30/12/2025
Γιατί η Ελλάδα Φοβάται την Άμεση Δημοκρατία;
Η πρόσφατη κινητικότητα στην Ιταλία, η οποία προετοιμάζεται για το 75ο ερώτημα δημοψηφίσματος των τελευταίων δεκαετιών, φέρνει στο προσκήνιο μια επώδυνη αλήθεια για το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Ενώ η χώρα μας διακηρύσσει υπερήφανα ότι «ανήκει στη Δύση», παραμένει θεσμικά οχυρωμένη πίσω από ένα μοντέλο αντιπροσώπευσης που αποκλείει συστηματικά τον λαό από τις μεγάλες αποφάσεις, ειδικά εκείνες που αφορούν τον ίδιο τον Καταστατικό Χάρτη της χώρας.
Σε μια μακρά λίστα χωρών —από την παραδοσιακή Ελβετία και την Ιρλανδία έως τη Δανία, την Ισπανία και τις χώρες της Βαλτικής— η συνταγματική αναθεώρηση δεν θεωρείται προνόμιο των βουλευτών, αλλά δικαίωμα των πολιτών.
Σε αυτά τα κράτη, καμία αλλαγή στο Σύνταγμα δεν οριστικοποιείται αν δεν περάσει από την κάλπη.
Το δημοψήφισμα εκεί δεν λειτουργεί ως εργαλείο διχασμού, αλλά ως «φίλτρο» εγκυρότητας.
Αυτή η πρακτική διασφαλίζει ότι το Σύνταγμα δεν αποτελεί προϊόν «κοινοβουλευτικού μαγειρέματος» ή συμφωνιών κάτω από το τραπέζι για την προστασία των προνομίων της πολιτικής ελίτ (όπως η βουλευτική ασυλία ή ο νόμος περί ευθύνης υπουργών).
Αντίθετα, υποχρεώνει τους πολιτικούς να πείσουν την κοινωνία για την αναγκαιότητα κάθε αλλαγής.
Το Ελληνικό «Παράδοξο» του Άρθρου 110
Στην Ελλάδα, η διαδικασία αναθεώρησης είναι μια εσωτερική υπόθεση της Βουλής.
Η λογική του Άρθρου 110 βασίζεται στην ιδέα ότι οι μεσολαβούσες εκλογές παρέχουν τη λαϊκή νομιμοποίηση. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, ο πολίτης καλείται να ψηφίσει ένα κόμμα για το σύνολο της οικονομικής και κοινωνικής του πολιτικής, ενώ οι συνταγματικές αλλαγές συχνά «θάβονται» στην προεκλογική ατζέντα.
«Η περιχαράκωση της εξουσίας εντός των τειχών του Κοινοβουλίου στερεί από τον πολίτη την αίσθηση της ιδιοκτησίας του Συντάγματος.»
Η Ιταλία έκανε το επόμενο βήμα, επιτρέποντας τη συλλογή υπογραφών ψηφιακά.
Αυτό κατέρριψε το επιχείρημα ότι η άμεση δημοκρατία είναι «γραφειοκρατική» ή «αργή».
Η τεχνολογία πλέον επιτρέπει στον πολίτη να παρεμβαίνει στην πολιτική σκηνή με την ίδια ευκολία που επικοινωνεί, αρκεί να υπάρχει η πολιτική βούληση να του δοθεί το δικαίωμα.
Μια ενδιαφέρουσα λύση που εφαρμόζει η Ιρλανδία είναι η Συνέλευση Πολιτών.
Πριν από κάθε δημοψήφισμα, μια ομάδα τυχαία επιλεγμένων πολιτών ενημερώνεται από ειδικούς, διαβουλεύεται και καταθέτει προτάσεις.
Αυτό το μοντέλο «αποψύχει» τις πολιτικές συγκρούσεις και προετοιμάζει το έδαφος για μια νηφάλια λαϊκή ετυμηγορία.
Αν η Ελλάδα επιθυμεί πραγματικά να συγχρονιστεί με τα προηγμένα δυτικά πρότυπα, οφείλει να εμπιστευτεί τον «δήμο».
Η συνταγματική αναθεώρηση πρέπει να πάψει να είναι μια άσκηση ισορροπίας μεταξύ κομματικών μηχανισμών και να επιστρέψει εκεί που ανήκει,στην κυρίαρχη βούληση του λαού.
Η συμμετοχή δεν είναι κίνδυνος για τη δημοκρατία , είναι η μόνη εγγύηση για την επιβίωσή της.
