23/11/2025
चार आर्य सत्य ।🍁🙏
तथागत बुद्धको पहिलो धर्मोपदेस, जुन उहाँले आफू सँगको केही तपस्वीलाई दिनुभएको थियोे, यहीँ चार आर्य सत्यका बारेमा थियोे । बुद्धले चार आर्य सत्यलाई बताउनु भएको छ ।
(१) दु:ख ।
यो संसारमा दु:ख छ । जन्ममा, बृद्ध हुनुमा, बिरामी हुनुमा, मृत्युमा, प्रीय सँगको बिछोडमा, अप्रीय जनका साथमा बस्नुपर्दा, चाहना पुर्ण नहुदा, सबैमा दु:ख छ ।
(२) दु:खको कारण ।
तृष्णा वा चाहाना दु:खका कारण हुन । पुनः सशरिर गरेर संसारमा निरन्तर राख्दछ ।
(३) दु:ख निरोध ।
दुःख निरोधका ८ साधन बताइएको छ जसलाई आर्य अष्टागिक मार्ग भनिन्छ । यसले तृष्णाबाट मुक्ती पाउन सकिन्छ ।
(४) दु:ख निरोधका मार्ग ।
तृष्णाबाट मुक्ती अष्टांगिक मार्गका अनुसार जिउँनाले पाउन सकिन्छ ।
बौद्ध धम्मका अनुसार चौथो आर्य सत्यका आर्य अष्टांगिक मार्ग हो दु:ख निरोध पाउनेको मार्ग । गौतम बुद्ध भन्नुहुन्थ्यो कि चार आर्य सत्यको सत्यतालाई निश्चय गर्नका लागी यस मार्गलाई अनुसरण गर्नुपर्छ:-
(१) सम्यक दृष्टि:-वस्तुलाई यथार्थ रुपले जान्नु नै सम्यक दृष्टि हो ।
(२) सम्यक संकल्प:-आसक्ती, द्धेष तथा हिंसाबाट मुक्त बिचार राख्नु नै सम्यक संकल्प हो ।
(३) सम्यक वाक:-सधैं सत्य तथा मृदु वाणीको प्रयोग गर्नु नै सम्यक वाक हो ।
(४) सम्यक कर्म:-कुशल कर्ममा संलग्न हुनु र अकुशल कर्मलाई त्याग्नु हो ।
(५) सम्यक आजिव:-विसुद्ध रूपमा सदाचरणले जीवन यापन गर्नु नै सम्यक आजिब हो ।
(६) सम्यक व्यायाम:-अकुशल धर्मलाई त्यागेर तथा कुशल धम्मलाई अनुसरण गर्नु नै सम्यक व्यायाम हो ।
(७) सम्यक स्मृति:-बस्तुहरुको वास्तविक स्वरुपका सम्बन्धमा सदैव जागरुक रहनु हो ।
(८) सम्यक समाधी:-चित्तका समुचित एकाग्रता नै सम्यक समाधी हो ।
पंचशील ।
भगवान बुद्धले आफ्नो अनुयायीलाई पाँच शिल पालना गर्ने शिक्षा दिनुभएको छ ।
(१) अहिंसा ।
पालीमा-पाणातिपाता वेरमाणी सिक्खापदम सम्मादियामी ।
अर्थ:-म प्राणी हिंसाबाट विरत रहने शिक्षा ग्रहण गर्दछु ।
(२) चोरी ।
पालीमा-आदिन्नादाना वेरमाणी सिक्खापदम समादियामी ।
अर्थ:-म चोरीबाट विरत रहने शिक्षा ग्रहण गर्दछु ।
(३) कामराग ।
पालीमा-कामेसुमीच्छाचारा वेरमाणी सिक्खापदम समादियामी ।
अर्थ:-म ब्याभिचारबाट विरत रहने शिक्षा ग्रहण गर्दछु ।
(४) सत्य ।
पालीमा-मुसावादा वेरमाणी सिक्खापदम समादियामी ।
अर्थ:-म झुठो बोल्नुबाट विरत हुने शिक्षा ग्रहण गर्दछु ।
(५) सम्पुर्ण नशाबाट विरत ।
पालीमा-सुरामेरय मज्जपमादठटाना वेरमाणी सिक्खापदम समादियामी ।
अर्थ:-म नशाजन्य पदार्थको सेवनबाट विरत रहने शिक्षा ग्रहण गर्दछु ।