06/11/2025
Η ψηφιακή έκδοση Docs #2: Gianfranco Sanguinetti Κείμενα 1969 - 2024 στις 122 σελίδες του περιλαμβάνει τα βιβλία Ένας οργασμός της Ιστορίας και Το μουνάκι χθες και σήμερα των εκδόσεων Bibliothèque du Temps Perdu / affect και δέκα επιπλέον κείμενα που καλύπτουν την περίοδο των παρεμβάσεων του ιταλικού τμήματος της Καταστασιακής Διεθνούς κατά τη διάρκεια του θερμού φθινόπωρου στην Ιταλία το 1969, τα κείμενα του GFS κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του 1977 στην Μπολόνια και τη Ρώμη μαζί με τις μεταφράσεις του Περί της Ωφελιμότητας της Τρομοκρατίας και του Δυτικού Δεσποστισμού και διάφορα επιμέρους σχόλια και δημόσιες παρεμβάσεις, συμπληρωμένα με πλούσιο εικονόγραπτο υλικό.
Θερμές ευχαριστίες στον Ηλία Διάμεση που συμφώνησε συμπεριληφθεί η μετάφρασή του Ένας οργασμός της Ιστορίας, στην έκδοση.
links στο πρώτο σχόλιο
editorial
O Gianfranco Sanguinetti πέθανε στις 3 Οκτωβρίου του 2025 στην Πράγα σε ηλικία 77 ετών. Αν υπάρχει κάτι που θα λείψει τώρα που έσβησε η φωνή του είναι η ικανότητα και η ετοιμότητα να διατυπώνει κανείς το προφανές εκείνη ακριβώς τη στιγμή που αυτό το προφανές αμφισβητείται από τους μηχανισμούς κυριαρχίας που, όντας αποφασισμένοι να διαρκέσουν με κάθε τίμημα, φτάνουν στο σημείο να παραχαράσσουν την πραγματικότητα σε μια ατέρμονη, μοναχική και αδιέξοδη πορεία από καταστροφή σε καταστροφή έως ότου να απομείνει μοναχά μια ακατοίκητη έρημος. Η φωνή του Sanguinetti θα ηχεί πάντοτε ως προειδοποίηση ενάντια στην επέκταση της ερήμου και ως κάλεσμα στις πραγματικές δυνατότητες να καταστήσουμε το εφικτό εφικτό καταστρέφοντας ό,τι μας καταστρέφει: είτε επρόκειτο για τη βόμβα στην Piazza Fontana που εγκαινίασε την false flag τρομοκρατία των μυστικών υπηρεσιών, είτε για την συγχώνευση του κράτους με το οργανωμένο έγκλημα, είτε για τον ιστορικό συμβιβασμό της αριστεράς —σήμερα μια προφανής κοινοτοπία αλλά τότε μια πρωτότυπη σύλληψη της κοινωνικής μηχανικής της αντιεξέγερσης—, είτε για το νέο αυταρχικό παράδειγμα που εγκαινίασε η πτώση του ανατολικού μπλοκ, είτε για την αποδιάρθρωση της λογικής του παγκόσμιου εγκλεισμού υπό το πρόσχημα μιας πανδημίας που του έδωσε στον Sanguinetti την δυνατότητα να ολοκληρώσει την θεώρηση του για το νέο Δυτικό Δεσποτισμό, είτε, ακόμα, επρόκειτο για τη διατύπωση στρατηγικής κατά την εμπλοκή του στην παρατεταμένη εξέγερση στην Ιταλία τη δεκαετία του ’70 και σε διάφορες άλλες μεριές της Ευρώπης, ο Sanguinetti υπήρξε μια συνεπής, έγκυρη και έγκαιρη άρθρωση, μελωδία, αντίστιξη, ουρλιαχτό ενάντια στο προφανές του ισχύοντος. Από πλευράς του υπήρξε διακινδύνευση και θάρρος, ενίοτε εκείνο το ιδιαίτερα δύσκολο είδος του θάρρους το μοναχικό, αλλά, κατά τη γνώμη μου δεν είναι αυτό το σημείο της βιογραφίας του στο οποίο θα έπρεπε κανείς να εστιάσει. Προσωπικά προτείνω εκείνη την ικανότητα να διατυπώνει με παρρησία το αυτονόητο ενάντια σε κάθε μηχανισμό ηγεμονικής πολιτικής ακόμα κι εναντίον αυτών που αυτοπροβάλλονταν ως ανταγωνιστικοί των κυρίαρχων. Ανεξάρτητα από τις επιμέρους συμφωνίες ή διαφωνίες που μπορεί κανείς να εντοπίσει σε σχέση με τα έργα και τις πράξεις του, αυτό που θα διασωθεί θα είναι η μέθοδος —να λες πάντα την αλήθεια— και η συνέπεια απέναντι στη μέθοδο —να λες πάντα την αλήθεια με κάθε κόστος—. Αυτό το σημείο, όπου η πολιτική, η θεωρία, η στράτευση μετασχηματίζονται σε ηθική, σε τρόπο ζωής, σε κατασκευή κόσμου, είναι αυτό που θα γοητεύει πάντα.
