አንተ ጥቅሻውን ታውቀዋለህ፣ ሌላው ሰው ግን ጨለማ ስለሆነ አያይህም።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ ማህበራዊ ሚዲያዎችን እና የተለያዩ መንገዶችን በመጠቀም ስለ ንግዳችን ሁልጊዜ ለሰዎች መናገር አለብን።

​7. ደንበኞችን አንዴ ከሸጥንላቸው በኋላ መርሳት (Poor Customer Retention)

​ስህተታችን፡ አዳዲስ ደንበኞችን ፍለጋ መሮጥ እንጂ የነበሩንን ደንበኞች በጥሩ መስተንግዶ አለመጠበቅ።

​ምሳሌ፡ በተቀደደ ቅርጫት ውስጥ ፍራፍሬ ከመሰብሰብ ጋር ተመሳሳይ ነው። ከፊት ስንጨምር፣ ከበስተጀርባ ያሉት ደንበኞቻችን ጥለውን ይወጣሉ።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ የነበሩንን ደንበኞች በቅንነት ማገልገል እና ግንኙነታችንን ማጠናከር አለብን።

​8. ከቴክኖሎጂ ጋር አብሮ አለመራመድ (Resisting Change)

​ስህተታችን፡ አለም በአይነተኛ ፍጥነት እየተቀየረች እኛ ግን በአሮጌው አሰራር ላይ ብቻ ሙጥኝ ማለት።

​ምሳሌ፡ ሁሉም ሰው በፈጣን መኪና እየተጓዘ ባለበት ዘመን፣ እኛ አሁንም በጋሪ ለመድረስ እንደመሞከር ነው። ወደ ኋላ እንቀራለን።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ አዳዲስ ዲጂታል አሰራሮችን፣ የክፍያ መንገዶችን እና የቴክኖሎጂ አማራጮችን ለንግዳችን መጠቀም አለብን።

​9. የግል ገንዘብን እና የንግድ ገንዘብን መቀላቀል (Mixing Wallets)

​ስህተታችን፡ ከሱቅ የሚገባውን የሽያጭ ገንዘብ ለግል ማህበራዊ ወጪዎች፣ ለቤት እቃ ወይም ለዘመድ እርዳታ ዝም ብሎ ማውጣት።

​ ምሳሌ፡ የላም ወተት ለጥጃው ማደጊያ መሆን ሲገባው፣ እኛ ግን ገና ሳይገነባ ወተቱን በሙሉ ጨልጠን እንደመጠጣት ነው። ላሟ ትከሳለች፣ ንግዱም ይሞታል።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ የንግዱ ገንዘብ የንግዱ ብቻ መሆን አለበት። እኛ እራሳችን ለራሳችን ወርሃዊ ደሞዝ ቆርጠን በዚያ መንቀሳቀስ አለብን።

​10. ቶሎ ተስፋ መቁረጥ (Expecting Instant Success)

​ስህተታችን፡ ንግድ በጀመርን በጥቂት ወራት ውስጥ ሚሊየነር ለመሆን መጠበቅ እና ያ ካልሆነ ስራውን መተው።

​ ምሳሌ፡ ዛሬ ዘር ዘርተን፣ ነገ ጠዋት ተነስተን ፍሬ ለመልቀም እንደመቸኮል ነው። ተፈጥሮ የራሷ ጊዜ አላት፤ ዘሩ መጀመሪያ ስር መስደድ አለበት።

​ትክክለኛው መንገዳችን፡ ንግድ ትዕግስት እና ጽናት ይጠይቃል። ውድቀቶች ሲያጋጥሙን ተምረንባቸው ጉዟችንን መቀጠል አለብን።
​
ከእነዚህ 10 ስህተቶች ውስጥ በአሁኑ ሰዓት የእናንተን ንግድ እየጎዳው ያለው የትኛው ነው? ወይስ የትኛውን አስወግዳችሁ ስኬታማ መሆን ችላችኋል?

ተሞክሯችሁን ከታች ባለው አስተያየት (Comment) መስጫ ላይ ያካፍሉን። ይህ ፅሁፍ ለሌሎች የንግድ ባለቤቶች ይጠቅማል ብላችሁ ካሰባችሁ ደግሞ አጋሩት (Share ያድርጉት)። ለተጨማሪ ጠቃሚ የንግድ ምክሮች ገጻችንን ፎሎው (Follow) ማድረግ እንዳይረሱ! አብረን እንደግ!