Εκδόσεις Ροπή - ROPI Publications

31/12/2025

🌍✨
Καθώς μια ακόμη χρονιά ολοκληρώνει τον κύκλο της και η Γη συνεχίζει αδιάκοπα την τροχιά της γύρω από τον Ήλιο, υποδεχόμαστε τη νέα χρονιά με την ευκαιρία για αναστοχασμό, γνώση και ανανέωση. Η αλλαγή του χρόνου είναι πάντοτε μια στιγμή παύσης και ταυτόχρονα συνέχειας — μια υπενθύμιση ότι, ακόμη και όταν όλα μοιάζουν ακίνητα, ο κόσμος και οι ιδέες βρίσκονται σε διαρκή κίνηση.

Στο πνεύμα αυτό, από τις Εκδόσεις ΡΟΠΗ επιλέγουμε να κλείσουμε τη χρονιά με ένα απόσπασμα από το βιβλίο της Claudia de Rham "Η γοητεία της πτώσης" , ένα έργο που συνδυάζει τη σύγχρονη επιστημονική σκέψη με τη βαθιά ανθρώπινη περιέργεια και μας προσκαλεί να στοχαστούμε πάνω στον χώρο, τον χρόνο και τους θεμελιώδεις νόμους που διαμορφώνουν το Σύμπαν. Ένα απόσπασμα που μας υπενθυμίζει ότι ακόμη και στις πιο ήσυχες στιγμές μας, συμμετέχουμε σε ένα κοσμικό ταξίδι που δεν σταματά ποτέ.

«Καθώς διαβάζετε αυτό το βιβλίο, ταξιδεύετε, εσείς και μαζί με εσάς ολόκληρος ο πλανήτης που βρίσκεται κάτω από τα πόδια σας, προς μια κατεύθυνση με τη διόλου ευκαταφρόνητη ταχύτητα των 30 km/s. Ενώ μπορεί πλέον να μην υπάρχει μεγάλη βεβαιότητα σχετικά με τις ζωές μας ή τη μοίρα της Γης, συνεχίζω να περιμένω πως σε μισό έτος η Γη θα βρίσκεται από την άλλη πλευρά του Ήλιου ταξιδεύοντας προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αυτό σημαίνει πως, αν ο Γαλιλαίος είχε δίκιο, η μέτρηση της ταχύτητας του φωτός τώρα θα έπρεπε να έχει αποτέλεσμα ελαφρώς διαφορετικό από αυτό που θα παρατηρήσουμε 6 μήνες αργότερα ή από εκείνο που παρατηρήσαμε 6 μήνες πριν.

Καθώς η ίδια η Γη περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της ενώ περιστρέφεται γύρω από τον Ήλιο και ο ίδιος ο Ήλιος ταξιδεύει στο διάστημα γύρω από το κέντρο του Γαλαξία μας (με ταχύτητα περίπου 230 m/s), η μέτρησή μας για την ταχύτητα του φωτός θα έπρεπε να μεταβάλλεται συνεχώς και να εξαρτάται από το προς ποια κατεύθυνση κοιτάζουμε. Ή, τουλάχιστον, αυτό θα συμπεραίναμε αν ακολουθούσαμε τα γαλιλαϊκά ένστικτά μας σχετικά με το πώς συνδυάζονται οι ταχύτητες, με τη φυσική προσδοκία ότι το φως διαδίδεται με σταθερή ταχύτητα εντός ενός φωτοφόρου αιθέρα, όπως τα θαλάσσια κύματα στο νερό. […]

Όσο απίθανο κι αν έμοιαζε αρχικά, η επιστημονική κοινότητα έπρεπε τελικά να αποδεχθεί την περίεργη πραγματικότητα πως, ανεξαρτήτως του πόσο γρήγορα ή προς ποια κατεύθυνση κινούμαστε, διαπιστώνουμε πάντα ότι το φως κινείται με την ίδια ταχύτητα σε σχέση με εμάς. Γενικότερα, είτε καθόμαστε στον καναπέ μας είτε πετάμε με ταχύτητα μεγαλύτερη των 3.500 km/h με το γρηγορότερο τζετ του κόσμου είτε ακόμη κι αν κάναμε ηλιοθεραπεία πάνω σ’ έναν κομήτη που κινείται με ταχύτητα 100.000 km/h σε σχέση με τη Γη, σε κάθε περίπτωση θα διαπιστώναμε πως το φως ταξιδεύει, σε σχέση με εμάς, με ακριβώς την ίδια ταχύτητα. Αυτό το γεγονός έρχεται σε ασυμφωνία με τη γαλιλαϊκή διαίσθηση πως, καθώς κινούμαστε προς την κατεύθυνση κάποιου ατόμου (ή κάποιου σωματιδίου ή κύματος), θα πρέπει να μετράμε μια ελαφρώς διαφορετική σχετική ταχύτητα. Ο νεαρός Άλμπερτ Αϊνστάιν ήταν εκείνος που, το 1905, έκανε τελικά το νοητικό άλμα και απέρριψε ολότελα τον φωτοφόρο αιθέρα. Πλέον γνωρίζουμε πως, αντί να διαδίδεται εντός κάποιου μέσου, το φως δεν είναι προσκολλημένο πουθενά· χρειάζεται μόνον χώρο και χρόνο για να ταξιδέψει μέσα στο Σύμπαν.
[…]
Η συνειδητοποίηση πως η ταχύτητα του φωτός είναι η ίδια για όλους τους παρατηρητές ανάγκασε τους επιστήμονες να αναθεωρήσουν το πώς να περιγράψουν τη θεμελιώδη φύση του Σύμπαντός μας. Τελικά, ήταν απαραίτητο να συγχωνεύσουμε τις ίδιες τις έννοιες του χώρου και του χρόνου σε ένα ενοποιητικό πλαίσιο που υπερβαίνει την απλή έκφραση σε οποιαδήποτε ανθρώπινη γλώσσα. Η νέα μαθηματική γλώσσα που αναπτύχθηκε και χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τον κόσμο απαιτούσε την υπερκέραση των φυσικών επιστημονικών μας ενστίκτων, ώστε να αναδομήσουμε τους νόμους της λογικής. Αν και ο πιο άμεσα υπεύθυνος παράγοντας γι’ αυτή τη νοητική επανάσταση ήταν η εκπληκτική πρόταση που έθεσε ο Άλμπερτ Αϊνστάιν το 1905, που πλέον αποκαλούμε θεωρία της ειδικής σχετικότητας, η συγκεκριμένη μετατόπιση στον τρόπο σκέψης δεν θα ήταν εφικτή δίχως τις ευφυέστατες ιδέες πολλών άλλων μελών της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, ειδικά του Ολλανδού φυσικού Χέντρικ Λόρεντζ, του Γάλλου μαθηματικού Ανρί Πουανκαρέ και του Γερμανού μαθηματικού Χέρμαν Μινκόβσκι (που, εκτός των άλλων, ήταν και καθηγητής του Αϊνστάιν στη Ζυρίχη). […]

