26/03/2025
Ilaa Intee Ayuu Gaaray Heshiiskii Asmara?
By: Cabdiraxmaan Cabdikariin Kalinle Ph.D.
Dawlad deegaanka Soomaalida ayaa 7-dii sano ee la soo dhaafay soo maray horumaro la taaban karo oo dhinaca siyaasadda iyo bulshada ah, tani waxay muujinaysaa dadaalka loogu jiro Nabadda, Xasiloonida iyo ka qayb galka loo dhan yahay ee dhinacyada maalgashiga iyo ganacsiga.
Heshiiskii Nabadda ee Asmara
21-October 2018 Jabhadda Wadaniga Xoreynta Ogadenia JWXO iyo Dowladda Itoobiya ayaa heshiis nabadeed oo taariikhi ah ku kala saxiixday magaalada Asmara ee dalka Eritrea.
Heshiiskii Nabadda ee ka dhashay Gobolku waxa uu u socday wadadii dib-u-heshiisiinta iyo nabadda.
Hannaanka heshiiska waxaa taageeray daneeyayaasha xudduudaha ka gudba, gaar ahaan ku lug leh bulshooyinka Kenya, Soomaaliya iyo Eriteria.
Shabakadahani waxay door muhiim ah ka qaateen dhexdhexaadinta khilaafaadka, kobcinta wadahadalka, iyo horumarinta xasiloonida gobolka.
Heshiiskii Nabadda ka dib, wuxuu ahaa mid taariikhi ah oo laxaad leh u soo hooyay Miisaanka Siyaasadeed ee Gobolka, Heshisku wuxuu horseeday in JWXO ay ka tanaasusho halgankii hubeysnaa ee ay ku jirtay, una heellan tahay is-dhexgalka siyaasadeed oo nabadeed.
Nabadda iyo Horumarka;
Heshiiskii Asmara waxa uu ahaa gunaanadka wada-hadallo socday muddo lix sano ah, oo ay fududaysay dawladda Kenya, laguna taageerayey kheyraadka heshiisiinta.
Inkasta oo ay jiraan Caqabado iyo Madmadow ku jira Heshiiska Labaduba waxa ay saxeexeen in la kala saaray oo aanay cidna la wadaagin marka laga reebo dhawr qodob oo la sii daayay maalintii heshiiska.
Qodobbada ugu muhiimsan ee heshiiska waxaa hoosta laga xarriiqi karaa laba qaybood:
1. Hub ka dhigista, dhaqancelinta iyo dib u soo celinta:
ONLF waxay soo saartay dagaalyahanadeeda, kuwaas oo qaarkood hadda dib loogu soo celinayo ciidamada gaarka ah ee Soomaalida (Liyuu Boolis). Talaabadan waaqiciga ah iyo taageerada degdega ah ee dawlad deegaanka, ayaa gacan ka gaysatay in la baajiyo iska hor imaadyada hubaysan ee rabshadaha watay ee ka dhacay qaybaha kale ee Itoobiya.
2.Ka-qaybgalka Siyaasadda & Doorashooyinka:
ONLF ayaa ka qayb gashay doorashadii guud ee dalka Itoobiya ka dhacday 2021, inkasta oo ay halganka kula jirtay xisbiga talada haya ee Kililka oo ay ka hadheen doorashada iyagoo ku eedeeyay xisbiga barwaaqo sooranka inuu doorashada ka dhacay ka hor inta aan natiijada lagu dhawaaqin.
Xisbigu wuxuu sii wadaa u ololaynta ismaamulka weyn iyo aayo ka tashiga shacabka Soomaalida ee Itoobiya.
Caqabadaha & Xiisadaha:
Inkasta oo Heshiiskii Nabadda lagu Heshiiyey, haddana waxa jiray Muran ku saabsan Maamulka iyo Xakamaynta Khayraadka.
Qaar ka mid ah Xubnaha iyo Taageerayaasha JWXO ayaa Dareema in Xukuumada Itoobiya iyo Maamulada Gobolkuba aysan si Buuxda u Fulin Balanqaadkii ay Sameeyeen gaar ahaan Horumarka Dhaqaalaha iyo Matalaada Siyaasadeed.
Waxaa isa soo taraya warbixino sheegaya xadhiga iyo hagardaamada ay maamulka deegaanku kula kaceen xubno ka tirsan JWXO, taasoo walaac ka muujisay sii jiritaankeeda nabada.
Si ay nabaddani u noqoto mid waara, geeddi-socodka kala-guurka waa in lagu daraa dhammaan qaybaha bulshada Soomaaliyeed iyo wixii ka dambeeya.
Taliyaha Guud ee Ciidanka Qaranka Itoobiya General Birhanu Jula, oo ka hadlay goob fagaare ah. Hadalkiisii u dambeeyay, ee lagu eedeeyay inuu ONLF ku sifeeyay inay tahay ‘cadowga’ Itoobiya, muqaal ay soo dhigtay Ethio-Forum Sep. 8, 2024.
Natiijo ahaan, JWXO oo dhinaca kale ka soo saartay warsaxaafadeed ay ku cambaaraysay eedaymaha la sii daayay Sep. 8, 2024 waxayna ku sifeeyeen weedhahan kuwo aan sal iyo raad toona lahayn iyo “Weerar badheedh ah oo lagu hayo daacadnimada iyo sharcinimada JWXO oo ah Xisbi Siyaasadeed oo la aqoonsan yahay.
Dhinaca kale, War-saxaafadeedyada iyo eedaymaha ayaa h**e iyo gadaal, gadaal iyo gadaal u socda.
Gabagabo:
Qaar ka mid ah, sida la fahmi karo, Hirgelinta Heshiiskii Nabadda iyo la tacaalidda waxyaabihii laga dhaxlay khilaafku waa mid gaabis ah. Laakin dhisida Nabaddu waxay qaadataa wakhti - iyo waxa i siiya rajada mustaqbalka ee heshiiskan nabada iyo gobolkani waa xamaasadda dhabta ah, Pragmatism iyo Ballanqaadka dhammaan dhinacyada si ay uga wada shaqeeyaan safarkan dagaal ilaa nabadda.
ONLF way nabdoon tahay laakiin siyaasad ahaan waa la haybsoocaa deegaanka Somalida. Iyadoo Kooxdu aanay ku hawlanayn iska horimaad hubaysan, ayaa waxa weli ka taagan xiisado ku saabsan siyaasadda, maamulka iyo qaybsiga kheyraadka.
Waa in dawladda Itoobiya iyo maamullada gobolku sii wadaan ka-hortagga arrimahan murugsan si loo ilaaliyo xasilloonida.
Cabdiraxmaan Cabdikariin Kalinle Ph.D.
