28/05/2026
ආන්දන්කුලම ස්වාභාවික රක්ෂිතය (Andankulam Strict Nature Reserve / Nature Reserve)
මෙය ශ්රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ පිහිටා ඇති, පරිසර විද්යාත්මකව මෙන්ම ජෛව විවිධත්වය අතින් ඉතා ඉහළ වටිනාකමක් උසුලන වැදගත් රක්ෂිතයකි. උතුරු පලාතේ ගිනිකොන මායිමට වන්නට ත්රිකුණාමලය දිස්ත්රික්කයේ මූතූර් සහ තඹලගමුව ප්රදේශවලට මායිම්ව .
පිහිටා ඇති මෙහි අර්ධ ශුෂ්ක හා වියළි මිශ්ර සදාහරිත වනාන්තර ලක්ෂණ දැකගත හැකිය.වියළි කලාපීය වනාන්තරවලට ආවේණික වීර, පලු, බුරුත, කලුවර සහ මී වැනි වටිනා දැවමය ශාක මෙන්ම ඖෂධීය ශාක රාශියක් මෙහි දැකගත හැකිය.ආසියානු අලියා (ශ්රී ලංකා අලියා), තිත් මුවා, ගෝනා, වල් ඌරා වලසා සහ දිවියා වැනි සතුන් විශේෂ ගනනාවකගේ වාසස්ථානයකි.
තවද මෙය නේවාසික මෙන්ම සංක්රමණික පක්ෂීන් විශේෂ රැසකගේ නවාතැනකි. රක්ෂිතය ආශ්රිතව ඇති කුඩා වැව් සහ ජලාශ හේතුවෙන් දියකාවුන්, පැස්තුඩුවන්, රාජාලියන් කොකුන් සහ පිළිහුඩුවන් වැනි දියබද පක්ෂීන් බහුලව ගැවසෙයි.
මෙම වනාන්තර පද්ධතිය ප්රදේශයේ භූගත ජල මට්ටම පවත්වා ගැනීමට කුඩා වැව් පද්ධති සෘජුවම දායක වේ. එමඟින් රක්ෂිතයේ ශාක සහ සතුන් සඳහා අවශ්ය ජලය සැපයීමට විශාල පිටුවහලක් ලැබේ.
අනෙකුත් වියළි කලාපීය වනාන්තර මෙන්ම ආන්දන්කුලම රක්ෂිතය ද අනවසර දැව ජාවාරම්, හේන් ගොවිතැන සඳහා වනාන්තර එළිපෙහෙළි කිරීම් සහ දඩයම්කරුවන්ගේ බලපෑම් හේතුවෙන් තර්ජනයට ලක්ව ඇත.
මෙම ප්රදේශය වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව හෝ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ නීතිමය වශයෙන් ආරක්ෂිත ප්රදේශයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කර ඇත්තේ එහි ඇති සුවිශේෂී පරිසර පද්ධතිය අනාගත පරපුර උදෙසා රැකගැනීමේ අරමුණිනි.
වනාන්තර රක්ෂිත ප්රදේශය හෙක්ටෙයාර් 15,114 ක එනම් වර්ග කිලෝමීටර 150 කට ආසන්නදැවැන්ත වපසරියකින් යුක්ත වේ.
මෙම රක්ෂිත වනාන්තරයේ ප්රධාන කොටස ශ්රී ලංකාවේ මුලතිව් දිස්ත්රික්කයට (විශේෂයෙන්ම මාන්කූලම් සහ මැරිටයිම්පත්තුව ප්රදේශවලට මායිම්ව) සහ ත්රිකුණාමලය දිස්ත්රික්කයේ උතුරු මායිම්වලට ව්යාප්ත වී පවතී.
වියළි මිශ්ර සදාහරිත වනාන්තර (Dry Mixed Evergreen Forest)ගණයට අයත් වේ.
වසරේ වැඩි කාලයක් වියළි දේශගුණයක් පවතින (Tropical dry savanna climate) කලාපයක පිහිටා ඇති බැවින්, මෙම පරිසර පද්ධතිය දැඩි නියඟයන්ට ඔරොත්තු දීමේ සුවිශේෂී හැකියාවකින් යුක්තය. මෙම රක්ෂිතය උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත් යා කරන ප්රධාන අලි සංක්රමණික තීරුවක් (Elephant Corridor) ලෙස ක්රියා කරයි. වන අලින් විශාල වශයෙන් මෙහි ගැවසෙන බැවින් වනාන්තරයේ පැවැත්මට එය අත්යවශ්ය සාධකයකි.
වීර, පලු, බුරුත, සහ දඩවැර (Drypetes sepearia) වැනි වියළි කලාපීය ශාක බහුලව දැකිය හැකිය.
මෙම වනාන්තර කලාපය සහ ඒ අවට ප්රදේශය ඓතිහාසික වශයෙන් ද වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම ත්රිකුණාමලය දෙසට වන්නට පිහිටි ආන්දන්කුලම කඳු වැටිය ආශ්රිතව අතීත අනුරාධපුර යුගයට අයත් කටාරම් කෙටූ ලෙන් සහ පැරණි ආරාමික නටබුන් (වර්තමාන ආනන්දකුලම තිස්ස ආරණ්ය සේනාසනය) දැකගත හැකිය.
අනවසර එළිපෙහෙළි කිරීම් විවිධ සංවර්ධන ව්යාපෘති, කෘෂිකාර්මික කටයුතු සහ දේශපාලනමය මැදිහත්වීම් මත මෙම රක්ෂිතයේ විශාල වනාන්තර ප්රමාණයක් වරින් වර අනවසරයෙන් එළිපෙහෙළි කිරීමට ලක්ව ඇත.වනාන්තරයේ මායිම් අවහිර කරමින් සිදුකරන මිනිස් ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් වර්තමානයේ මෙම කලාපය ආශ්රිතව ද අලි-මිනිස් ගැටුම් වර්ධනය වීමේ අවදානමක් මතුව තිබේ.
ශ්රී ලංකාවේ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මඟින් මෙම ආන්දන්කුලම රක්ෂිතය නීතිමය වශයෙන් ආරක්ෂිත වනාන්තරයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කර නඩත්තු කරනු ලබයි.
ලිපිය සකස්කලේ
Suranjeewa Kodithuwakku
