31/05/2025
تیشکێک دەخەینە سەر کاریگەری ئابووری ڕووداوە وەرزشییەکان لەسەر ئابووری: لێکۆڵینەوەیەک لەسەر مۆندیالی ٢٠٢٢ی قەتەر
…………………………………………………………….
لە کاتێکدا تای تۆپی پێ سەرنجی خەڵکی لە سەرانسەری جیهاندا گرتەوە، قەتەر کە دەوڵەتێکی بچووکی کەنداوەوە، دەوڵەمەندە بە غاز و دوو ملیۆن و ٩٠٠ هەزار کەسی تێدایە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پێیەکانی خستە سەر شانۆی جیهانی. لە کاتێکدا هەندێک کەس هێشتا پرسیار دەکەن کە ئایا قەتەر سەلامەتە بۆ گەشتکردن بۆی، بەڵام قەتەر وەک وڵاتێکی گەورە لە مێژووی مۆندیالدا ناوبانگێکی نێودەوڵەتی بەدەستهێناوە، چونکە زۆربەی وڵاتە میوانەکان وڵاتانی بەرچاو و کاریگەر بوون. بەڵام لە سەرووی ئەو ٦٤ یارییەی کە لە سەرانسەری هەشت یاریگا جوان و نوێ و بریقەدارەکەی قەتەردا بەڕێوەچوون، میدیای سەرەکی زیاتر سەرسامن بۆ ئەوەی بزانن ئایا گەورەترین ڕووداوی وەرزشی تۆپی پێ بە بەهای (٢٢٠) ملیار دۆلاری ئەمریکی هەرگیز سوودی دەبێت بۆ وڵاتێکی وەک قەتەر.
زۆرجار ڕووداوە گەورە و تایبەتە وەرزشیەکان بە مەکینەی سەرەکی چالاککردنی ئابووری و هەلی کار دادەنرێت. ئەم نوسینە چەمکی "بەدەستهێنانی ڕووداوەکان" پەرەپێدەدات بۆ بەدەستهێنانی تێگەیشتنێکی باشتر لە چۆنیەتی بەکارهێنانی شارەکان و ئەو گۆمەڵگانەی میوانداریدەکەن - لە پلانی گەشەپێدان، بودجە و ڕێساکانەوە - لەلایەن ڕووداوە وەرزشیە گەورەکان و نوخبە پەیوەندیدارەکانیانەوە، و سەپاندنی ئەولەویەتەکانی خۆیان بەسەر شارەکان و هاوڵاتیاندا. ئەوە نیشان دەدات کە چۆن بەدەستهێنانی ڕووداوەکان لە پێش مۆندیالی ٢٠١٨ی ڕووسیادا بەڕێوەچووە، کە ئەو روداوە بوەتە گرانترین مۆندیال لە مێژوودا پێش قەتەر، کە تێچووی کۆی گشتی نزیکەی ٢٠ ملیار دۆلار بوو. بابەتەکە بە پشتبەستن بە بەڵگەنامەکانی حکومەت و فیفا، لێدوانی گشتی بەرپرسان و مەسولین و ڕووماڵکردنی میدیاکان، وە سێ ڕەهەندی جیاوازی بەدەستهێنانی ڕووداوەکان دەخاتە بەر لێکۆڵینەوە.
• یەکەم، هەبوونی ژێرخان، کە تێیدا ژێرخانی پەیوەست بە ڕووداوە وەرزشیەکان، بەتایبەتی شوێنە وەرزشییەکان، ژێرخانێ کە پێداویستییە فراوانەکانی شارەکان دابین بکات.
• دووەم: هەبوونی دارایی، کە تیایدا بازنەیەکی نزیک لە نوخبە سیاسی و بازرگانییەکان سوود لە پارەی دەوڵەت وەردەگرن، لەکاتێکدا خەڵکی گشتی تێچووی زیادە دەگرێتە ئەستۆ.
• سێیەم : هەبوونی بواری یاسایی، کە تێیدا ڕووداوەکە ڕێسای ناوازە دەناسێنێت و مافی هاووڵاتیان پێشێل دەکات و سازش لەسەر چاودێریکردنی پێویست بۆ ئامادەکاری بۆنە وەرزشیەکە دەکات.
میوانداریکردنی مۆندیالی ٢٠٢٢ لە قەتەر جوڵەیەکی سەرەکی ئابووری وڵاتەکە بوو، بە زیادبوونی بەرچاوی داهاتی گەشتیاری و ڕەخساندنی هەلی کار و داهاتی بەرچاوی باج.
• داهاتی گەشتیاری(١٠،٥) ملیار دۆلاری بەدەستهێناوە، دۆزینەوەی ئیش و کار بووە هۆی ڕەخساندنی زیاتر لە(٦٠) هەزار هەلی کار بە بەهای (١،٨) ملیار دۆلار و وە لە ڕێگەی فرۆشتنی چالاکییەکانی پەیوەست بە گەشتیاری (٧٠٠) ملیۆن دۆلار داهاتی باجیان بەدەستهێناوە.
ئەنجامەکانی قەتەر دەرفەتی ئەوەی هەیە کە پێگەی خۆی وەک ناوەندێکی وەرزشی جیهانی بەهێز بکات لە دوای مۆندیالی (٢٠٢٢)کاریگەرییە ئابوورییە دەستبەجێیەکانی وەک (١٠،٥) ملیار دۆلار لە بواری گەشتیاری و (١.٨) ملیار دۆلار لە ڕەخساندنی هەلی کار، بەرچاو بوون. هەروەها ئەم چالاکییە ژێرخانی وەبەرهێنانی بەرزکردەوە بە گەڕانەوەی ١٥،٣٨% گەشەی بەرهەمی ناوخۆیی بە ڕێژەی لەسەدا (٣.٥) و بەرزبوونەوەی بەرهەمی ناوخۆیی نانەوتی لە سەدا (٤٠) بۆ لەسەدا (٤٥)، پێشکەوتن بەرەو هەمەچەشنکردنی ئابووری نیشان دەدات. لە کورتخایەندا، بەبێ گوێدانە ئەوەی کە ئەمە لەڕووی داراییەوە قازانجی هەیە یان نا، قەتەر بەردەوام دەبێت لەسەر ئەو کارە بە چڕکردنەوەی ژێرخانی گەشتیاری و وەرزشی، لەگەڵ وەبەرهێنان لە تەکنەلۆژیا پێشکەوتووەکاندا.
دەبیت لەم بارودۆخەی ئێستای حکومەتی هەرێمی کوردستان و ناسەقامگیری دارایی و نەبوونی کەسانی پسپۆر لە بەڕێوەبردنی وەرزشدا ئاراستەی وەرزشی کوردستان بەرەو کوێ هەنگاو بنێت؟ لە کاتێکدا وەرزش کایەیەکی گەورەی ئابووری و ڕەخساندنی هەلی کارە بێجگە لەوەی چەکێکی بەهیزە بۆ سیاسیەکان و بەڕێوبەرانی حکومەتی هەریم، بۆیە ئەوەی لەم ماوەیەی کۆتایدا دەیبینین سیاسیەکانمان بە هەڵە وا خەریکە هەنگاو دەنێنە ناو کایەی وەرزشەوە بێ گوێدانە دەرەنجامەکانی.
سەرچاوە:
Mukendi, M. H., Yin, G., & Adomako-Ansah, J. (2025). The Economic Impact of Sport Events on Economy: Case Study on Qatar 2022 World Cup (). Open Access.
