14/01/2026
મકર સંક્રાંતિ એટલે કે ઉતરાયણનો તહેવાર માત્ર પતંગબાજીનો જ નહીં, પરંતુ પુણ્ય, પરોપકાર અને દાનનો પવિત્ર અવસર છે. શાસ્ત્રો મુજબ આ દિવસે સૂર્ય ધન રાશિમાંથી મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે અને 'દેવતાઓનો દિવસ' શરૂ થાય છે.
મકર સંક્રાંતિએ દાન અને સેવાના મહત્વ વિશેની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે:
૧. દાનનું વિશેષ મહત્વ
હિન્દુ ધર્મમાં મકર સંક્રાંતિના દિવસે કરેલા દાનનું ફળ સો ગણું મળે છે તેવી માન્યતા છે. આ દિવસે કરવામાં આવતા મુખ્ય દાન આ મુજબ છે:
તલ અને ગોળનું દાન: શિયાળાની ઋતુમાં સ્વાસ્થ્ય માટે તલ અને ગોળ શ્રેષ્ઠ છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ તલનું દાન પાપોમાંથી મુક્તિ અપાવનારું માનવામાં આવે છે.
અન્નદાન: ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને ખીચડી (ચોખા અને મગની દાળ) ખવડાવવાનું અને તેનું દાન કરવાનું આ દિવસે વિશેષ મહત્વ છે.
વસ્ત્રદાન: ઠંડીની મોસમ હોવાથી ગરીબોને ધાબળા અથવા ગરમ કપડાંનું દાન કરવું એ સૌથી મોટી માનવ સેવા છે.
ગુપ્ત દાન: ઘણા લોકો આ દિવસે ગાયો માટે ઘાસચારો (લીલું ઘાસ) અને પક્ષીઓ માટે ચણ નાખીને પુણ્ય કમાય છે.
૨. સેવાનું મહત્વ
માત્ર વસ્તુઓ આપવી એ જ દાન નથી, પરંતુ નિઃસ્વાર્થ ભાવે કરવામાં આવતી સેવા પણ એટલી જ મહત્વની છે:
જીવદયા (અબોલ જીવોની સેવા): પતંગની દોરીથી અનેક પક્ષીઓ ઘાયલ થાય છે. તેમની સારવાર કરવી અથવા પક્ષી બચાવો અભિયાનમાં જોડાવું એ આજના સમયની સૌથી મોટી સેવા છે.
વડીલોની સેવા: આ દિવસે પરિવારના વડીલોના આશીર્વાદ લેવા અને તેમની જરૂરિયાતોનું ધ્યાન રાખવું એ પણ એક પ્રકારનું સંસ્કારિક દાન છે.
પર્યાવરણની જાળવણી: પતંગબાજી પછી ગમે ત્યાં પડેલા દોરીના ગૂંચળા સાફ કરવા જેથી કોઈ પશુ-પક્ષી તેમાં ફસાય નહીં, તે પણ એક મહત્વની સેવા છે.
સંદેશ: મકર સંક્રાંતિનો સાચો આનંદ ત્યારે જ મળે છે જ્યારે આપણા કારણે કોઈના ચહેરા પર સ્મિત આવે. "દાન" એ સંપત્તિની શુદ્ધિ છે અને "સેવા" એ મનની શુદ્ધિ છે.
સમય દાન શ્રમ દાન-ધર્મ કરવાનો અવસર પ્રાપ્ત થયો