07/12/2025
Gen plizyè fason leta kapab atake pwoblèm fatra an Ayiti, men solisyon yo dwe fèt seri—seri, san politik, epi ak plizyè aktè ansanm (leta, minisipalite, konpayi prive, sitwayen). Men yon pwopozisyon ki klè, pratik ak adaptab pou peyi a:
✅ Kijan Leta Kapab Rezoud Pwoblèm Fatra an Ayiti
1️⃣ Mete yon sistèm nasyonal jesyon fatra
Leta dwe egzekite yon plan nasyonal ki bay klè:
kilès ki responsab ranmase fatra
ki kote fatra ap depoze
ki mekanis finansman
ki règ pou tout minisipalite yo
Sa ka fèt atravè yon Òganis Nasyonal Jesyon Dechè.
2️⃣ Kreye sant ramase ak trete fatra
Olye pou yo jete toupatou, fòk gen:
pwen koleksyon fatra nan katye yo
santri tri selektif (plastik, feray, papye, manje)
faktori resiklaj (plastik, fè, kawotchou, òganik)
Sa kreye travay epi diminye kantite fatra nan lari.
3️⃣ Devlope endistri resiklaj
Ayiti gen anpil plastik, feray, e menm fatra òganik. Leta ka:
bay eksante taks pou antrepriz resiklaj
mete kout kredi pou jèn k ap fè inovasyon
kreye machin koleksyon separe
Sa pèmèt fatra tounen biznis olye pwoblèm.
4️⃣ Edikasyon ak Kanpay Konpòtman Sitwayen
San popilasyon an, anyen pa mache:
kanpay nan medya: “fatra se pwopriyete ou”
edikasyon nan lekòl
lamizè sanksyon pou moun k ap jete nan rivyè, lari, kanal
Slogan: “Yon katye pwòp se yon peyi k ap devlope.”
5️⃣ Minisipalite yo dwe gen mwayen
Jodi a anpil meria pa gen kamyon, pa gen bidjè, kidonk pa gen sèvis.
Leta dwe:
bay kamyon pou chak komin
mete sistèm taks lokal pou sèvis fatra
fòme ajan minisipal yo
Si minisipalite yo pa ranmase, lari a pap pwòp.
6️⃣ Modènize depo fatra yo
Gwo pwoblèm Ayiti: Truitier se pa yon sant men yon pil fatra.
Fòk gen:
depo sanitè modèn
zòn sele pou fatra danjere
sistèm gaz metàn pou pwodui kouran
7️⃣ Kreye travay ak ekonomi sikilè
Fatra = opòtinite ekonomik
konpostaj pou agrikilti
resiklaj plastik pou blòko konstriksyon
taye fè pou endistri
pyès kawotchou pou pave
Sa kapab kreye milye de travay e retire jèn nan chomaj.
8️⃣ Fè lwa yo aplike
Gen lwa sou anviwònman, men yo pa aplike:
amann pou jete nan lari
kontwòl sou konpayi ki lage fatra
règleman pou mache piblik yo
Lwa san sanksyon = pap gen chanjman.
⭐ Modèl ki ka mache pou Ayiti
Senp modèl:
Ranmasaj pa katye nan jou fikse
Ranje ti pwen depo (bak fatra)
Tri ak resiklaj
Depo sanitè
Valorize (gaz, konpost, materyèl)
🟢 Rezime
Pou rezoud “filomèn fatra”:
✔ Plan nasyonal
✔ Minisipalite ak mwayen
✔ Resiklaj ak ekonomi sikilè
✔ Edikasyon sitwayen
✔ Lwa ki aplike
✔ Sant trete fatra modèn
✔ Travay pou jèn
Si tout sa fèt ansanm, Ayiti ka retire fatra nan lari, pwoteje sante, epi kreye vale ekonomik.
