Κέντρο Λεξικολογίας - γλώσσα, λέξεις, λεξικά

01/01/2026

🌙 8 Λέξεις & Στοχασμοί, στο Κατώφλι του Νέου Έτους ✨
⌛ 8. ~ Χρόνος

🪶 Ετυμολογία: Έχει προταθεί η ανάλυση χρ-όνος (µε επίθηµα -όνος, πβ. κ. θρ-όνος, κλ-όνος) < *ghr-onos, του I.E. *gher- «αποκτώ, κρατώ». Με αυτή την έννοια ο χρόνος είναι «αυτό που µας περιβάλλει».
◾Αλλά έχει συνδεθεί και µε το ρ. “ κείρω “ «κόβω», ίσως γιατί ο χρόνος τέμνει και ορίζει -ή μήπως επειδή τέμνει και αποκόπτει;
◾Tέλος, έχει συνδεθεί και µε την ετυµολ. οικογένεια τού ουσ. “ γέρων” : αυτός που γερνάει...

📖 «Άκουσε, ο λόγος είναι των στερνών η φρόνηση
Κι ο χ ρ ό νο ς γλύπτης των ανθρώπων παράφορος
Κι ο ήλιος στέκεται από πάνω του θηρίο ελπίδας
Κι εσύ πιο κοντά του σφίγγεις έναν έρωτα
Έχοντας μια πικρή γεύση τρικυμίας στα χείλη»

(Oδ. Ελύτης)

🕊️ Έλεγε ο Ηράκλειτος, «Ο χρόνος είναι παιδί που παίζει πεσσούς». Εδώ είναι η σοφία: να παίζεις μαζί του, χωρίς να τον κυνηγάς…
____________


#ΚαλήΧρονιά2026 #Πρωτοχρονιά

01/01/2026

🌙 8 Λέξεις & Στοχασμοί, στο Κατώφλι του Νέου Έτους ✨
🌅 7. Ποδαρικό

Για τον λαό έχει μεγάλη σημασία πώς μπαίνεις… Η πρώτη κίνηση της χρονιάς· η προσμονή ενός καλού σημαδιού στο κατώφλι μας.

🪶 Ετυμολογία: Από το «ποδάρι» (αρχ. πούς (ποδός) — «πόδι») με την κατάληξη -ικό. Παλαιότερα, η λέξη ήταν συνώνυμο με τη λέξη “πόδι / ποδάρι , όπως στο παρακάτω απόσπασμα από τα Απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη:
Άφησε ο Γκούρας εις το ποδαρικό του εμένα να σταθώ εκεί αυτός πήρε καμπόσους ανθρώπους και πήγε να βαστήση το μιντάτι το νέον.

📘 Παραδείγματα:
– «Ποιος θα μας κάνει ποδαρικό φέτος;»
– (μτφ.) «Το βιβλίο αυτό μου έκανε καλό ποδαρικό στη μελέτη μου.»

✨ Το αληθινό ποδαρικό: η σκέψη, η διάθεση, η στάση ψυχής με την οποία επιλέγει κάποιος να πατήσει το έδαφος του νέου έτους…..
____________


#ΚαλήΧρονιά2026 #Πρωτοχρονιά

01/01/2026

🌙 8 Λέξεις & Στοχασμοί, στο Κατώφλι του Νέου Έτους ✨
🚪 6. Κατώφλι

Ο τόπος της αναμονής· το μεταίχμιο ανάμεσα στο πριν και το μετά.

🪶 Ετυμολογία: Από το μεσν. κατώφλιον < κάτω + -φλιον < αρχ. φλιά «παραστάδα τής πόρτας», αγν. ετύμου.
📘 Παραδείγματα:
– «Στέκομαι στο κατώφλι του σπιτιού.»
– (μτφ.) «Βρισκόμαστε στο κατώφλι μεγάλων αλλαγών.»

📜
[...]
Θα βαθιανασαίνουμε στο διάβα μας
μυρωδιά από στάχυα θερισμένα.
Θα μας ευχηθούν το «καλώς ήρθατε»
χέρια από τον κάματο αργασμένα.

