05/06/2026
वसुंधरेचा आकांत आणि आपली निष्क्रियता: पर्यावरण रक्षण हा एक दिवसाचा 'इव्हेंट' नाही, तर अस्तित्वाची लढाई आहे!
५ जून. दरवर्षीप्रमाणे आजचा दिवसही 'जागतिक पर्यावरण दिन' म्हणून साजरा केला जाईल. शासकीय स्तरावर घोषणांचा पाऊस पडेल, वृक्षारोपणाचे सोहळे रंगतील, व्हीआयपींच्या हस्ते रोपट्यांना पाणी घालतानाचे फोटो समाजमाध्यमांवर झळकतील आणि उद्यापासून पुन्हा 'जैसे थे' परिस्थिती सुरू होईल. निसर्गाच्या शोषणाची हीच ती दुर्दैवी साखळी, जी आपण दरवर्षी नित्यनियमाने पाहत आलो आहोत. पण केवळ एक दिवसाच्या या उत्सवी कसरतीने आपण पर्यावरणाचा ढासळता समतोल सावरू शकणार आहोत का? याचे उत्तर 'नाही' असेच आहे. आज वसुंधरा आकांत करत आहे आणि आपण मात्र विकासाच्या नावाखाली अजूनही आत्मसंतुष्ट निद्रेत आहोत. विज्ञानाने आणि मानवाने प्रगतीची नवनवीन शिखरे पादाक्रांत केली, परंतु या प्रगतीची किंमत आपण निसर्गाचा गळा घोटून मोजत आहोत, हे भयानक वास्तव आहे. आज ऋतूंचे चक्र पूर्णपणे कोलमडले आहे. उन्हाळ्यातील अवकाळी पाऊस, पावसाळ्यातील कोरडा दुष्काळ आणि हिवाळ्यातील अनपेक्षित तापमान वाढ—हे सर्व निसर्गाने मानवाला दिलेले धोक्याचे इशारे आहेत. 'जागतिक तापमानवाढ' हे आता केवळ भाषणातील शब्द राहिलेले नाहीत, तर ते आपल्या दाराशी आलेले थेट संकट आहे.
सिमेंटची जंगले उभारण्याच्या हव्यासापोटी आपण निसर्गाची हिरवी शाल ओरबाडून काढली आहे. नद्यांचे नाले झाले आहेत, डोंगर पोखरले जात आहेत आणि प्लास्टिकच्या कचऱ्याने पृथ्वीचा श्वास कोंडला आहे. प्रत्येक समस्येच्या मुळाशी मानवाचा अनिर्बंध हव्यासच दिसून येतो. 'वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे...' असे सांगणाऱ्या संतांच्या भूमीत आज झाडांवर कुऱ्हाड चालवताना कोणाचे हात थरथरत नाहीत, हीच मोठी शोकांतिका आहे. महात्मा गांधींनी म्हटले होते, "निसर्गाकडे प्रत्येकाची गरज भागवण्याचे सामर्थ्य नक्कीच आहे, पण कोणाचाही हव्यास भागवण्याचे नाही," हे विचार आजच्या घडीला तंतोतंत खरे ठरत आहेत. आता केवळ कायदे करून किंवा भाषणे ठोकून भागणार नाही, तर बदलाची सुरुवात प्रत्येकाला स्वतःपासून करावी लागेल. विकास हवाच, पण तो 'शाश्वत विकास' असायला हवा. निसर्गाचा बळी देऊन मिळवलेला विकास हा अंतिमतः विनाशाकडेच नेणारा ठरतो. प्लास्टिकचा त्याग, पाण्याचा थेंब अन् थेंब वाचवणे, ऊर्जेचा अपव्यय टाळणे आणि लावलेले प्रत्येक झाड केवळ लावणे नव्हे तर ते जगवणे, हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य बनले पाहिजे. पर्यावरण रक्षण ही केवळ ५ जून पुरती मर्यादित राहणारी 'इव्हेंट मॅनेजमेंट' बनू नये, तर ती एक जीवनशैली व्हावी. पृथ्वी वाचवणे म्हणजे दुसऱ्या कोणावर उपकार करणे नव्हे, तर स्वतःच्या अस्तित्वाची लढाई लढणे आहे, याचे भान आतातरी जागे व्हावे!
