12/09/2026
ଭାରତରେ ୧୮ତମ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ—ବଦଳୁଥିବା ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଭାରତର ବଢୁଥିବା ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଚାପରେ ପାକିସ୍ତାନ
ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଓ ଅର୍ଥନୀତିରେ ଏକ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟର ସଙ୍କେତ ଦେଇ ୧୮ତମ BRICS ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ୧୨–୧୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀର ଭାରତ ମଣ୍ଡପମ୍ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି। ୨୦୨୬ରେ ଭାରତ ଚତୁର୍ଥଥର ପାଇଁ BRICSର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରୁଛି। ଏଥର ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା—“Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability”—ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ଥିରତା, ନବସୃଜନ, ସହଯୋଗ ଓ ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ।
ଏହା କେବଳ ଆଉ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ମିଳନୀ ନୁହେଁ। ଆଜି BRICSରେ ୧୧ଟି ଦେଶ ସାମିଲ—ବ୍ରାଜିଲ, ରୁଷିଆ, ଭାରତ, ଚୀନ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ଇଜିପ୍ଟ, ଇଥିଓପିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଇରାନ, ସାଉଦି ଆରବ ଓ UAE। ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମିଶି ବିଶ୍ୱ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଛନ୍ତି।
ଭାରତ ପାଇଁ କାହିଁକି ଏହା ଏକ ବଡ଼ ସୁଯୋଗ?
BRICSର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ଭାରତକୁ ଏକ ବିଶେଷ କୂଟନୈତିକ ମଞ୍ଚ ଦେଇଛି। ଆମେରିକା, ୟୁରୋପ, ରୁଷିଆ, ଚୀନ ଓ ଗ୍ଲୋବାଲ ସାଉଥ୍—ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖି ଭାରତ ନିଜର Strategic Autonomy ବା କୌଶଳଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିପାରିବ। ବର୍ତ୍ତମାନର ୟୁକ୍ରେନ୍ ଯୁଦ୍ଧ, ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ସଙ୍କଟ ଓ ଆମେରିକା–ଚୀନ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସନ୍ତୁଳନ ଭାରତର ବିଦେଶନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା।
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦିଙ୍କ ସରକାର ପାଇଁ ଏହି ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା ଭାରତର ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଭୂମିକାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାର ଏକ ବଡ଼ ଅବସର। କିନ୍ତୁ ଏହାର ସଫଳତା କେବଳ ଭାରତର ଆତିଥ୍ୟ କିମ୍ବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଘୋଷଣାରେ ନୁହେଁ; ସମ୍ମିଳନୀରୁ କେତେ ବ୍ୟବହାରିକ ଫଳାଫଳ ବାହାରୁଛି, ତାହା ହିଁ ମୁଖ୍ୟ।
ଅର୍ଥନୀତିରେ ନୂଆ ଦ୍ୱାର
BRICSର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ଭାବନା ହେଉଛି ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସହଯୋଗ। ଭାରତ ପାଇଁ BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ରପ୍ତାନି ବଢ଼ାଇବା, ନୂଆ ବଜାର ଖୋଲିବା, ନିବେଶ ଆଣିବା ଓ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ମଜବୁତ କରିବାର ବଡ଼ ସୁଯୋଗ ରହିଛି।
ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ Global Value Chains, logistics, customs cooperation, standardisation ଓ trade facilitation ଉପରେ ପ୍ରାୟୋଗିକ ପଦକ୍ଷେପ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘକାଳରେ ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପ, MSME ଓ ରପ୍ତାନିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ସୁଯୋଗ ତିଆରି କରିପାରେ।
ଡିଜିଟାଲ ଅର୍ଥନୀତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ନିଜର ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ସୀମାପାର ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟକୁ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ BRICS ଦେଶର Central Bank Digital Currency (CBDC) ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପରସ୍ପର ସଂଯୋଗ କରିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ରହିଛି।
ଡଲାରର ବିକଳ୍ପ ନା ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା?