Αυτή η παγκοσμιότητα σημαίνει πως, όσο γρήγορα και να προσπαθήσουμε να επιταχυνθούμε, το φως θα ταξιδεύει πάντα με την ίδια, απίστευτα υψηλή ταχύτητα ως προς εμάς. Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να το φτάσουμε, με αποτέλεσμα η ταχύτητα του φωτός να καθορίζει ένα μέγιστο όριο ταχύτητας το οποίο δεν γίνεται να ξεπεραστεί ποτέ. Αυτή η ιδέα, πως το φως θέτει ένα παγκόσμιο όριο ταχύτητας, συχνά παρουσιάζεται ως μια υπόθεση που αποτελεί θεμέλιο για τους νόμους της σχετικότητας και, ιστορικά, με αυτόν τον τρόπο συνήγαγε ο Αϊνστάιν την ειδική σχετικότητα. Παρ’ όλα αυτά, στην πραγματικότητα ισχύει μάλλον το αντίθετο: η αναπόφευκτη ενοποίηση του χώρου και του χρόνου, που συνδυάζονται στη νέα γεωμετρική δομή του χωροχρόνου, είναι που μας λέει πως τίποτα δεν θα μπορέσει ποτέ να ταξιδέψει γρηγορότερα από το φως.»

🎉 Καθώς ολοκληρώνεται άλλη μία περιστροφή, ευχόμαστε η νέα χρονιά να φέρει καθαρό βλέμμα, δημιουργική σκέψη και τη χαρά της ανακάλυψης.

Καλή χρονιά από τις Εκδόσεις ΡΟΠΗ.

#ΕκδόσειςΡΟΠΗ #ΗΓοητείαΤηςΠτώσης #Βιβλίο #Ανάγνωση #Επιστήμη #Φυσική #Χώρος #Χρόνος #Αϊνστάιν #Στοχασμός #Γνώση #ΝέαΧρονιά #ΚαλήΧρονιά

Εικόνα: Καλλιτεχνική απεικόνιση εξωπλανήτη κατά τη διέλευσή του μπροστά από το άστρο του. Η Gliese 1214b είναι ένας εξωπλανήτης μεγαλύτερος από τη Γη αλλά μικρότερος από τον Ποσειδώνα, σε απόσταση μόλις 42 ετών φωτός. Credits: ESO, L. Calçada

Η Γοητεία της Πτώσης της Κλόντια ντε Ραμ είναι ένα καθηλωτικό βιβλίο φυσικής που εξερευνά τη βαρύτητα, από τις κλασικές θεωρίες του Νεύτωνα και του Αϊνστάιν μέχρι τ...

30/12/2025

Τι σημαίνει πραγματικά η λέξη αντοχή;

Στην αυτοβιογραφία του με τίτλο «Αντοχή», ο αστροναύτης Scott Kelly μας μεταφέρει σε έναν χρόνο ζωής στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό — όχι μόνο ως επιστημονική αποστολή, αλλά ως βαθιά ανθρώπινη εμπειρία. Καθώς πλησιάζει η επιστροφή στη Γη, το σώμα του δοκιμάζεται ξανά: εντατική προπόνηση, τραυματισμός, πόνος, φόβος μήπως η προσαρμογή στη βαρύτητα γίνει ακόμη δυσκολότερη.

«Καθώς πλησιάζουμε προς το τέλος των αποστολών μακράς διάρκειας, οι εκπαιδευτές μας στο Διαστημικό Κέντρο Τζόνσον αρχίζουν σταδιακά να αλλάζουν τις ασκήσεις, αυξάνοντας την ένταση, ώστε να εξοικειωθεί το σώμα μας με την πίεση της επιστροφής σε συνθήκες βαρύτητας. Το θυμάμαι από την προηγουμένη αποστολή μου –και θυμάμαι ότι δε μου άρεσε καθόλου– και παρόλο που καταλαβαίνω πλήρως την αναγκαιότητα των ασκήσεων, ανησυχώ μήπως τραυματιστώ κατά λάθος. Αν προκληθεί κάποιος σοβαρός τραυματισμός και δεν μπορώ να γυμναστώ, η ζωή μου μόλις επιστρέψω στη βαρύτητα της Γης θα είναι ακόμα πιο δύσκολη. Την επόμενη μέρα κάνω βαθιά καθίσματα κρατώντας μεγάλα βάρη, όταν νιώθω έναν οξύ πόνο στο πίσω μέρος του ποδιού μου. Δε χρειάζεται πολύ για να καταλάβω τι έχει συμβεί: έπαθα τράβηγμα στον ιγνυακό τένοντα. Ο πόνος δεν καλυτερεύει, και τώρα δεν μπορώ να γυμναστώ.