Από το κατώφλι αναμερίζοντας
του καιρού τ αγκάθια και τα χόρτα,
του κλειστού παλιόπυργου θ ανοίξομε
τη βαριά τη σιδερένια πόρτα.
(Γ. Δροσίνης)

🌿
Την κρίσιμη ώρα ανάμεσα στο πριν και το μετά, τη στιγμή πριν διαβούμε το κατώφλι, ας αναγνωρίσουμε τη διαδρομή που μας έφερε ως εδώ….
____________


#ΚαλήΧρονιά2026 #Πρωτοχρονιά

01/01/2026

🌙 8 Λέξεις & Στοχασμοί, στο Κατώφλι του Νέου Έτους ✨
🧵5. Μοίρα

🪶 Ετυμολογία: Η αρχική σημ. της λ. ήταν «μερίδιο, τμήμα» αρχικά ως γεωμετρικός όρ. και αργότερα με τη σημ. τού πεπρωμένου
◾Προέρχεται από το *μόρ-jα (με επένθεση) < θ. μορ-, τού ρ. μείρομαι «μοιράζω, χωρίζω, μετέχω σε κάτι».
Ομόρριζα: μέρ-ος, μερ-ίζω, μοιρ-άζω, μόρ-ιο(ν), μέρ-ι-μνα…
Και, τέλος, Δεν είναι τυχαίο το ομόρριζο αρχ. μόρ-ος «πεπρωμένο – θάνατος». Το κοινό μερτικό...

◾ Μοίρες
(α) (στη λαϊκή παράδοση) τρεις αδελφές αθάνατες, γριές και δύστροπες, που γράφουν σε βιβλίο την τύχη του καθενός
(β) στη MYΘOΛΟΓΙΑ: τρεις θεότητες (Kλωθώ, Λάχεσις, Άτροπος) οι οποίες ήταν η προσωποποίηση του πεπρωμένου

📘
« Ρόδο της μ ο ί ρ α ς, γύρευες να βρεις να μας πληγώσεις
μα έσκυβες σαν το μυστικό που πάει να λυτρωθεί
κι ήταν ωραίο το πρόσταγμα που δέχτηκες να δώσεις
κι ήταν το χαμογέλιο σου σαν έτοιμο σπαθί».
(Γ. Σεφέρης)

🌙
Κι αν η Μοίρα δίνει το νήμα, εμείς είμαστε αυτοί που υφαίνουμε…
____________


#ΚαλήΧρονιά2026 #Πρωτοχρονιά

01/01/2026

🌿🌸 Κ. Παλαμάς, «Πρωτοχρονιά»
____

01/01/2026

01/01/2026

🌞🌾 «Καλημέρα» με μια λέξη ~

❧ Kάθε πρωί στις 🕕 μια αλλιώτικη καλημέρα,
με μια λέξη κι ένα μικρό ποίημα να φωτίζουν τη μέρα...

~~~~

01/01/2026

🌿 Χ Ρ Ο Ν Ο Σ ~

🙠 Για τη φιλοσοφία, είναι το πεδίο μέσα στο οποίο κατανοείται η ύπαρξη
🙠 Για τη φυσική είναι η αλληλουχία των πραγμάτων μέσα στον χώρο, με τον οποίο συνδέεται άρρηκτα
🙠 Για τη θεολογία είναι η κτιστότητα του «νῦν αιῶνος» που οδηγεί στην αιωνιότητα.
🙠 Για την τέχνη, είναι το πεδίο συνύπαρξης της ζωής με τον θάνατο. («Τα τρία μεγάλα ερωτήματα της ποίησης είναι ο έρως και ο θάνατος: δηλαδή ο χρόνος» έλεγε κάποιος ποιητής).
~ ~ ~
▶ Όπως συμβαίνει και σε πολλές άλλες σπουδαιότατες λέξεις (π.χ. Θεός, άνθρωπος, αγάπη) η λέξη χρόνος έχει αβέβαιη ετυμολογία.
Διαβάστε το σχετικό απόσπασμα από Γ. Μπαμπινιώτη, Ετυμολογικό Λεξικό της ΝΕ http://bit.ly/2JrnABZ, λ. χρόνος)
🙤
🌿🌾 Mε θερμές ευχές για καλή χρονιά σε όλους τους φίλους
αναγνώστες μας και σε όλο τον κόσμο! 🌾 🌿
_____
#χρόνος #καληχρονια

31/12/2025

🎆 🎈 🎊 Καλή χρονιά σε όλους τους αγαπημένους φίλους της σελίδας μας! Ευτυχισμένο το 2026!

Ευχαριστούμε για τη συμμετοχή, την ενθάρρυνση, τη χαρά της καθημερινής επικοινωνίας! 🌟 🧡 ✨

31/12/2025

🥀«Το Θλιμμένο Γραμματοκιβώτιο» -

Τάσος Λειβαδίτης

____________________________
#χρόνος #καληχρονια2026