BRICSକୁ ନେଇ ଆମେରିକାର ଚିନ୍ତାର ଏକ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅର୍ଥ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଡଲାରର ଭୂମିକା। BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜ ମୁଦ୍ରାରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ବିକଳ୍ପ ପେମେଣ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଡଲାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇଦେବା ସହଜ ନୁହେଁ। BRICS ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥନୀତି, ମୁଦ୍ରା ଓ ରାଜନୈତିକ ହିତରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି।
ତେଣୁ ଭାରତ ପାଇଁ ଉଚିତ ରଣନୀତି ହେଉଛି—ଡଲାର ବିରୋଧୀ ମଞ୍ଚ ନୁହେଁ, ବରଂ ବହୁମୁଖୀ ଓ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମର୍ଥକ ଭାବେ ନିଜ ଭୂମିକା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା।
ଚୀନ ଓ ରୁଷିଆ: ଭାରତ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଓ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ
BRICSରେ ଚୀନ ଓ ରୁଷିଆ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତି। ବିଶେଷକରି ଚୀନ ସହ ଭାରତର ସୀମା ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଜଟିଳତା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ BRICS ଏକ ଆଲୋଚନାର ମଞ୍ଚ ଯୋଗାଇ ଦେଉଛି। ଚୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୨–୧୩ର BRICS ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେବେ ବୋଲି ଚୀନ ବିଦେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି।
ଏହା ଭାରତ–ଚୀନ ସମ୍ପର୍କରେ ନୂଆ ସଂଳାପର ସୁଯୋଗ ଆଣିପାରେ। ରୁଷିଆ ସହ ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ରଣନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ଏହି ମଞ୍ଚରେ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇପାରେ।
ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ କୂଟନୈତିକ ଚାପ?
BRICSରେ ଭାରତ, ଚୀନ, ରୁଷିଆ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଏକାଠି ହେବା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଶକ୍ତି ସମୀକରଣକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ତେବେ ଏହାକୁ ସରଳ ଭାବରେ “ପାକିସ୍ତାନ ବିରୋଧୀ ମଞ୍ଚ” ଭାବେ ଦେଖିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ। BRICSର ଏଜେଣ୍ଡା ବହୁତ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଚୀନ ସହ ପାକିସ୍ତାନର ନିକଟ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଭାରତର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ଓ କୂଟନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇବା, କୌଣସି ଏକ ଦେଶକୁ ଅଲଗା କରିବା ନୁହେଁ।
ଅସଲ ପରୀକ୍ଷା ହେଉଛି ଫଳାଫଳ
ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ବର୍ଷକାଳ ଧରି ୩୫୦ରୁ ଅଧିକ ବୈଠକ ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ୨୫ରୁ ଅଧିକ ସହରରେ ହୋଇଛି। କୃଷି, ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଯୁବ ସହଯୋଗ, logistics, global value chains ଓ customs cooperation ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାୟୋଗିକ ଫଳାଫଳ ଆସିଛି।
ଏବେ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀର ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ଏହି ପ୍ରୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ପରିଣତ କରିବା।
ଭାରତର ଆଗାମୀ ରଣନୀତି
BRICS ଭାରତକୁ ତିନିଟି ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଦେଇପାରେ—କୂଟନୈତିକ ପ୍ରଭାବ, ଅର୍ଥନୈତିକ ସୁଯୋଗ ଓ Global Southର ନେତୃତ୍ୱ। କିନ୍ତୁ BRICS ନିଜେ ଏକ ଏକତ୍ରିତ ସାମରିକ କିମ୍ବା ରାଜନୈତିକ ଜୋଟ ନୁହେଁ। ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ତେଣୁ ଭାରତର ସଫଳତା ନିର୍ଭର କରିବ—ମତଭେଦ ମଧ୍ୟରେ ସହମତି ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା ଉପରେ।
ଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ, ୧୮ତମ BRICS ସମ୍ମିଳନୀ ଭାରତ ପାଇଁ କେବଳ ଗୌରବର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହା ଭାରତର ବିଶ୍ୱ ନେତୃତ୍ୱର ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ପରୀକ୍ଷା। ଭାରତ ଯଦି ଏହି ମଞ୍ଚରୁ ବାଣିଜ୍ୟ, ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ, ନିବେଶ, ଉର୍ଜା, ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ Global Southର ସ୍ୱରକୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଦିଗ ଦେଇପାରେ, ତେବେ BRICS 2026 ଇତିହାସରେ ଭାରତର ବଢୁଥିବା ପ୍ରଭାବର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ହୋଇପାରିବ।
ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ସମୀକରଣ ଏକମୁଖୀ ରହିବାର ଯୁଗ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏହି ବହୁମୁଖୀ ବିଶ୍ୱରେ ଭାରତର ଲକ୍ଷ୍ୟ କାହାର ବିରୋଧରେ ଏକ ଶିବିର ତିଆରି କରିବା ନୁହେଁ—ବରଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହ ନିଜ ହିତରେ ସନ୍ତୁଳିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖି, ବିଶ୍ୱ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇବା। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ BRICS 2026 ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଐତିହାସିକ ସୁଯୋଗ।