Ο Στιβ, ο ιπτάμενος ιατρός μου, προτείνει να πάρω μυοχαλαρωτικά. Μαζί με τον υπόλοιπο ιατρικό εξοπλισμό στο εργαστήριο έχουμε και μια τσάντα στερεωμένη στο πάτωμα με διάφορα φάρμακα: παυσίπονα, αντιβιοτικά, αντιψυχωτικά, σχεδόν ό,τι θα έβρισκες και στα Επείγοντα. Κάποια φάρμακα με συγκεκριμένες ουσίες έχουν προειδοποιητικές επιγραφές από τον DEA ότι η χορήγησή τους γίνεται μόνο με συνταγή γιατρού. Η NASA οργανώνει τα πάντα – έχουμε ακόμα και τεστ εγκυμοσύνης και ένα σάκο αποθήκευσης πτωμάτων.

Το επόμενο πρωί στέλνω ένα e-mail στην Αμίκο με μια φωτογραφία από μια ανατολή σε τροχιά. Επειδή χρησιμοποιούμε ώρα Γκρίνουϊτς στο σταθμό, έχω ένα προβάδισμα πέντε ωρών και ξέρω ότι θα τη δει μόλις ξυπνήσει. Γράφω στο e-mail πως αυτή η φωτογραφία δεν προορίζεται για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά μόνο για εκείνη. Αργότερα λέει ότι τέτοιου είδους τρυφερότητα χρειαζόταν, έστω και διαδικτυακά. Δε γίνεται να είμαι δίπλα της ώστε να κάνω τα πράγματα πιο εύκολα, αλλά τουλάχιστον μπορώ να της δείχνω ότι τη σκέφτομαι.

Το απόγευμα ετοιμάζομαι να φάω, όταν έρχεται ο Τιμ Κόπρα να φάει και αυτός.

«Η κοτόσουπα είναι αρκετά καλή», λέω στον Τιμ.
«Η κοτόσουπα είναι αρκετά καλή», λέει και εκείνος, λες και δε μίλησα ποτέ.
«Όντως. Θα φάω και λίγο κρέας», απαντάω.

Βλέπουμε μαζί CNN καθώς τρώμε.

Περνούν κάποια λεπτά και γυρίζω προς τον Τιμ.
«Ξέρεις, τώρα που το ξανασκέφτομαι, τελικά δε μου πολυαρέσει αυτή η σούπα».
«Ναι, κι εμένα δε μου πολυαρέσει», απαντά ο Τιμ.

Όταν τελειώνουμε το φαγητό, επιστρέφουμε και οι δύο στις εργασίες μας. Ύστερα από λίγο συνειδητοποιώ πως σήμερα δε μ’ ενόχλησε και τόσο όταν ο Τιμ επανέλαβε ακριβώς ό,τι είπα. Όπως επίσης δεν ενοχλούμαι όταν κόβεται το σήμα από το δορυφόρο και δεν μπορώ να παρακολουθήσω την είδηση που έβλεπα στο CNN. Ούτε όταν ένα μικρό σφαιρίδιο από σάλτσα μπάρμπεκιου αιωρείται ανεξέλεγκτα λερώνοντας το παντελόνι μου. Νιώθω πιο ήρεμος και ευχαριστημένος με το περιβάλλον μου εδώ και μήνες, ίσως και για ολόκληρη τη χρονιά.

Αργότερα αναφέρω στην Αμίκο αυτή την περίεργη αντίδραση από τα μυοχαλαρωτικά.
«Είσαι σε έντονο στρες», επισημαίνει. «Το μυοχαλαρωτικό επιδρά θετικά».

Λέω στην Αμίκο ότι ο Στιβ ανέφερε πως το συγκεκριμένο φάρμακο χορηγείται καμιά φορά και για αγχώδεις διαταραχές. «Δεν ήμουν πάντως και τόσο αγχωμένος», διευκρινίζω στην Αμίκο. Στην πραγματικότητα ένιωθα σχετικά κανονικά, τηρουμένων των αναλογιών βέβαια. Υποθέτω όμως ότι επηρεάζομαι και μόνο που βρίσκομαι στο σταθμό. Πρέπει να βάζω στην άκρη το άγχος ώστε να συγκεντρώνομαι σ’ ό,τι έχω να κάνω, όμως όταν είναι διαρκώς εκεί, μπορεί να εκδηλωθεί απροσδόκητα – όπως να ενοχληθώ από τη συμπεριφορά ενός συναδέλφου. Λαμβάνω επίσης υπόψη πως εδώ και ένα χρόνο ζω με αυξημένα επίπεδα CO2, το οποίο ως γνωστόν προκαλεί εκνευρισμό. Πάντως, είναι ευχάριστο να νιώθω καλύτερα και προσπαθώ να απολαύσω τη θετική παρενέργεια από το φάρμακο όσο κρατήσει.

Το ίδιο βράδυ διαβάζω μερικές σελίδες από το βιβλίο για τον Σάκλετον καθώς είμαι ξαπλωμένος στον υπνόσακο. Τα Χριστούγεννα του 1914 ο πρώτος αξιωματικός της εξερευνητικής αποστολής έγραφε στο ημερολόγιό του: «Έλαβε τέλος άλλη μία ημέρα Χριστουγέννων. Αναρωτιέμαι υπό ποιες συνθήκες θα περάσουμε τα ερχόμενα. Θερμοκρασία, 30 βαθμοί». Δεν μπορούσε να φανταστεί ότι τα επόμενα Χριστόυγεννα θα ήταν εγκλωβισμένοι σε μια παγονησίδα, επειδή το «Endurance» είχε καταπλακωθεί από πάγο. Παρά τις τρομερές δυσκολίες με τις οποίες ήρθαν αντιμέτωποι, οι άντρες ανακάλυψαν ότι έβρισκαν παρηγοριά στην εμπιστοσύνη που έδειχνε ο καθένας στις δυνάμεις του. «Κατά κάποιον τρόπο, έμαθαν καλύτερα τον εαυτό τους», γράφει ο συγγραφέας Άλφρεντ Λάνσινγκ. «Σ’ αυτόν το μοναχικό κόσμο πάγου και απεραντοσύνης, κατάφεραν τουλάχιστον να βιώσουν μια κάποια ικανοποίηση. Δοκιμάστηκαν και βρέθηκαν να μην προσμένουν πια τίποτα».

Κλείνω το φως και αιωρούμαι για λίγο προτού κοιμηθώ.

