31/05/2026
ডিগবৈৰ অসমৰ অগ্ৰণী পৰিৱেশ আৰু বন্যপ্ৰাণী কৰ্মী দেৱজিত মৰাণ ৰজা ফেটী উদ্ধাৰৰ সময়ত আকস্মিকভাৱে দংশিত হোৱাৰ পিছত সামাজিক মাধ্যমত কিছুসংখ্যক ব্যক্তিয়ে বিভ্ৰান্তিকৰ আৰু অসম্পূৰ্ণ তথ্য প্ৰচাৰ কৰা আমি লক্ষ্য কৰিছোঁ।সেয়েহে ঘটনাটোৰ বাস্তৱ দিশসমূহ জনসাধাৰণৰ আগত স্পষ্ট কৰাটো প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে।
দেৱজিত মৰাণ ডাঙৰীয়াক প্ৰথমে তিনিচুকীয়া জিলা চিকিৎসালয়লৈ নিয়া হৈছিল।তাত এণ্টীভেনম প্ৰয়োগ কৰি ICU পৰ্যৱেক্ষণৰ বাবে অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়লৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰস্তুতি চলি আছিল।কাৰণ জিলা চিকিৎসালয়খনত ICUৰ সুবিধা উপলব্ধ নাছিল।সেই সময়তে তিনিচুকীয়া জিলা চিকিৎসালয়ৰ ডাঃ ৰাজদীপ গুহাৰ সৈতে আলোচনা কৰি কৰ্মৰত চিকিৎসক ডাঃ অবিনাশ কুমাৰ আৰু তেওঁৰ দলক এণ্টীভেনমসহ সম্পূৰ্ণ সাজু হৈ থাকিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছিল।
কিন্তু তিনিচুকীয়া জিলা চিকিৎসালয়ৰ দুৱাৰমুখ পোৱাৰ সময়তে দেৱজিত মৰাণ ডাঙৰীয়াই গা অত্যন্ত বেয়া লগাৰ কথা কয়।বুকু বিষো আৰম্ভ হয়।লগত অহা ভাইটীজনে তৎক্ষণাৎ আমাৰ সৈতে যোগাযোগ কৰি পৰামৰ্শ বিচাৰে।
অসমত এই সাপৰ দংশনৰ এইটো দ্বিতীয় ঘটনা।সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত এতিয়ালৈকে মাত্ৰ ৬-৭ জন লোককহে ৰজা ফেটীয়ে দংশন কৰাৰ তথ্য পোৱা গৈছে আৰু অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতেই উদ্ধাৰৰ সময়তহে এই দংশন সংঘটিত হৈছিল।তাৰে চাৰিজন চিকিৎসালয় পোৱাৰ আগতেই মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এই চাৰিজনৰ ভিতৰত এজন ত্ৰিপুৰাৰ বাসিন্দা আছিল,যিয়ে সাপডাল ধৰি ডিঙিত ওলোমাই খেল দেখুৱাইছিল।
ৰজা ফেটীৰ বিহ সাধাৰণ চকৰি ফেটীৰ তুলনাত কম শক্তিশালী হ’লেও,সাপডালৰ বিশাল আকাৰৰ বাবে একেলগে বিপুল পৰিমাণৰ বিহ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে।ফলত বহুক্ষেত্ৰত ৰোগীয়ে চিকিৎসালয় আহি পোৱাৰ আগতেই, প্ৰায় এঘণ্টাৰ ভিতৰতে মৃত্যুবৰণ কৰে।
আচৰিত হ’লেও সত্য যে ৰজা ফেটীৰ বিহৰ বাবে কোনো নিৰ্দিষ্ট এণ্টীভেনম ভাৰতবৰ্ষত আজিও উপলব্ধ নহয়।তথাপিও,সৰ্প দংশনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নীতিৰ বিপৰীতে গৈ আমাৰ নিজস্ব চিকিৎসা প্ৰট’কল অনুসৰি ভাৰতত উপলব্ধ এণ্টীভেনম ব্যৱহাৰ কৰিয়েই এই সাপৰ বিহ নিষ্ক্ৰিয় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হয়।আমাৰ নিজস্ব এই প্ৰট’কল অনুসৰিয়েই ২০২৫ বৰ্ষৰ ডিচেম্বৰ মাহত কামৰূপ জিলাৰ শ্ৰী বাবুল ৰাভাক সফলভাৱে চিকিৎসা কৰি সুস্থ কৰি তোলা হৈছিল।শ্ৰী বাবুল ৰাভা অসমৰ ৰজা ফেটী সাপৰ দংশনৰ সফল চিকিৎসা পদ্ধতিত সম্পূৰ্ণৰূপে আৰোগ্য হোৱা প্ৰথম ব্যক্তি হিচাপে ইতিমধ্যে পৰিগণিত হৈছে।