Η συλλογή που παρουσιάζουμε εδώ περιλαμβάνει ένα αρκετά αντιπροσωπευτικό μέρος κειμένων του ώστε να χαρτογραφηθεί η διαθλασμένη πορεία του μέσα στο χρόνο.
Ξεκινά με το σημαντικότερο αυτοβιογραφικό του κείμενο Ένας οργασμός της Ιστορίας. Η Ιταλία το 1977 που περιγράφει τη ζωή του την περίοδο από το 1969 —όταν ιδρύει το Ιταλικό τμήμα της Καταστασιακής Διεθνούς— μέχρι την καταστολή του 1979 μετά την εκτέλεση του Άλντο Μόρο, δίνοντας έμφαση στο παρεξηγημένο και αποσιωπημένο κίνημα του 1977. Η έκδοση αυτή η οποία μέχρι σήμερα κυκλοφορούσε μόνο στην εκτυπωμένη και εμπορεύσιμη μορφή της, περιλαμβάνεται εδώ ολόκληρη και επαυξημένη με μεταφράσεις των πέντε σημαντικών κειμένων εκείνης της περιόδου (τρία του Ιταλικού τμήματος της Καταστασιακής Διεθνούς, δύο κατά την εξέγερση του 1977 στη Ρώμη και στην Μπολόνια και επιπλέον την ανακοίνωση των εκδόσεων Champ Libre, γραμμένη από τον Debord, για την απέλαση του Sanguinetti από τη Γαλλία το 1976). Τα κείμενα αυτά αποτελούσαν εικονόγραπτο συμπλήρωμα του Ένας Οργασμός της Ιστορίας, τα οποία για τους ιταλόφωνους αναγνώστες αποτελούσαν αναγνώσιμο μέρος του βιβλίου. Στην αρχική ελληνική έκδοση, είχε παραληφθεί η ένταξή τους στην ύλη σύμφωνα με τις υποδείξεις του Sanguinetti, ώστε να μην αυξηθεί το κόστος του βιβλίου και με δεδομένο ότι τα τρία πρώτα μπορούσαν να βρεθούν στο συλλογικό τόμο Το αισθητικό και το πολιτικό των εκδόσεων Ελεύθερος Τύπος, σε μεταφράσεις του Πάνου Τσαχαγέα και Νίκου. Β. Αλεξίου και τα υπόλοιπα δύο σε συντομευμένες εκδοχές στα επίμετρα του Περί της Τρομοκρατίας και του Κράτους των εκδόσεων Ύψιλον, σε μετάφραση του Κώστα Κουρεμένου.
Ο υπόλοιπος τόμος συμπληρώνεται από τα κείμενα που μεταξύ του 2014 μέχρι τον θάνατο του ο Sanguinetti μου είχε ζητήσει να μεταφράσω και να διαδώσω σε διάφορες περιόδους της αλληλογραφίας μας. Ανάμεσα τους το κατεξοχήν σουϊφτικό Περί της Ωφελιμότητας της Τρομοκρατίας εφάμιλλο του Εγκωμίου του Εγκλήματος του Μαρξ και το πολυδιαβασμένο Ο Δυτικός Δεσποτισμός που ήταν από τα πρώτα κείμενα κατά τη διάρκεια του παγκόσμιου εγκλεισμού που αμφισβήτησαν τους λόγους εξουσίας που τον επέβαλαν και κατά κάποιο ολοκληρώνοντας απόψεις που εμφανίζονταν σποραδικά σε όλα του τα κείμενα της τελευταίας δεκαετίας και στο οποίο μελετά τους μετασχηματισμούς που επήλθαν από την συνδυασμένη κατάρρευση των σταλινικών καθεστώτων και των παραδοσιακών δυτικών δημοκρατιών που απολήγουν σε ένα καινοφανές είδος δεσποτισμού.
