17/10/2025
ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಹನ್ನೆರಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಸ್ಥಳ: ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ನಾಗೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನಿತರ ವಿವಾದಿತ ಸ್ಥಳಗಳು: ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಇನ್ನೆರಡು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಹ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು: ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಅಲ್ಮೋರಾ ಬಳಿಯಿರುವ ಜಾಗೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಔಂಧಾದಲ್ಲಿರುವ ನಾಗನಾಥ ದೇವಾಲಯ.
ದ್ವಾರಕಾ ಮಹತ್ವ: ದ್ವಾರಕೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ನಾಗೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಪ್ತ-ಪುರಿ (ಏಳು ಪವಿತ್ರ ಪಟ್ಟಣಗಳು) ಮತ್ತು ಚಾರ್ಧಾಮ್ಗಳಲ್ಲಿ (ನಾಲ್ಕು ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳು) ಒಂದಾದ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪ: ಇಲ್ಲಿನ ಶಿವಲಿಂಗವು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ದುಂಡಗಿನ ಕಂಬದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೂರು ಮುಖದ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ (ಕಥೆ)
ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಉದಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ದಂತಕಥೆ ಇದೆ.
ಸುಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ದಾರುಕಾಸುರ: ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದಾರುಕಾ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿ ದಾರುಕಾವನದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ದಾರುಕಾಸುರನು ಶಿವನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಶಿವನ ಪರಮ ಭಕ್ತನಾದ ಸುಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕಾರಾಗೃಹಕ್ಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ಶಿವನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ: ಸುಪ್ರಿಯನು ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಿವನ ಮಂತ್ರವಾದ "ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ" ಅನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಭಕ್ತನ ಮೊರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶಿವನು, ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದನು.
ನಾಗೇಶ್ವರನ ಸ್ಥಾಪನೆ: ದಾರುಕಾಸುರನ ವಧೆಯ ನಂತರ, ಸುಪ್ರಿಯನ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಶಿವನು ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವದಿಸಲು ನಾಗೇಶ್ವರ (ಸರ್ಪಗಳ ಒಡೆಯ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದನು. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದಾರುಕಾವನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ನಂಬಿಕೆ: ತಮ್ಮ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪ ದೋಷ ಅಥವಾ ನಾಗ ದೋಷ ಇರುವ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಾವು ಅಥವಾ ನಾಗ-ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
