Tafsir Publication

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
نەوت، نەتەوە، جەنگ
سێگۆشەی ململانێ لە سەدەی بیست و یەکدا
نووسینی: د. سەعید محەمەد کەریم

پەیوەندیی نێوان تاڵانکردنی سامانه سروشتییەکان و ڕوودانی شەڕی ناوخۆ، ڕکابەریی نەتەوەیی مەترسی نییە بۆ شەڕی ناوخۆ، بەڵکوو بەردەستبوونی سەرچاوەی "تاڵانکراو" و بەئاسانی فرۆشتنی سەرچاوەی مەترسییە.

بۆیە زۆربەی شەڕەکانی سەرچاوەی وزە لەداهاتوودا له وڵاتانی تازەپێگەیشتوودا ڕوودەدەن. بەتایبەتی لەو وڵاتانەی، کە حکوومەتی نیشتمانی لاوازە، یان گەندەڵییان هەیە و ئەکتەرە ناوخۆیی و دەرەکییەکان کێبڕکێ لەسەر دەسەڵاتی سیاسی دەکەن، پێدەچێت ململانێی چەکداری سنووردار بێت، شەڕ و پێکدادانی ناو بە ناو لەنێوان میلیـ.ـشیاکان و گرووپە نیمچە سەربازییەکان دەبێت، ڕەنگە توێژێک یان گرووپێک لە فرۆشتنی نەوت و غاز، بە کۆمپانیا بیانییەکان قازانج بکەن، بەڵام زۆربەی خەڵکی ئەو کۆمەڵگایانە له هەژاری و نائومێدیدا گیر دەخۆن.

زیادبوونی خواست لەسەر سەرچاوەکان، ناسەقامگیریی کۆمەڵایەتی و سیاسی لەو ناوچانەی، کە یەدەگی گەورەی سەرچاوەی تێدایە دروست دەکات. بێگومان مەحاڵە پێشبینیی کات و شوێنی شەڕی سەرچاوەکانی وزە بکرێت، بەڵام ئەوەی ئێمە شاهێدی دەبین، سەرهەڵدانی جوگرافیایەکی نوێی ململانێیە.

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
هونەری جەنگ
لەنێوان تیۆری کلاسیک و پراکتیکی هاوچەرخ
نووسینی: هاوكار محه‌مه‌د محه‌مه‌دڕه‌شید

ئەم توێژینەوەیە ئامادەکردنێکە لەنێوان مێژوو و سەردەمی هاوچەرخدا. وەک توێژەرێک کە بەردەوام دڵگەرمی تێکەڵبوونی ستراتیژی کۆن و هاوچەرخ بووم، ئەم کارە ئاکامی خوێندنەوەی سەرچاوەکان و بەدواداچوونی بەردەوامە کە چۆن «هونەری جەنگ» دەتوانێت لە مەیدانی شـەڕی دیجیتاڵی و زانیاری، گونجاندن بکەگات و کاریگەرییەکانی بەردەوام بێت. سەرنج ڕاکێشانی من بۆ ئەم بابەتە تەنیا لە خوێندنەوەی ئەکادیمییەوە نایەت، بەڵکوو لە بڕوایەکی قووڵەوە سەرچاوەی گرتووە کە تێگەیشتن لە ستراتیژی سەربازی پەیوەندیدارە بە تێگەیشتنی ئێمە لە کۆمەڵگا‌ی مرۆڤایەتی و سروشتی دەسەڵات، سیاسەت و ململانێی مرۆیی.

ئەم توێژینەوەیە گرنگە، چونکە بۆشایی نێوان فەلسەفەی جەنگی کۆن و کرداری سەربازیی هاوچەرخ پڕ دەکاتەوە، تێڕوانینێک پێشکەش دەکات سەبارەت بە پەیوەندییە کۆن و نوێیەکان، وەک: هەڵخەڵەتاندن و جەنگی دەروونی و خۆگونجاندنی خێرا. بە شیکردنەوەی نموونەی مێژوویی و هاوچەرخ، توێژینەوەکە تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە چۆن بیری ستراتیژی نەک تەنیا مەیدانی جەنگ، بەڵکوو پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و ئابوورییش کاریگەریی هەیە. لە سەردەمی جەنگی دیجیتاڵی و ئەلیکترۆنیدا، تێگەیشتن لەم بنەمایانە لە هەموو کاتێک گرنگترە بۆ تێگەیشتن لە هونەر و زانستی ململانێ. لەم توێژینەوەیەدا تەنیا مەبەستم ئەوە نییە کە بەراوردکاری بکەم لەنێوان تیۆری کلاسیک و پراکتیکی هاوچەرخدا، بەڵکوو لە هەمان کاتدا مه‌به‌ستمه گونجاندنێک له‌نێوان بنەماکانی سه‌نتز و جه‌نگی هاوچه‌رخدا دروست بكه‌م و سودبه‌خش بێت بۆ ستراتیژی سەربازیی هاوچەرخ.