Παρότι πλήρης ως προς τις προθέσεις του αυτός ο τόμος δεν είναι πλήρης ως προς το περιεχόμενο.
Απουσιάζουν, σίγουρα, το Περί της Τρομοκρατίας και του Κράτους και επίσης το σκάνδαλο Censor (Κήνσορας), που από μόνο του έχει μια αξία σχεδόν μυθική όχι μόνο για την εκτέλεσή του, αλλά και για τα όσα καταγγέλλει μέσα στο βιβλίο για τις μυστικές υπηρεσίες, τις τεχνικές διακυβέρνησης και τον ιστορικό συμβιβασμό. Ευτυχώς το πρώτο είναι εύκολο να βρεθεί, ενώ κόπιες του δεύτερου υπό τον ελληνικό τίτλο Σχετικά με την Ιταλική Κρίση από την περίφημη έκδοση του 1979 των εκδόσεων Άκμων, σε μετάφραση της Ευγενίας Παπαδημητρίου – Βρεττάκου και με εισαγωγή του Ευγένιου Αρανίτση μπορούν να βρεθούν ακόμα σχετικά εύκολα.
Παρέλειψα εντελώς τα κείμενα που αφορούν στο λεγόμενο οργανωτικό ζήτημα στην Καταστασιακή Διεθνή που ξεκίνησε αμέσως μετά τη διάσκεψη της Βενετίας το 1969 και ολοκληρώθηκε το 1972 με την «αυτοδιάλυση» της οργάνωσης δημοσιεύοντας το βιβλίο Το Αληθινό Σχίσμα στη Διεθνή που συνυπέγραψαν ο Sanguinetti και ο Debord —στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος σε μετάφραση του Θέμη Μιχαήλ—. Η παρουσίαση της παρέμβασης του Sanguinetti δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς μια συνολική επισκόπηση όλων των κειμένων και θα απαιτούσε μια ξεχωριστή φροντίδα που θα υπερέβαινε τις ανάγκες αυτού του τόμου. Το Αληθινό Σχίσμα και δυο κείμενα στο επίμετρο του συλλογικού τόμου Το Ξεπέρασμα της Τέχνης των εκδόσεων Ύψιλον μια ανθολόγηση κειμένων της Καταστασιακής Διεθνούς με εξαιρετική επιμέλεια και μετάφραση του Γιάννη Δ. Ιωαννίδη είναι μια καλή εισαγωγή.
