27/05/2026
Pávin hevur fyri stuttum almannakunngjørt „Magnifica Humanitas“, eitt serstakt lærubræv um vitlíki
Her er tað mest hugtakandi, sum tú eigur at vita:
1. Vitlíki verur tikið í álvara:
Pávar geva bert hesi stóru, almennu brøvini (encyclika) út nakrar fáar ferðir hvørja øld, og tey verða goymd til stórar broytingar í samfelagnum. At vitlíki nú er orsøkin til eitt slíkt bræv, vísir týðiliga, hvussu stóran álvara Vatikani sær í hesum.
2. Er navnið hjá pávanum ein fjald, søgulig ávaring?
Tað verur spekulera at nýggji pávin valdi sær tilvitað navnið „Leo XIV“. Seinasti pávin við navninum Leo (Leo XIII) skrivaði endaliga svarið hjá kirkjuni til ídnaðarkollveltingina aftur í 1891.
3. Vitlíki verður sett í sama bólk sum kjarnorkuvápn.
Kirkjan gjørdi hetta við ídnaðarkollveltingina í 1891, kjarnorkuhóttanina í 1963 (Pacem in Terris) og veðurlagsbroytingarnar í 2015. Nú verður framkomið vitlíki alment flokkað sum ein hóttan ímóti tilveruni hjá mannaættini, um tað ikki verður tamt.
4. Kravið: „Vitlíki má avvápnast.“
Pávin nýtti ógvuliga hvassan málburð og gjørdi greitt, at vitlíki má loysast frá teirri skipanarligu hugsanini, ið ger menniskju til einki annað enn fínstillað dátupunkt, handilsvørur ella stýringaramboð.
5. Silicon Valley legði kortini á borðið.
Viðstovnarin í Anthropic, Christopher Olah, viðgekk opið, at allar fremstu vitlíkisgranskingarstovur – eisini hansara egna – virka undir stórum vinnuligum, geopolitiskum og vinnuligum trýsti, ið gongur beinleiðis ímóti tí at gera tað rætta.
6. Ein áheitan á óheftar atfinnarar.
Av tí at tøknirisanir hava so stóran fíggjarligan ágóða av áhaldandi at menna máttmiklari vitlíki, segði Olah, at Silicon Valley hevur átrokandi tørv á óheftum, moralskum røddum. Hesar røddirnar mugu ikki vera ávirkaðar av marknaðarkreftunum, men skulu atfinningarsamt kunna siga tøknirisunum, nær teir fara av sporinum.
7. Pávin trýr ikki uppá utopisku framtíðina.
Lærubrævið miðar beinleiðis eftir marknaðarførsluni hjá stóru tøknifyritøkunum: „Lyftið um sjálvvirkandi, almenna vælferð vísir seg ofta at vera ein sjónhvørving.“ Pávin heldur at hugsanin um, at vitlíki á gandakendan hátt fer at gera øll rík, er ein dreymasjón; uttan tilvitað snið fer tað bert at miðsavna valdið og økja um ójavnan í heiminum.
8. Ein niðurstøða, ið bítur seg fast.
Pávin endaði við at taka fram aftur eina hundrað ára gamla orðing: „Nútímans menniskjan er ikki vand at brúka vald á rættan hátt.“ Endaliga niðurstøðan er, at tøknileiðararnir hava allar tær teknisku dáturnar, men ongan heimspekiligan karm um, hvat tað í veruleikanum merkir hjá einum menniskja at blóma.
Alt annað líka, so er hettar enn eitt eyðkenni um at vitlíki eigur at takast í álvara.