সাধাৰণ সৰ্পদংশনৰ ক্ষেত্ৰত ICU সদায় প্ৰয়োজন নহয়।ICUবিহীন ডিমৌ গ্ৰাম্য চিকিৎসালয়ত আমাৰ স্বাস্থ্যকৰ্মীসকলে চিকিৎসা কৰা ৩৬০০ জন ৰোগীৰ ভিতৰত মাত্ৰ তিনিজনকহে ICUৰ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।কিন্তু ৰজা ফেটীৰ ক্ষেত্ৰত কথাটো সম্পূৰ্ণ সুকীয়া। কেতিয়াবা বৃহৎ পৰিমাণৰ এণ্টীভেনম প্ৰয়োগ কৰাৰ পিছতো কৃত্ৰিম শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ (ventilation) প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে।“ৰজা ৰজায়েই”— সেইবাবেই এই সাপৰ দংশনত ICU আৰু ventilation ব্যৱস্থা অত্যাৱশ্যকীয়।
সৰ্পদংশনৰ চিকিৎসাত কেৱল এণ্টীভেনমেই শেষ কথা নহয়।সময়মতে আনুষংগিক চিকিৎসা,উপযুক্ত পৰ্যবৱেক্ষণ আৰু সহায়ক দৰৱৰ ব্যৱহাৰো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ।ডিমৌ গ্ৰাম্য চিকিৎসালয়ত ১৪% বিষাক্ত সৰ্পদংশনৰ ঘটনাৰ ভিতৰত মাত্ৰ ২% ৰোগীকহে এণ্টীভেনম প্ৰয়োগ কৰিবলগীয়া হৈছিল।বাকী ১২% ৰোগীসকলক আনুষংগিক চিকিৎসাৰ সহায়ত সুস্থ কৰি তোলা হৈছিল।
দেৱজিতৰ চিকিৎসাৰ সমান্তৰালভাৱে,কালি পাটশালা গ্ৰাম্য চিকিৎসালয় আৰু লখিমপুৰ জিলাৰ ধলপুৰ গ্ৰাম্য চিকিৎসালয়তো আমাৰ স্বাস্থ্যকৰ্মী সকলে সফলভাৱে ফেটী সাপৰ দংশনৰ ৰোগীৰ চিকিৎসা সম্পন্ন কৰিছে।চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত গ্ৰাম্য চিকিৎসালয়ৰ চিকিৎসকসকলক নিয়মীয়াভাৱে প্ৰশিক্ষিত আৰু সজাগ কৰি তোলাৰ ফলতেই এই সফলতা সম্ভৱ হৈছে।
২০২৫ বৰ্ষত অসমত সৰ্পদংশনত ২৭ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।তুলনামূলকভাৱে কেৰেলাত এই সংখ্যা আছিল ৩৪ আৰু আন কিছুমান ৰাজ্যত এই সংখ্যা শতাধিক বা হাজাৰলৈকে গৈছিল।অৰ্থাৎ অসম ৰাজ্যই বহু ক্ষেত্ৰত সৰ্পদংশনজনিত মৃত্যুবোৰ ৰোধ কৰাত সফল হৈছে।এই সফলতাৰ মূল আধাৰ হৈছে জনসাধাৰণৰ বিশ্বাস আৰু চৰকাৰী গ্ৰাম্য তথা জিলা চিকিৎসালয়ৰ স্বাস্থ্যকৰ্মীসকলৰ অক্লান্ত নিষ্ঠা।
আজিৰ তাৰিখত অসমৰ সকলো গ্ৰাম্য আৰু জিলা চিকিৎসালয়ত এণ্টীভেনম উপলব্ধ।সেয়েহে “জিলা চিকিৎসালয়ত সৰ্প দংশনৰ চিকিৎসা নাই” বুলি ভিত্তিহীন সমালোচনাই আমাৰ স্বাস্থ্যকৰ্মীসকলৰ মনোবল ভাঙি পেলায়।আমাৰ স্বাস্থ্যকৰ্মী সকলৰ প্ৰচেষ্টাক প্ৰশংসা নকৰিলেও অন্ততঃ ভুল তথ্য প্ৰচাৰ নকৰিবলৈ সকলোকে আমি কাতৰ অনুৰোধ জনালোঁ।
দেৱজিতে গা বেয়া লাগিছে বা বুকু বিষ হৈছে বুলি কোৱাৰ লগে লগেই আমাৰো উদ্বিগ্নতা বৃদ্ধি পাইছিল।বিশেষকৈ তেওঁৰ বুকুত দংশন হৈছিল আৰু হৃদপিণ্ডৰ যিমান ওচৰত দংশন হয়,বিপদো সিমানেই বৃদ্ধি পায়।জিলা চিকিৎসালয়ত ২০টা বা ১০০টা এণ্টীভেনম দিয়াৰ পাছতো হঠাৎ যদি ventilation ৰ প্ৰয়োজন হয়,তেন্তে পৰিস্থিতি অত্যন্ত জটিল হ'লহেঁতেন।