Ένα δεύτερο θέμα που παρέλειψα ήταν η συκοφάντηση του Sanguinetti από τον Debord μετά την έκδοση του Περί της Τρομοκρατίας και του Κράτους. Στην ελληνική βιβλιογραφία η υπόθεση είναι γνωστή μόνο από το βιβλίο Αντι-Σανγκουινέτι, πάλι των εκδόσεων Ελεύθερος Τύπος σε μετάφραση της Εύας Πέππα, όπου παρουσιάζονται οι επιστολές Debord – Sanguinetti μετά την απαγωγή του Άλντο Μόρο όπως δημοσιεύτηκαν στον 2o τόμο της αλληλογραφίας των εκδόσεων Champe Libre. Εκεί o Debord επιτίθεται στον Sanguinetti αναφέροντας έμμεσες πιέσεις από τον τόσο ύποπτο Δόγη για να λάβει μια υβριστική επιστολή του Sanguinetti (που παρέμεινε αδημοσίευτη) και έτσι η ήδη διαταραγμένη σχέση τους αφού ο Debord είχε αγνοήσει το κίνημα του ΄77 και μάλιστα αρνήθηκε τη βοήθειά του στον Sanguinetti για την γαλλική έκδοση ενός βιβλίου για τους Μητροπολιτάνους Ινδιάνους που θα βοηθούσε στη διάδοση των ιδεών και των πρακτικών του κινήματος εκτός της Ιταλίας, οδηγήθηκε στο τέλος της. Κατόπιν αυτού, o Debord με μια σειρά επιστολών καλλιέργησε την πεποίθηση μέσω ασαφών και ατεκμηρίωτων προτάσεων ότι ο Sanguinetti είτε είναι χειραγωγημένος είτε έχει αλλάξει στρατόπεδο και επέβαλλε στην ολλανδική, γαλλική και αγγλική έκδοση του Περί Τρομοκρατίας προλόγους που υποτιμούσαν τον συγγραφέα του βιβλίου και καμιά φορά και το ίδιο το βιβλίο γεγονός μάλλον πρωτοφανές στην ιστορία των εκδόσεων. Προφανώς θα ήταν «αφοπλισμός της ίδιας της αφέλειας», όπως θα το διατύπωναν οι καταστασιακοί να γίνει πιστευτή μια τέτοια υπόθεση. Ο Sanguinetti έσπασε τη σιωπή του γι’ αυτό το θέμα μόνο το 2012 και μόνο αφότου ο νομικός Ariberto Mignoli ή αλλιώς ο τόσο ύποπτος Δόγης είχε από καιρό πεθάνει και έτσι ήταν σίγουρο πως κανείς δεν θα κινδύνευε εφόσον αυτό που αποκάλυψε ήταν πως χωρίς την βοήθειά και τη φιλία του Δόγη το σκάνδαλο Censor δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.
Θεώρησα σκόπιμο να αφήσω έξω από αυτή τη συλλογή το κείμενο Ο Δόγης όπως και μια επιστολή προς τον Mustapha Khayati του 2012 όπου για πρώτη φορά ξεκαθαρίζει εκείνη την υπόθεση που παραλίγο να του στοιχίσει την υπόληψη αν όχι και τη ζωή —σε μια τουλάχιστον περίπτωση εμφανίστηκαν απειλές εναντίον της ζωής του—. Μια πρώτη απόδοση αυτών των κειμένων έχει γίνει για προσωπική μου χρήση όμως χρειάζεται μια πολύ πιο εκτεταμένη τεκμηρίωση μαζί με τις επιστολές του Debord, τους προλόγους τριών ή και περισσότερων εκδόσεων, κείμενα που σε αρκετές περιπτώσεις είναι αφόρητα αφού συμβάλλουν περισσότερο στην αυτοθεατροποίηση και το καθεστώς υποκειμενοποίησης που έχουν επιλέξει οι άνθρωποι των πρωτοποριών για τους εαυτούς τους παρά στην κατανόηση μιας ορισμένης ιστορικής στιγμής και των διαμαχών που προκάλεσε. Αυτό που μάλλον διακυβεύτηκε σε αυτή την υπόθεση ήταν η επιθυμία του Debord να πιστωθεί σε αυτόν η πρωτιά και η πρωτοτυπία της καταγγελίας της false flag τρομοκρατίας. Αντιθέτως, άφησα στη συλλογή το κείμενο του Sanguinetti Σεξ, Λεφτά και Εξουσία: αναφορικά με μια ψευδή βιογραφία του Guy Debord όπου επιτίθεται στην βιογραφία του Jean-Marie Apostolidès, Debord: Le naufrageur, όχι τόσο για τη σημασία του αλλά σαν τεκμήριο της ηθικής του Sanguinetti.