Η παραμονή Πρωτοχρονιάς είναι ακόμα πιο σημαντική αργία απ’ τα Χριστούγεννα, επειδή γιορτάζεται την ίδια μέρα από όλες τις εθνικότητες στο σταθμό. Συγκεντρωνόμαστε στο ρωσικό τομέα για τους εορτασμούς. Έχουμε αρκετό φαγητό, κάποιος κάνει μια πρόποση. Συνεχίζουμε έτσι έως το βράδυ. Σβήνουμε για λίγο τα φώτα μήπως διακρίνουμε λάμψεις από πυροτεχνήματα στη Γη –στην προηγούμενη μου αποστολή μακράς διάρκειας καταφέραμε να δούμε μικρές κουκκίδες από χρωματιστά φώτα, όμως φέτος δε βλέπουμε τίποτα. Νιώθω ακόμη προνομιούχος να περνάω δεύτερη παραμονή Πρωτοχρονιάς στο διάστημα, εκτιμώντας πού βρίσκομαι και τι κάνω. Το επόμενο πρωί σηκώνομαι νωρίς να καλέσω τους φίλους και την οικογένειά μου στις Ηνωμένες Πολιτείες για να τους ευχηθώ να είναι χαρούμενο το 2016 – η χρονιά που θα επιστρέψω σπίτι.»

Ένα φάρμακο, η συνεχής έκθεση στο στρες, το περιβάλλον του διαστήματος — όλα λειτουργούν σαν καθρέφτης: αποκαλύπτουν πόσο εύθραυστη αλλά και πόσο προσαρμοστική είναι η ανθρώπινη ψυχή.

Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, ο Kelly βρίσκει παρηγοριά στην επικοινωνία με τη σύντροφό του, στη σιωπηλή θέα της Γης από ψηλά, αλλά και στις ιστορίες άλλων ανθρώπων που άντεξαν το αδιανόητο — όπως η αποστολή του Σάκλετον στην Ανταρκτική. Άνθρωποι απομονωμένοι στον πάγο, που έμαθαν να εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον και τελικά τον ίδιο τους τον εαυτό.

Η παραμονή Πρωτοχρονιάς στο διάστημα δεν έχει πυροτεχνήματα. Έχει όμως επίγνωση: του πού βρίσκεσαι, τι κάνεις και πόσο προνομιούχος είσαι που μπορείς να επιστρέψεις.

🚀 Ένα βιβλίο για το διάστημα
🧠 Αλλά κυρίως για την ανθρώπινη ανθεκτικότητα

📖 Αντοχή – Scott Kelly [Μτφρ. Στέλλα Τσικρικά]: https://www.ropipublications.com/antochi/

#Αντοχή #Διάστημα #Βιβλία, #Διαβάζω, #φυσική, #Πρωτοχρονιά, #επισρτήμη

25/12/2025

Η σημερινή γιορτή των Χριστούγεννων μας υπενθυμίζει μία ριζική μετατόπιση:
η αλήθεια δεν παρουσιάζεται ως ιδέα που απλώς εξηγείται, αλλά ως σχέση που προσφέρεται. Και η αγάπη δεν εκφράζεται ως συναίσθημα, αλλά ως πράξη που αλλάζει το μέτρο των πραγμάτων.

H γιορτή μας θυμίζει ότι το μεγαλύτερο δώρο δεν είναι αυτό που “ταιριάζει” στη λογική της ανταποδοτικότητας, αλλά αυτό που σπάει τον κύκλο της.

Καλά Χριστούγεννα, με σκέψη καθαρή, καρδιά ανοιχτή και φως που αντέχει.
📚 Εκδόσεις ΡΟΠΗ 🎄🕯️

Η «Γέννηση» (Nativity) είναι ένας πίνακας του Ελ Γκρέκο που απεικονίζει τη Γέννηση του Ιησού και χρονολογείται περίπου στα 1603–1605. Ήταν ένας από τους πέντε πίνακες που φιλοτεχνήθηκαν για το ψηλό τέμπλο (κύριο ιερό βήμα/ρετάμπλ) του Santuario de Nuestra Señora de la Caridad στο Illescas της Τολέδο.

21/12/2025

🎄📚 Οι μέρες των γιορτών προσφέρουν λίγες περισσότερες ώρες για να διαβάσουμε και να σταθούμε σε σκέψεις που μέσα στη χρονιά προσπερνάμε. Σε αυτό το πνεύμα, προτείνουμε την «Ποιητική του Κήπου: Δοκίμιο για τους Περίφρακτους Τόπους» του Γιάννη Παρασκευόπουλου.

Το βιβλίο προσεγγίζει τον κήπο όχι μόνο ως χώρο πρασίνου ή αισθητικής, αλλά ως πολιτισμικό και φιλοσοφικό τόπο: ένα σημείο όπου συναντιούνται η φύση με την ανθρώπινη παρέμβαση, η μνήμη με το σύμβολο, το ιερό με την καθημερινότητα, η πόλη με την ανάγκη του ανθρώπου για περίπατο, σιωπή και στοχασμό.

Ένα από τα πιο γοητευτικά νήματα που αναδύονται είναι η σχέση του «έξω» με τη σκέψη: πώς η φιλοσοφία, η παρατήρηση της φύσης και η κοινωνική ζωή συναντιούνται σε ανοιχτούς χώρους. Στο ακόλουθο απόσπασμα, ο κήπος (ή το προ-κήπιο τοπίο) γίνεται σκηνή διαλόγου, μάθησης, κίνησης και αναζήτησης της αλήθειας:

📖 «Στην κλασική Αθήνα δεν υπήρχε η έννοια του ιδιωτικού κήπου, όπως τη συναντάμε αργότερα στη Ρώμη και μεταγενέστερα στον δυτικό κόσμο. Οι δημόσιοι χώροι περιλαμβάνουν μια σειρά από στοιχισμένα και διατεταγμένα δέντρα. Κατά τον Πλούταρχο, η φύτευση πλατανιών στην Αγορά ανάγεται στον Κίμωνα. 5 Οι φιλοσοφικοί διάλογοι και η κουλτούρα της συζήτησης λαμβάνουν χώρα ως επί το πλείστον σε εξωτερικούς χώρους.