সৰ্পবন্ধু কাৰ্তিক আৰু ফাৰুকৰ সৈতে আলোচনা কৰি দেৱজিতক দহ কিল'মিটাৰ দূৰৈত অৱস্থিত চাবুৱা টাটা হাস্পতাললৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়,কিয়নো তাত কৃত্ৰিম শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ পূৰ্ণ সুবিধা উপলব্ধ আছিল।আমি সকলোৱেই মনত ৰখা উচিত যে অসম বাদ দিয়ক ভাৰতবৰ্ষতেই সকলো গ্ৰাম্য আৰু জিলা চিকিৎসালয়ত ICU চলাবলৈ পর্যাপ্ত ডাক্তৰ নাই।চৰকাৰেও লাগ বুলিলেই থাউকতে ডাক্তৰ বনাব নোৱাৰে।বছৰি MBBS পাঠ্যক্ৰমৰ আসন বৃদ্ধি প্ৰত্যক্ষ কৰি আমি অনুমান কৰিব পাৰোঁ যে গ্ৰাম্য পৰ্য্যায়ত পর্যাপ্ত ডাক্তৰ পাবলৈ আমি সম্ভৱ বেছিদিন আৰু অপেক্ষা কৰিব নালাগিব।
ইতিমধ্যে টাটা হাস্পতালখনৰ ডাঃ শান্তনু ছাৰৰ সৈতেও যোগাযোগ কৰা হৈছিল।সকলো দিশ বিবেচনা কৰি এক “calculated risk” লোৱা হৈছিল।আমাৰ নিৰ্দেশলৈ অপেক্ষা কৰি থকা লগৰ কেইজনক ক'লোঁ -
“চাবুৱাৰ টাটা হাস্পতাললৈ গাড়ী ঘূৰাই দিয়া। সোনকালে যাবা। মই ফ'ন কৰি দিছোঁ।”
দেৱজিত বুলিয়েই নহয়,সৰ্পদংশনৰ প্ৰতিজন ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰতেই আমাৰ অগ্ৰাধিকাৰ হৈছে ৰোগীৰ বৃহত্তৰ কল্যাণ।আমাৰ বাবে এই ৰোগীসকল কেৱল চিকিৎসাধীন ব্যক্তি নহয়!তেওঁলোক এক আৱেগ,এক দায়িত্ব,এক মিছন।“এঘড়ী যুঁজ” দিয়াৰ মিছন। অসমত সৰ্পদংশনজনিত শূন্য মৃত্যু নিশ্চিত কৰাৰ মিছন।
আমাৰ সিদ্ধান্ত ভুল হোৱাৰ সম্ভাৱনাও আছিল।যদি দেৱজিতৰ কিবা অনাকাংক্ষিত ঘটনা ঘটিলেহেঁতেন,তেন্তে সমাজে নিশ্চয় আমাকেই দোষাৰোপ কৰিলেহেঁতেন!এণ্টীভেনম থকা এখন জিলা চিকিৎসালয়ৰ দুৱাৰমুখৰপৰা তেওঁক আন এখন চিকিৎসালয়লৈ কিয় নিয়া হ’ল বুলি ৰাইজ বা সমাজে প্ৰশ্ন কৰিলেহেঁতেন।ৰোগীৰ বৃহত্তৰ স্বাৰ্থৰ কথা বিবেচনা কৰিয়েই সেই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল।
চাবুৱা টাটা হাস্পতাল পোৱাৰ লগে লগেই তেওঁক তৎক্ষণাত ২০টা এণ্টীভেনম বেজী প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল।আজি দুপৰীয়া ৩:৩০ বজালৈ ২৪ ঘণ্টা সম্পূৰ্ণ হৈছে।বৰ্তমান দেৱজিত মৰাণ সম্পূৰ্ণ সুস্থ আৰু সম্ভৱতঃ কালিলৈ চিকিৎসালয়ৰ পৰা ছুটী দিয়া হ’ব।
ভৱিষ্যতে এনে ঘটনাৰ ফলাফল সদায় অনুকূল হ’ব বুলি নিশ্চয়তা দিব নোৱাৰি।নেতিবাচক পৰিণতিও আহিব পাৰে।কিন্তু এটা কথা নিশ্চিত— ৰোগীৰ সৰ্বোচ্চ স্বাৰ্থক অগ্ৰাধিকাৰ দি আমি সদায় একেলগে,সন্মিলিতভাৱে “এঘড়ী যুঁজিম”।
গোটেই ঘটনাটোত সক্ৰিয়ভাৱে আগভাগ লোৱা সৰ্পবন্ধু কাৰ্তিক আৰু ফাৰুক আন্তৰিক ধন্যবাদৰ পাত্ৰ ।
ধন্যবাদেৰে -
ডাঃ সুৰজিত গিৰি
সৰ্প দংশনৰ সামাজিক কৰ্মকৰ্তা
সদস্য,ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰিকৰী পৰামৰ্শদাতা
স্বাস্থ্য মন্ত্ৰালয়,ভাৰত চৰকাৰ
ICMR,ৰাষ্ট্ৰীয় সৰ্প দংশনৰ শূন্য মৃত্যু প্ৰকল্প
ডিমৌ গ্ৰাম্য চিকিৎসালয়
শিৱসাগৰ
ফ'ন: ৯৪৩৫০৫৬৬২৭