Υπάρχουν επίσης όλα αυτά τα κείμενα, πρόλογοι σε βιβλία που επιμελήθηκε και προκάλεσε την έκδοσή τους, μικρά πυκνά σκληρά διαμάντια, όπως αυτός στο βιβλίο του φίλου του Gianni Giovannelli, Le Secret c’est de tout dire ! —που πολύ συχνά και εντελώς λανθασμένα το αποδίδουν στον ίδιο— ή το εξαιρετικό κείμενο που έχει γράψει για τον Leopardi, υπάρχουν επίσης, όλες αυτές οι μικρές επιφυλλίδες, πολεμικές κραυγές εναντίον οποιουδήποτε συμβιβασμού, όπως η υβριστική επιστολή που έστειλε στον πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας για τον εορτασμό των 40 χρόνων για τα θύματα της τρομοκρατίας, η επιστολή που αρνείται να συμμετάσχει στον εορτασμό των 100 χρόνων από τη γέννηση της μητέρας του, της Teresa Mattei ένοπλη αντιφασίστρια, βουλευτίνα, αγωνίστρια εκπαιδευτικός που σημάδεψε την ιστορία της Ιταλίας με το πέρασμά της, ή ακόμα η δημόσια κοροϊδία των υποτελών που παραβρέθηκαν στην κηδεία του Σύλβιο Μπερλουσκόνι.
Και τέλος υπάρχουν οι δεκάδες συμμετοχές του σε βιβλία καλλιτεχνών με τους οποίους συνεργάστηκε στενά και σε αρκετές περιπτώσεις υπήρξε και ο εκδότης τους. Από όλα αυτά, περιλαμβάνεται εδώ Το Μουνάκι χθες και σήμερα, που σήμερα βρίσκεται στη 8η χιλιάδα κυκλοφορόντας αδιάλειπτα από το 2017. Θα ήθελα εδώ για πρώτη φορά να προσθέσω ότι η ελληνική έκδοση είναι επαυξημένη και βελτιωμένη σε σχέση με την πρώτη γαλλική και ο Sanguinetti την θεωρούσε την πλέον αγαπημένη του από όλες. Μαζί δημοσιεύουμε και τον πανέμορφο πρόλογο που έχει γράψει ειδικά για την ελληνική έκδοση.
Από τις πολλές βιογραφίες που κυκλοφόρησαν αφού πέθανε διάλεξα αυτή που επιμελήθηκε ο ίδιος και ανάρτησε στο διαδίκτυο. Με τον καιρό θα προστεθεί κάποια πιο εκτενής, η ζωή του όπως και η ζωή των γονιών του προσφέρετε για μια πιο εκτεταμένη μελέτη, ωστόσο είναι αρκετά νωρίς ακόμα για κάτι τέτοιο. Προτίμησα να παραμείνω πιστός στον κανόνα που έθεσε ο ίδιος.
Μετά το θάνατο του και όσο σχεδίαζα αυτή την τιμητική ηλεκτρονική έκδοση αναπόλησα έντονα την πρώτη φορά όταν ήμουν 19 ετών το 1991 που πρωτοδιάβασα το Σχετικά με την Ιταλική Κρίση. Είχα μείνει πραγματικά άναυδος και είναι μέσω αυτού του βιβλίου που κατόπιν βυθίστηκα στη μελέτη της Καταστασιακής Διεθνούς μια μελέτη που δεν έμεινε χωρίς επιπτώσεις στην προσωπική μου ζωή. Αν πράγματι υπάρχουν βιβλία που, όπως συνηθίζεται να λέμε, σου αλλάζουν τη ζωή το σκάνδαλο Censor ήταν για μένα ένα από αυτά. Συχνά κάποιοι φίλοι μου λένε ότι διαβάζοντας τον Sanguinetti δεν βρίσκουν τίποτα παραπάνω από αυτονόητες, προφανείς αλήθειες. Ρωτάω πάντα με τη σειρά μου, όταν η σύγχυση και ο φόβος κυριαρχούν, γιατί αυτός είναι ο τρόπος εκδήλωσης των μηχανισμών κυριαρχίας, βρίσκουμε πάντα το σθένος και την ψυχραιμία να επιτεθούμε στην κυριαρχία του ψεύδους, στο ψεύδος της κυριαρχίας; Ξαναλέω λοιπόν εδώ, ότι έγραψα ξεκινώντας: αν υπάρχει κάτι που θα λείψει, κάτι που θα μου λείψει, τώρα που έσβησε η φωνή του, είναι η ικανότητα και η ετοιμότητα να διατυπώνει κανείς το προφανές εκείνη ακριβώς τη στιγμή που αυτό το προφανές αμφισβητείται.
Τηλέμαχος Δουφεξής Αντωνόπουλος
3 Νοεμβρίου 2025