Η ανάπτυξη της φιλοσοφικής σκέψης και του στοχασμού γίνεται, λοιπόν, στο έξω, κατεξοχήν τόπο τόσο της παρατήρησης της φύσης καθώς και της κοινωνικής συμπεριφοράς μέσα στην πόλη. Αυτό το έξω που θα διαμορφώσει τη διαλεκτική συμπεριλαμβάνει έναν τρόπο αναζήτησης της αλήθειας που γίνεται στο σταυροδρόμι των πολυφωνικών διαλόγων. Ο Πλάτων ξεκινάει τον Φαίδρο ως μια τυχαία συνάντηση του Σωκράτη με τον Φαίδρο [...] Αφού βγήκαν έξω από τα τείχη της πόλης, μετά από παραίνεση του Φαίδρου, κατέληξαν στο μέρος όπου θα καθίσουν για να συνεχιστεί η συζήτηση: Ο Πλάτων, μέσω του Σωκράτη, περιγράφει ένα θαυμαστό βουκολικό τοπίο που ταυτόχρονα αποτελεί ιερό τόπο. Η σκηνή αντανακλά την ευφρόσυνη θέαση που βρίσκουν οι δύο συνομιλητές κάτω από τον ίσκιο των πρωτόγονων και πανύψηλων πλατανιών. Η χάρη της φύσης φαίνεται και από το νερό της κρήνης που προσφέρεται ως δώρο, μαζί με τη χλόη που χρησιμεύει ως προσκεφάλι και τη συνοδεία μουσικής από τα τζιτζίκια. Το όμορφο τοπίο συμπληρώνεται από τα αγάλματα των Νυμφών. Η περιγραφή του Πλάτωνα προσδιορίζει ένα συγκεκριμένο χώρο, που δεν είναι με φυσικό τρόπο περίφρακτος. Ο τόπος έχει τους δαίμονές του που κατοικούν εκεί και αποκτά έτσι έναν συμβολισμό. Αυτή είναι μια περιγραφή του αθηναϊκού κήπου του πέμπτου αιώνα: το φυσικό τοπίο συναντά το τεχνητό, ο πολιτισμός εισέρχεται μέσα στη φύση, πάντα με άξονα το ιερό.

Με αυτή τη σκηνή περνάμε στον πέμπτο αιώνα, από τη μυθολογία στη φιλοσοφία. Οι κήποι της φύσης δίνουν τη θέση τους σιγά σιγά στους κήπους της μάθησης και του στοχασμού. Στους αλλοτινούς κήπους του μυθικού ήρωα Ακάδημου, ο Πλάτων φτιάχνει την Ακαδημία του το 387 π.Χ. Από ιερό τόπο οι κήποι του Ακάδημου μεταμορφώνονται σε περίκλειστους κήπους μάθησης για τους εκλεκτούς. Η Ακαδημία περιέχει στους χώρους της ναούς, γυμνάσιο και βιβλιοθήκη. Πρόκειται για έναν κήπο που ανταποκρίνεται τόσο στην πνευματική ανάγκη του ανθρώπου όσο και στη σωματική του. Το Λύκειο, τοποθετούμενο κοντά στον Ιλισό, μετατρέπεται από ιερό του Απόλλωνος Λυκείου σε φιλοσοφική σχολή από τον Αριστοτέλη το 334 π.Χ. Σε αυτήν πρωταγωνιστικό ρόλο έχει η κίνηση, εξού και ονομάζεται Περιπατητική Σχολή. Παρατηρούμε ότι σε αυτή τη μετάβαση από τη μυθολογία στην επιστήμη, η κίνηση λαμβάνει χώρα στο έξω ως μια βάση στοχασμού και διαλόγου. Οι κήποι από τη φύση τους προσφέρουν κατάλυμα στη σκέψη, αλλά και στο σώμα που χρειάζεται την απλωσιά του χώρου. Με βάση αυτή τη λογική, ο Επίκτητος ανοίγει τον κήπο του σε όλους τους αθηναίους πολίτες. Ο περίφημος κήπος του βρίσκεται στην εξοχή, έξω από την Αθήνα. Αναλογιζόμενοι τη γεωγραφία του Κήπου, μπορούμε να βγάλουμε το συμπέρασμα για την ανάπτυξη της φιλοσοφίας του Επίκτητου. Μακριά από τους τόπους που προξενούν βλάβη στην ψυχή, ο στοχαστής θα αναφωνήσει «ου πενίαν λύπην εργάζεται, αλλά επιθυμία». Η ζωή της πόλης θα δώσει τη θέση της στον στοχασμό που γεννάται στον κήπο. Με τον Επίκτητο και τον στωικό του κήπο ξεκινά μια αντίληψη της φιλοσοφίας που θέλει τον φιλόσοφο αποτραβηγμένο από τα κοινά.»

Ίσως αυτό είναι και το πιο «γιορτινό» στοιχείο του βιβλίου: μας θυμίζει ότι ο κήπος —πραγματικός ή νοητός— μπορεί να γίνει ένας χώρος παρατήρησης, ηρεμίας και καθαρής σκέψης, ένα πέρασμα από τον θόρυβο της πόλης σε έναν χρόνο πιο εσωτερικό.

📌 Στοιχεία έκδοσης: 408 σελ. + έγχρωμο φωτογραφικό παράρτημα • 14×20,5 • ISBN: 978-618-5895-05-1

#ΠοιητικήΤουΚήπου #ΓιάννηςΠαρασκευόπουλος #ΕκδόσειςΡΟΠΗ #γιορτές #κήπος #βιβλίο, #ανάγνωση, #φύση, #τέχνη, #δοκίμιο #φιλοσοφία #πόλη #φύση

Οι εκδόσεις Ροπή, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, επικεντρώνονται στην αλληλεπίδραση μεταξύ των θετικών επιστημών και άλλων επιστημονικών κλάδων, συμπεριλαμβανομένων της...

