08/05/2026
Όλγα Χούλιαρη, Ψυχολόγος MSc
20 ώρ.
·
Παρακολούθησα χθες την ταινία του Βασίλη Μαζωμένου «Άπειρη Γη». Την περιμέναμε οικογενειακώς πώς και πώς, καθώς η κόρη μου Μυρτώ είχε την χαρά να είναι κομμάτι όλου αυτού του τοπίου με τόσους πολλούς συντελεστές με πάθος και επαγγελματισμό. Εκτός από ανυπομονησία είχα και φοβερό άγχος, καθώς ήξερα ότι η ταινία αυτή θα μου αγγίξει ό,τι πιο πυρηνικό.. το θάνατο, το άκουσμα του ηπειρώτικου μοιρολογιού, το πνίξιμο που ένιωθα από παιδί όταν μου επέβαλαν να μην εκφράζομαι και πολύ, να μη πολυμιλάω, αλλά να συμμορφώνομαι στο κυρίαρχο πολιτισμικό στοιχείο έκφρασης του πόνου, αχχ και πολλά άλλα.. Στο σήμερα ακόμα παλεύω να αποδεχτώ ότι δεν είναι κακό να διαφέρεις και να ταξιδεύεις, ώστε βρεις την κοινότητα μέσα στην οποία δεν χάνεις ατομικότητά σου, αλλά ανθίζεις!
Πολλά ευχαριστώ που η Μυρτώ είχε αυτή εμπειρία και εγώ που είδα αλλιώς παρελθόν μου! Και όπως πάντα ό,τι με εμπνέει, το νιώθω, αλλά ακολουθεί και λίγη «ψ» επεξεργασία.
Η «Άπειρη Γη» (Endless Land) ως Συστημικό Τοπίο Πένθους και (Ηπειρώτικης-Πωγωνίσιας) Ταυτότητας
Η ταινία Άπειρη Γη του σκηνοθέτη Βασίλη Μαζωμένου δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία· συγκροτεί ένα ζωντανό σύστημα σχέσεων όπου ο θάνατος, η απώλεια και η μνήμη λειτουργούν ως οργανωτικές αρχές της ανθρώπινης ύπαρξης.
Από συστημική σκοπιά, η ταινία δεν εστιάζει στο άτομο αλλά στο πλέγμα που το γεννά: τόπος, ιστορία, σώμα, φύλο, κοινότητα και συλλογικό τραύμα.
Η Ήπειρος δεν αποτελεί σκηνικό.
Είναι ενεργός ψυχικός οργανισμός. Άλλωστε όπως και ο ίδιος είπε, τι είναι ένας τόπος; Το χώμα και οι άνθρωποί του!
Πένθος ως Συλλογικό Σύστημα
Στη συστημική θεωρία, το πένθος δεν ανήκει μόνο σε αυτόν που χάνει· (η μάνα που ακουμπάει το νεκρό γιο της, ο πατέρας που «πεθαίνει» μαζί του). Ανήκει στο σύστημα που αναδιοργανώνεται μετά την απώλεια.
Στην «Άπειρη Γη», ο θάνατος δεν είναι τέλος αλλά μετακίνηση ρόλων.
Το μοιρολόι εμφανίζεται ως αρχαίος μηχανισμός ρύθμισης συναισθήματος:
• η φωνή γίνεται δοχείο πόνου,
• η κοινότητα μοιράζεται το βάρος,
• ο ατομικός πόνος μεταφράζεται σε συλλογική αφήγηση.
Η πολυφωνικότητα λειτουργεί ψυχολογικά σαν συστημικός καθρέφτης:
καμία φωνή δεν αρκεί μόνη της για να αντέξει τον θάνατο.
Ο άνθρωπος επιβιώνει επειδή ο πόνος τραγουδιέται μαζί.
Η Ηπειρώτικη Ηθολογία: Σιωπή, Αντοχή, Αξιοπρέπεια
Η ηπειρώτικη ταυτότητα —και ιδιαίτερα των ανθρώπων του Πωγωνίου— συγκροτείται γύρω από τρία βασικά ψυχικά χαρακτηριστικά:
• λιτότητα συναισθήματος
• υπαρξιακή αντοχή
• αξιοπρεπή σιωπή
Η φτώχεια και η γεωγραφική απομόνωση δεν παρουσιάζονται ως κοινωνικό μόνο γεγονός αλλά ως διαμορφωτής ψυχισμού.
