09/03/2021
'सेवा सर्वोपरी'
पुण्यात कोरोनाचा पहिला रुग्ण सापडला त्याला एक वर्ष झालं आज. मार्च २०२० नंतरच्या काही महिन्यांमध्ये भीतीदायक, नकारात्मक व निराशाजनक वातावरणात श्वास घेणंही मुश्किल झालं होतं. काळरात्र संपता संपत नव्हती. चॅनेल्स, सोशल मीडियावरून आरोप-प्रत्यारोपांचं घमासान सुरू होतं. त्यापासून दूर राहून काही लोक आपद्धर्म पाळण्यात व्यग्र होते. संकटात सापडलेल्या समाजाच्या मदतीला धावून जाणं हा त्यांचा त्या क्षणाचा धर्म होता. आपल्यापैकी अनेकांपर्यंत त्यांचं काम पोचलं नाही तेव्हा. जे पोचलं तेही पूर्णांशानं नव्हतं.
रा.स्व.संघ जनकल्याण समितीनं (महाराष्ट्र प्रांत) कोरोना आणि त्या आधीच्या चार आपत्तींच्या वेळी केलेल्या मदतकार्याचं डाॅक्युमेंटेशन करण्याचा विषय आमच्यासमोर आला तेव्हा खरंतर आम्हाला या कामाच्या व्यापकतेचा अदमास नव्हता. सप्टेंबर महिन्यात आम्ही काम सुरू केलं. तीन-चार महिन्यांत जवळपास ७५ व्यक्तींच्या मुलाखती झाल्या. कोरोनाच्या काळात जनकल्याण समितीनं केलेलं काम खरोखरच अभूतपूर्व आहे. भोजन, शिधा, औषधे, काढा वाटपाचे आकडे अवाक करणारे आहेत. लाॅकडाउनच्या काळात अनेक प्रकारची बंधनं असताना ही कामं झाली. 'जनकल्याण' एवढ्यावरच थांबली नाही. एप्रिल-मे महिन्यात कोरोनाचा वेगानं प्रसार होत असलेल्या हाॅट स्पाॅट्स व रेड झोन भागांमध्ये संघाचे स्वयंसेवक व समितीचे कार्यकर्ते मास स्क्रीनिंग करायला उतरले. पुण्यात तब्बल एक लाख नागरिकांचं स्क्रीनिंग 'जनकल्याण'नं केलं. यात पाचएकशे कोरोना रुग्ण सापडले. कोरोनाचा प्रसार रोखण्यासाठी समितीच्या कार्यकर्त्यांनी स्वतःचा जीव धोक्यात घातला.
आठवून पाहा आपण तेव्हा काय करत होतो आणि आसपासचं वातावरण कसं होतं?
मास स्क्रीनिंगनंतर समितीनं वेगवेगळ्या भागांत आरोग्य शिबिरं घेतली, दवाखाने चालवले. यापुढचं समितीचं पाऊल अधिक धाडसाचं होतं. घरात वेगळं राहणं शक्य नाही अशा कोरोना रुग्णांसाठी जनकल्याण समितीनं पुण्यात गरवारे महाविद्यालयात कोविड केअर सेंटर सुरू केलं. समाजाला आवाहन करून व्हाॅलेंटिअरच्या मदतीनं स्वयंसेवी संस्थेनं चालविलेलं हे एकमेव सेंटर. याची देखरेख व व्यवस्था संघ व समितीनं केली. अठरा ते पन्नास वयोगटातल्या, स्वयंस्फूर्तीनं पुढं आलेल्या २५९ पुरुष व ८९ महिला व्हाॅलेंटिअरनी कोरोनाचा धोका पत्करून तब्बल तीन महिने कोविड केअर सेंटर चालविलं. संघ व समितीच्या कार्यकर्त्यांनी राज्यभर समुपदेशनाचं कार्य केलं. उद्विग्नता, नैराश्य, भीती अशा भावनांमुळे खचलेल्या मनांना त्यामुळं उभारी मिळाली. जनकल्याण समितीच्या कामाशी अनेक डाॅक्टर, समुपदेशक, मानसोपचारतज्ज्ञ जोडले गेले होते. 'जनकल्याण'चं काम फक्त पुणे, मुंबईपुरतं मर्यादित नव्हतं. देवगिरी (मराठवाडा), कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र अशा सगळ्या भागांत एकावेळी मदतकार्य सुरू होतं. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची यंत्रणा, परिवारातील सेवाभारती, सेवा इंटरनॅशनल आदी संस्था यांच्यात अफलातून समन्वय होता. स्थानिक संस्था, कार्यकर्ते, गणेश मंडळे, राजकीय पक्षही सोबत होते. पुण्यात झालेल्या 'सेवा संगम'चा विहंगम आविष्कार कोरोनाच्या काळात झाला. कोरोनाच्या संकटानं चोहोबाजूंनी घेरले असतानाही समाजानं दाखवलेलं दातृत्व तर अचंबित करणारं. त्याविषयी स्वतंत्रपणे लिहावं लागेल.
याच काळात कोकणाला निसर्ग चक्रीवादळानं झोडपलं. तिथंही जनकल्याण समितीनं मोठं मदतकार्य उभारलं. तत्पूर्वी २०१९चा सांगली-कोल्हापूरचा जलप्रलय, २०१८-१९ चा दुष्काळ, केरळचा २०१८चा जलप्रलय अशा आपत्तींच्या निवारणकार्यातही समितीनं स्वतःला झोकून दिलं होतं. या सगळ्याचं डाॅक्युमेंटेशन व त्यातून एका डाॅक्युबुकची निर्मिती हे आमच्यापुढचं (इमेज मीडिया Imedge Media) टास्क होतं. या कामाची फलनिष्पत्ती म्हणजे 'सेवा सर्वोपरी' हे डाॅक्युबुक. मा. सरसंघचालक मोहनजी भागवत यांची पुस्तकाला प्रस्तावना आहे. जनकल्याण समितीच्या वतीनं देण्यात येणाऱ्या श्री गुरुजी पुरस्कार वितरण सोहळ्यात रविवारी (७ मार्च २०२१) 'सेवा सर्वोपरी'चं प्रकाशन झालं.
सेवाकार्यातून 'मी' वजा झाल्यानंतर उरते ती निरपेक्ष सेवा. त्यामुळेच 'सेवा सर्वोपरी' या डाॅक्युबुकमध्ये एकाही पदाधिकाऱ्याचा, कार्यकर्त्याचा नामोल्लेख नाही. जनकल्याण समितीनेही कुठल्याही नावाचा आग्रह धरला नाही. डाॅक्युबुकचा हेतू सेवाकार्याची प्रेरणा, प्रक्रिया व परिणामांचा दस्तऐवज तयार करणे हाच होता. हा निखळ आनंद आम्ही या प्रकल्पानिमित्त घेतला.
('सेवा सर्वोपरी' या डाॅक्युबुकचे इ-बुक रा. स्व. संघ जनकल्याण समितीच्या (महाराष्ट्र प्रांत) वेबसाईटवर उपलब्ध आहे. खालील लिंकवर क्लिक करून ते पाहता येईल.)
https://www.rssjankalyan.org/Seva%20Sarvopari/index.html
'इमेज मीडिया'च्या प्रकल्पांविषयी जाणून घेण्यासाठी पाहा...
www.imedgemedia.com