21/12/2025

📘 Το Πρόβλημα της Ευθυγράμμισης — Brian Christian

Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΡΟΠΗ
Μετάφραση: Γεωργία Κοφτερίδου

Στο "Το Πρόβλημα της Ευθυγράμμισης: Τεχνητή Νοημοσύνη και ανθρώπινες αξίες" που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΡΟΠΗ, ο Brian Christian εξετάζει το πώς η τεχνητή νοημοσύνη μαθαίνει να ευθυγραμμίζεται με τις ανθρώπινες αξίες — και τι μπορεί να μας διδάξει αυτό για τη δική μας συμπεριφορά, τα κίνητρα και τους στόχους μας.

Ένα από τα κεντρικά σημεία του βιβλίου αφορά τη θεωρία της ενισχυτικής μάθησης και το πώς η διαμόρφωση των ανταμοιβών καθορίζει την επιτυχία τόσο των αλγορίθμων όσο και των ανθρώπων.

Όπως γράφει ο Christian:

«Πρώτον, μας παρουσιάζει μια αιτία —την αραιότητα— που μερικά προβλήματα ή εργασίες είναι πιο δύσκολο από άλλες να λυθούν ή να επιτευχθούν. Δεύτερον, μας δίνει μια θεωρία —παροχή κινήτρων για την κατάσταση, όχι την ενέργεια— για τον τρόπο απλοποίησης των δύσκολων προβλημάτων χωρίς την εισαγωγή ανώμαλων κινήτρων.»

Το βιβλίο αναδεικνύει επίσης γιατί τα βιντεοπαιχνίδια —σε αντίθεση με πολλές πραγματικές μας δραστηριότητες— προκαλούν τόσο έντονη προσήλωση. Η Τζέιν ΜακΓκόνιγκαλ, την οποία ο Christian εξετάζει εκτενώς, το περιγράφει ως εξής:

«Δεν σου δίνουν ποτέ πρόκληση που δεν μπορείς να φέρεις εις πέρας. Αλλά είναι στο άκρο αυτού που μπορείς να κάνεις, οπότε πρέπει να προσπαθήσεις σκληρά.»

Και ο συγγραφέας συνοψίζει:

«Με άλλα λόγια, αυτό που κάνει τα παιχνίδια τόσο επιβλητικά είναι το πόσο καλά διαμορφωμένα είναι. Τα επίπεδα είναι ένα τέλειο πρόγραμμα διδασκαλίας. Οι πόντοι είναι τέλειες ψευδοανταμοιβές. Είναι αριστουργήματα του Σκίνερ.»

Η σύγκριση ανάμεσα στη δομή των παιχνιδιών και στην πολυπλοκότητα της πραγματικής ζωής οδηγεί σε ένα κρίσιμο ερώτημα που διατρέχει το βιβλίο:
πώς μπορούμε να σχεδιάσουμε καλύτερα περιβάλλοντα, συστήματα και πρακτικές που ενισχύουν την ανθρώπινη σκέψη και δράση;

Όπως σημειώνει ο γνωστικός επιστήμονας Φαλκ Λίντερ:

«Μέρος της έρευνάς μου είναι η ανακάλυψη των βέλτιστων στρατηγικών για τη σκέψη και τη λήψη αποφάσεων, ώστε να μπορούμε όντως να δημιουργήσουμε ένα πρόγραμμα διδασκαλίας για καλή σκέψη που να βασίζεται στην επιστήμη.»

Το Πρόβλημα της Ευθυγράμμισης αποτελεί έτσι μια βαθιά, πολυδιάστατη εξερεύνηση στα όρια ανάμεσα στην τεχνητή νοημοσύνη και την ανθρώπινη φύση, συνδυάζοντας επιστημονική ακρίβεια με αφηγηματική ζωντάνια.

📍 Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο:
👉 https://www.ropipublications.com/alignment-problem-ai-human-value/

Οι εκδόσεις Ροπή, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, επικεντρώνονται στην αλληλεπίδραση μεταξύ των θετικών επιστημών και άλλων επιστημονικών κλάδων, συμπεριλαμβανομένων της...

21/12/2025

📚 Ο Λεβιάθαν και η Αντλία Κενού — Steven Shapin & Simon Schaffer

Ένα βιβλίο-σταθμός για την ιστορία και τη φιλοσοφία της επιστήμης: πώς παράγεται και νομιμοποιείται η γνώση, πώς δένει με τους θεσμούς, τις συμμαχίες, τις συμβάσεις και τελικά με την ίδια την πολιτική τάξη. Αν σας απασχολεί η σχέση «επιστήμης–κοινωνίας», εδώ θα βρείτε ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία σκέψης.

«Είχαμε τρία πράγματα για να συνδέσουμε μεταξύ τους: (1) την πολιτεία της κοινότητας των διανοουμένων· (2) τη λύση στο πρακτικό πρόβλημα της παραγωγής και δικαιολόγησης της γνώσης· και (3) την πολιτεία της ευρύτερης κοινωνίας. Έχουμε πραγματοποιήσει τρεις συνδέσεις: έχουμε αποπειραθεί να δείξουμε (1) πως η λύση στο πρόβλημα της γνώσης είναι πολιτική· εξαρτάται από τη θέσπιση κανόνων και συμβάσεων για τις σχέσεις των ατόμων εντός της πολιτείας της διανόησης· (2) πως η γνώση που έχει παραχθεί και επικυρωθεί με αυτό τον τρόπο καθίσταται ένα στοιχείο στην πολιτική δράση της ευρύτερης πολιτείας· είναι αδύνατον να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη φύση της πολιτικής δράσης στο κράτος δίχως να προσφύγουμε στα προϊόντα της πολιτείας των διανοουμένων· (3) πως ο ανταγωνισμός ανάμεσα σε εναλλακτικές μορφές ζωής και στις χαρακτηριστικές μορφές του διανοητικού προϊόντος εξαρτάται από την πολιτική επιτυχία των διάφορων υποψηφίων ως προς το να εισάγουν εαυτούς στις δραστηριότητες άλλων θεσμών και άλλων ομάδων συμφερόντων. Αυτός που έχει τους πιο πολλούς, και τους πιο ισχυρούς, συμμάχους κερδίζει.

