18/08/2026
"ADC CHÂTA RE Y KHAOVEI" TAHPA KYH HIH
Arohtuhpa ~ Laiu Fachhai
ADCzy he sôh mohôh thaina nata chado thaina kyh liata la, hmahsie via nawpa ama hnei tlai aw.
State sawhkhâ chhao, cha hawh pyly a châ hra. Hmahsie via nawpa a hnei hluh kaw. State budget hawhta sie thei beih vei. Chavâta supplementary budget tao ta, Central lâ khâ hiah tyh ta, Central sawhkhâ ta a kaw pie lymâ tyh.
Central sawhkhâ ta, "Nama budget zydua eima cha pie khai ha kha zaw. Chavâta cha pie baichha thei khao ma pi" kaw tah vei. Supplementary budget hleikhô ta leibâh hluhpi ama la baichhi lymâ heih.
Incumbent Mizoram state sawhkhâ ta deikua cha, ADCzy lâta RE pie khoh vei. State sawhkhâ hmiatuapazy khata la ADCzy lâta RE ama vaw pie tyh.
Supplementary budget nata RE zy a byuh tyhna cha, pahno chhielie leipa (unforeseen) sôh hmâna hluhpi a y tyhpa vâta a châ.
Mopakha contractor hmahta RE pie theipa a châ nota, ADC, unforeseen sôh hmâna hluhpi a hnei awpa hnohta, "RE cha pie thei ma pi" tah thlâhpa cha â nano ngaita.
Supplementary budget nata RE hawhpazy he cha, political will liata â pahnieh chai. Central cha a state zawpi kyh a pachâpa vâta political will hnei ta, state supplementary budget pie â pasaih tyh. Cha hawhna hra chata state sawhkhâ chhao ta political will a hnei khiahta cha, ADC RE chhao a pie thei lei nawpa y vei.
Rei hapa hawhta mopakha contractor hmahta RE a pachâpa thei thlâh ha. ADC RE chhao a pachâpa thei lei nawpa y vei. Political will a hnei leipa vâta a châ chai.
Mara bieso ta, "Chakeih ta tai ta, chavyh ta a sie lao" a tahpa hawhta, sôh mohôh a saomâ leina cha party politics viari thô khona ta a baichha pâ heih ta, ADC hriatuhpazy nata ama chhôhkha sanawh, râh nata Awnanopa rie thei a tao bâ.
Maraland liata sôh â khiehlaipa nata Awnanopa liata su hrawh su kha, râhzohpa sôh nata thyuna hropa hluhpi cha MADC liata hriatuhpazy thyuna tawhta a tlohpakhypa châ ta, MADC hriatuhpazy hlao ama la thei lei nahta cha, a râh sôhpaliena (business) nata Awnanopa chhao ta a tao ha tyh. He hawhpa duahmo liata eima ypa he a palôh miah a eih kawpa zy y thlâh ha aw khiah ei ma, tahpa zy taihta pachâ pâ ngâ nawpa a nao kaw.
RE kyh cha kao nanopa ta soh chy sih la. Zâhnia tlia liata July-September 2026 châta MADC annual budget sôh state sawhkhâ ta a kaw releasepa kha, Aug thla khophie liata a kaw tlô bao. A yzie cha, MADC liata hriatuhpazy thla kha nata khophie chhôh, July thla pôhpalôhpa nata August khophie taih, nie leipa ta tlâ y ei sa, tahna tlupo a châ.
Âmo, state sawhkha cha Central tawhta a daihtita liata sôh hmô ha tlôh ei sala ADC lâta release awpa ama pahawhpasâh khiahta cha, state sawhkhâ ta ADC zana nata pachâ peimawhna, a eih pachaipa ta hriatuhpazy kyhpachâna hnei vei tahpa a palâsa.
Chavâta ADCzy hnohta RE pie awpa cha, incumbent state sawhkhâ ta political will a hnei vei khiahta cha, sie lymâ nawpa châta ADCzy ta hmahsie via nawpa nata sôh hmôna lâpi hropa ama tlua awpa a byuh.
1. State sawhkhâ ta Quarterly (thla 3 padai ta) sôh a release tyh khiahta cha, hriatuhpazy thla 3 hlao awpa zie cha hria leipa ta â bohpa ta so ha tyh awpa a byuh.
2. ADC ta a khei thei awpa chhie (tax) nata revenue chi nanopazy papôh awpa a byuh.
3. Central tawhta budget allocation ama kaw tao chhielie ha awpa ta hmah thiehpa la heih awpa a byuh.
A râh cause kyh liata la political party, NGO, Awnanopa nata râhsaw zydua palôh a raopa nata reihkha tlapa ta sie awpa a peimawh ngaita.