Η γη είναι πέτρινη·
οι άνθρωποι μαθαίνουν να επιβιώνουν χωρίς περίσσευμα έκφρασης.
Η συγκίνηση δεν εκρήγνυται.
Κατακάθεται.
Οικονομική Μετανάστευση: Το Πένθος της Απουσίας
Η οικονομική μετανάστευση στην ταινία λειτουργεί ως ένας «σιωπηλός θάνατος».
Δεν πεθαίνουν μόνο άνθρωποι —
πεθαίνουν καθημερινές σχέσεις.
Από συστημική οπτική:
• οι άντρες μεταναστεύουν για να σώσουν το σύστημα,
• αλλά η απουσία τους αποσταθεροποιεί το ίδιο το σύστημα που προσπαθούν να προστατεύσουν.
Το σπίτι μένει όρθιο,
μα η σχέση απομακρύνεται.
Η απώλεια εδώ δεν έχει τελετή
είναι παρατεταμένη εκκρεμότητα.
Από τις πιο δυνατές σκηνές, οι γυναίκες που μένουν πίσω και κρεμούν τα στέφανα του γάμου στο σύμβολο δέντρο!
Άντρες και Γυναίκες: Ρόλοι που Κρατούν την Κοινότητα
Η ταινία αναδεικνύει βαθιά ριζωμένους στερεοτυπικούς ρόλους φύλου.
Ο άντρας
• φορέας ευθύνης
• σιωπηλός πάροχος
• σώμα που αντέχει χωρίς να μιλά
Η ανδρική ταυτότητα συγκροτείται γύρω από την πράξη και όχι τη συναισθηματική έκφραση.
Η δύναμη ταυτίζεται με την αντοχή στον πόνο.
Η γυναίκα
• φορέας μνήμης
• φύλακας σπιτιού
• εκφραστής πένθους
Μέσα από το μοιρολόι, οι γυναίκες αναλαμβάνουν αυτό που το ανδρικό σύστημα απαγορεύει:
να δοθεί μορφή στο συναίσθημα.
Έτσι, η κοινότητα επιβιώνει μέσω μιας άτυπης ψυχικής συμφωνίας:
οι άντρες κουβαλούν το βάρος,
οι γυναίκες το μετατρέπουν σε λόγο.
Η Πολυφωνία ως Ψυχολογικό Μοντέλο
Η πολυφωνική μουσική της Ηπείρου λειτουργεί ως μεταφορά της ίδιας της συστημικής σκέψης.
Καμία φωνή δεν κυριαρχεί.
Η αρμονία γεννιέται από τη διαφορά.
Όπως σε ένα οικογενειακό σύστημα:
• η βασική φωνή κρατά την ιστορία,
• οι υπόλοιπες δημιουργούν νόημα γύρω της.
Το πένθος γίνεται ανεκτό μόνο όταν μοιράζεται.
Η «Άπειρη Γη» ως Υπαρξιακό Σύστημα
Η γη στην ταινία είναι άπειρη όχι γεωγραφικά αλλά ψυχικά.
Είναι ο τόπος όπου:
• οι νεκροί παραμένουν παρόντες (το παιδί του Λάζαρου βαφτίζεται Λάζαρος, -ο μόνος αναστημένος-, χρόνια μετά, αφού έχει φύγει το κακό. Ο πατέρας Λάζαρος συνεχίζει να ζει)
• η φτώχεια συνυπάρχει με την αξιοπρέπεια,
• οι ρόλοι φύλου προστατεύουν και ταυτόχρονα περιορίζουν,
• η κοινότητα λειτουργεί ως συλλογικός ψυχισμός.
Η ταινία προτείνει μια βαθιά συστημική αλήθεια:
Ο άνθρωπος δεν πενθεί μόνο αυτόν που χάνει.
Πενθεί τον εαυτό που υπήρχε μέσα στη σχέση.
Και στην ηπειρώτικη πραγματικότητα, ο θάνατος δεν κλείνει τον κύκλο.
Τον μεταφέρει στη μνήμη, στη φωνή, στο τραγούδι.
Η γη παραμένει.
Οι άνθρωποι αλλάζουν θέση μέσα της.