Έχουμε επιδιώξει να αποδείξουμε πως αυτό που είχαν κοινό η πολιτεία της Παλινόρθωσης και η πειραματική επιστήμη ήταν μια μορφή ζωής. Οι πρακτικές που εμπλέκονταν στην παραγωγή και στην αιτιολόγηση της ορθής γνώσης αποτελούσαν κομμάτι του διακανονισμού και της προστασίας μιας κοινωνικής τάξης ενός συγκεκριμένου είδους. Άλλες διανοητικές πρακτικές καταδικάζονταν και απορρίπτονταν επειδή θεωρούνταν ακατάλληλες ή επικίνδυνες προς την πολιτεία που αναδύθηκε στην Παλινόρθωση. Δεν αποτελεί, φυσικά, πρωτοτυπία η συνειδητοποίηση μιας στενής και σημαντικής σχέσης ανάμεσα στη μορφή ζωής της πειραματικής φυσικής επιστήμης και στις πολιτικές μορφές των φιλελεύθερων και πλουραλιστικών κοινωνιών. Κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η φιλελεύθερη κοινωνία στη Δύση υφίστατο την πιο πικρή πρόκλησή της, η αντίληψη αυτή σχηματοποιήθηκε σε ένα κομμάτι της προβληματικής της ακαδημαϊκής μελέτης της επιστήμης. Τι είδους κοινωνία ήταν ικανή να συντηρήσει την έγκυρη και πραγματική επιστήμη; Και ποια είναι η συνεισφορά της επιστημονικής γνώσης στη συντήρηση της φιλελεύθερης κοινωνίας; Η απάντηση που δόθηκε τότε ήταν ξεκάθαρη: μια ανοιχτή και φιλελεύθερη κοινωνία αποτελούσε το φυσικό περιβάλλον της επιστήμης, η οποία εκλαμβανόταν ως αναζήτηση της αντικειμενικής γνώσης. Αυτού του είδους η γνώση, με τη σειρά της, συνιστούσε μια από τις εγγυήσεις για τη συνέχιση της ανοιχτής και φιλελεύθερης κοινωνίας. Παρεμβαίνοντας κανείς στη μία, θα διαβρώσει την άλλη.

Πλέον ζούμε σε μια λιγότερο βέβαιη εποχή. Δεν είμαστε πια τόσο σίγουροι πως οι παραδοσιακές περιγραφές τού πώς πορεύεται η επιστήμη περιγράφουν επαρκώς την πραγματικότητά της, ακριβώς όπως έχουμε αρχίσει να αμφιβάλλουμε ολοένα και περισσότερο για το αν η φιλελεύθερη ρητορική αντιστοιχεί στην πραγματική φύση της κοινωνίας στην οποία ζούμε σήμερα. Τα σημερινά μας προβλήματα καθορισμού της γνώσης μας, της κοινωνίας μας και των σχέσεων μεταξύ τους περιστρέφονται γύρω από τις ίδιες διχοτομίες ανάμεσα στο δημόσιο και στο ιδιωτικό, ανάμεσα στο κύρος και στην επιδεξιότητα, που δόμησε τις διαμάχες που έχουμε εξετάσει στο βιβλίο αυτό. Θεωρούμε πως η επιστημονική μας γνώση είναι θεωρητικά ανοιχτή και προσβάσιμη, όμως το κοινό δεν την κατανοεί. Επιστημονικά περιοδικά βρίσκονται στις δημόσιες βιβλιοθήκες μας, όμως γράφονται σε μια γλώσσα ξένη προς τους πολίτες. Διατεινόμαστε πως τα εργαστήριά μας συνιστούν ορισμένους από τους πιο ανοιχτούς επαγγελματικούς χώρους, όμως το κοινό δεν εισέρχεται σε αυτούς. Η κοινωνία μας αποκαλείται δημοκρατική, όμως το κοινό δεν μπορεί να απαιτεί να λογοδοτήσει κάτι το οποίο δεν κατανοεί. Μια μορφή γνώσης η οποία θεωρητικά είναι η πιο ανοιχτή, στην πράξη έχει καταστεί η πιο κλειστή. Αναλογιζόμενοι τις αμφιβολίες αυτές σχετικά με την επιστήμη μας, αναλογιζόμαστε τη συγκρότηση της κοινωνίας μας. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η επιστημονική γνώση είναι τόσο δύσκολο να αντεπεξέλθει σε λεπτομερή εξέταση.»

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο:
https://www.ropipublications.com/leviathan-antliake #ροπη

Μετάφραση: Δήμητρα-Ευδοξία Μπάτσιου & Θεμιστοκλής Χαλικιάς

#βιβλίο #επιστήμη #φιλοσοφία #ιστορίατηςεπιστήμης #πολιτική #ΡΟΠΗ

14/12/2025

«Κοιτάξτε το χέρι σας. Το ξέρω, είναι μια χαζή παράκληση, αλλά απλώς κοιτάξτε το για μια στιγμή.

Στο εσωτερικό κάθε κυττάρου του χεριού σας, όπως και του υπόλοιπου σώματός σας, βρίσκεται η γενετική μνήμη κάθε προγόνου μας, που φτάνει ως την καταγωγή του Homo sapiens, δηλαδή πριν από σχεδόν τριακόσιες χιλιάδες χρόνια. Τουτέστιν, ένα χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από δεκαπέντε χιλιάδες γενιές.

Μπορείτε να υποθέσετε ότι όλοι οι άνθρωποι αυτών των προγενέστερων γενιών αφιέρωσαν ένα μέρος της ζωής τους κοιτάζοντας τον καθαρό νυχτερινό ουρανό, με τα αστέρια —άγρυπνους φρουρούς— να τους κοιτούν κι εκείνα. Τι σημαίνει άραγε αυτό; Σημαίνει ότι δεν είστε η μόνη που ενδιαφέρεται για τους εξωγήινους. Ενδιαφέρονταν και οι γονείς σας. Όπως και οι παππούδες σας, οι προπαππούδες σας, οι προπροπαππούδες σας, και πάει λέγοντας.

Για να είμαστε ξεκάθαροι, ίσως οι γονείς σας ή οι μακρινοί σας πρόγονοι του 14ου αιώνα να μην είχαν εμμονή με την εξωγήινη ζωή. Παρ’ όλα αυτά, μπορείτε να είστε αρκετά σίγουρη ότι κάποιος από εκείνες τις γενιές σκεφτόταν στα σοβαρά τους εξωγήινους. Και αυτό διότι η συζήτηση περί ζωής στο σύμπαν είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η δραστηριότητα της λογομαχίας. Το ερώτημα του αν «είμαστε μόνοι;» φαίνεται πως είναι πολύ, μα πολύ παλιό.

Οι αντιπαραθέσεις γύρω από την ύπαρξη άλλων κατοικημένων πλανητών χρονολογούνται από πολύ παλιά και είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη μορφή εκείνων των επιχειρημάτων, καθώς οι σχετικές διαξιφισμοί μπορούσαν να γίνουν ιδιαιτέρως έντονοι. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι αυτές οι παλιές αντιπαραθέσεις αποτελούν ένα είδος άρρητου υποβάθρου για τη μεγάλη μετατόπιση που συνέβη στα μέσα του 20ού αιώνα, καθώς και για την έκρηξη δυνατοτήτων που λαμβάνει χώρα σήμερα.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι τεχνολογίες των πυραύλων, των ασυρμάτων, των ραντάρ και της ατομικής βόμβας μετασχημάτισαν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμασταν το διάστημα και τις πιθανότητες ύπαρξης εξωγήινων πολιτισμών. Έφεραν επίσης το πρώτο κύμα ευρέως διαδεδομένων και καταγεγραμμένων θεάσεων UFO, οι οποίες εγκαθίδρυσαν στα βάθη της λαϊκής συνείδησης την ιδέα των εξωγήινων.

Σε αυτό το πρώτο κεφάλαιο ξετυλίγουμε αυτή την ιστορία, ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε σε αυτή την απίστευτη και συναρπαστική στιγμή, όπου ένα ερώτημα τόσο παλιό όσο και η ίδια η ανθρωπότητα πρόκειται, ίσως, να απαντηθεί.»

Το ερώτημα για το αν “είμαστε μόνοι;”, φαίνεται πως είναι πολύ, μα πολύ παλιό.

Από τις πρώτες ανθρώπινες κοινωνίες μέχρι τη σύγχρονη αστροφυσική, η απορία για εξωγήινη ζωή δεν έπαψε ποτέ να μας συνοδεύει. Απλώς σήμερα, για πρώτη φορά, έχουμε τα επιστημονικά εργαλεία να την εξετάσουμε σοβαρά.

📘 Το "Μικρό Βιβλίο των Εξωγήινων" του Άνταμ Φρανκ δεν μιλά για σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Μιλά για το πώς οι αρχαίες ανθρώπινες ερωτήσεις πήραν τη σύγχρονη μορφή τους: εξωπλανήτες, αστροβιολογία, πιθανότητες ζωής στο σύμπαν — και τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς.

Ένα μικρό βιβλίο για μια ερώτηση τόσο παλιά όσο και η ανθρωπότητα.
Και ίσως, για μια απάντηση που πλησιάζει περισσότερο από ποτέ.

Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο:
https://www.ropipublications.com/mikro-vivlio-exwgiinwn/

🛸✨
#ΕίμαστεΜόνοι #Εξωγήινοι #Αστροβιολογία #Επιστήμη #Βιβλία #Ροπή

13/12/2025

📺 Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων… με απλά λόγια

Αντικύθηρα, 1900–1902: ένα αρχαίο ναυάγιο εντοπίζεται και τμήμα ενός πρωτόγνωρου μηχανισμού ανελκύεται από Συμιακούς σφουγγαράδες. Τι ήταν; Αστρολάβος; Πυξίδα; Ναυτιλιακό όργανο; Το εύρημα, εύθραυστο και καλυμμένο από απολιθωματικές επικαθίσεις, κράτησε τα μυστικά του για δεκαετίες. Μόνο η παράλληλη εξέλιξη της σύγχρονης τεχνολογίας, έναν αιώνα αργότερα, επέτρεψε την αποκρυπτογράφησή του.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων αποτελεί μοναδικό μάρτυρα του εξαιρετικά υψηλού επιπέδου της αρχαίας ελληνικής αστρονομίας και μηχανικής, ένα τεχνολογικό θαύμα που συνεχίζει να συναρπάζει την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα.

Χθες, Παρασκευή, στην εκπομπή «Φυσικά», η Μαγδαληνή (Λίνα) Αναστασίου — Φυσικός, Αρχαιολόγος και Δρ Αρχαιοαστρονομίας — μας ξενάγησε στον συναρπαστικό κόσμο του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, του αρχαιότερου γνωστού μηχανικού υπολογιστή.

Με σαφήνεια και επιστημονική ακρίβεια, εξήγησε τις λειτουργίες, τη χρησιμότητα και την τεχνολογία πίσω από αυτό το μοναδικό επίτευγμα της αρχαίας ελληνικής επιστήμης, αποδεικνύοντας γιατί ο Μηχανισμός εξακολουθεί να μας εκπλήσσει περισσότερα από 2.000 χρόνια μετά.

📘 Όσοι θέλετε να εμβαθύνετε ακόμη περισσότερο, το βιβλίο της
«Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων: Αστρονομία & Τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα»
από τις Εκδόσεις ΡΟΠΗ αποτελεί μια ολοκληρωμένη και προσιτή παρουσίαση της ιστορίας, της έρευνας και της λειτουργίας του Μηχανισμού — για τον απαιτητικό αναγνώστη αλλά και για το ευρύ κοινό.

🔗 Ανακαλύψτε το βιβλίο εδώ:
https://www.ropipublications.com/antikythera-mechanism/

Παρακολουθήστε την εκπομπή: https://www.youtube.com/watch?v=iOHY7fVvSDw