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
ژیانی فەقێیەک
نووسینی: رەقیب رەسول

ڕەقیب ڕەسووڵ؛ ئەو گەڕیدە شێلگیرەی دوو دەیەی تەمەنی زێڕینی لەنێوان دیوارە ساردەکانی حوجرە و تەلیسمی کتێبە زەردەکاندا بەڕێ کرد. ئەو، نەک تەنها وەک فەقێیەک، بەڵکو وەک ڕۆحێکی یاخی لەناو قاڵبە چەقبەستووەکاندا، هەمیشە بەدوای حەقیقەتێکی زیندوودا گەڕاوە.

ڕەقیب ڕەسووڵ لەم بەرهەمەیدا، بە ڕاشکاوییەکی دەگمەن و دیدێکی ڕەخنەیی چەکوش ئاسا، پەردە لەسەر جیهانە نهێنییەکانی ناو حوجرە لادەبات؛ ئەو جیهانەی کە تێیدا ئیمان و هەژاری، و ململانێ لەگەڵ "بەنجی ئیعراب" و "تاریکیی چرا"، مرۆڤێکی نوێیان تێدا لەدایک بوو کە چیتر نایەوێت تەنها دەنگی ڕابردوو بێت، بەڵکو دەیەوێت ببێتە دەنگی ڕاستەقینەی خۆی.

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
گەندەڵی لە میرنشینە کوردییەکانی سەردەمی عەباسی
نووسینی : شاخەوان حمدامین سورچی

دیاردەی گەندەڵی وەک یەکێک لە کێشە کۆن و ئاڵۆزەکانی مرۆڤایەتی، بە درێژایی مێژوو بەرۆکی سیستەمە فەرمانڕەواییەکانی گرتووە و زۆرجار بووەتە هۆی داڕمان و ڕووخانی دەوڵەت و شارستانییەتەکان.

ئەم کتێبە تیشک دەخاتە سەر شیکردنەوەی قووڵی سروشت و شێوازەکانی گەندەڵی لە ژمارەیەک لە میرنشینە کوردییە دیارەکانی سەردەمی عەبباسیدا، وەک شەددادی، ڕەواددی، حەسەنەوی، عەننازی، مەروانی و هەزبانی.

گرنگترین دەرئەنجامەکان دەری دەخەن کە گەندەڵی بە شێوەیەکی بەربڵاو و جۆراوجۆر لە بوارە سیاسی، کارگێڕی، دارایی و کۆمەڵایەتییەکاندا لەناو ئەو میرنشینانەدا بوونی هەبووە. هەندێک لە میرەکان و کاربەدەستانی باڵا ڕۆڵێکی سەرەکییان لە برەودان بە گەندەڵیدا گێڕاوە، بەتایبەتی لە ڕێگەی ململانێی ناوخۆیی، خزمخزمێنە و بەفیڕۆدانی سامانی گشتییەوە.

ئەم دیاردەیە دەرئەنجامی وێرانکەری لەسەر سەقامگیری سیاسی، باری ئابووری و دۆخی کۆمەڵایەتی میرنشینەکان هەبووە، لە کۆتاییدا بووەتە یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی لاوازبوون و ڕووخانیان.

ئەم کتێبە جەخت لەسەر گرنگی تێگەیشتن لە ڕەهەندە مێژووییەکانی گەندەڵی دەکاتەوە و بە هیوای بەشداربوون لە دەوڵەمەندکردنی مێژووی کوردی و کردنەوەی دەرگای لێکۆڵینەوەی زیاتر لەسەر ئەم بابەتە هەستیارە.

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
مێژووى هەولێر
لە سەدەکانى ناوەڕاستدا
نووسینی: پ. د. ئاکۆ بورهان محەمەد ئاکۆیی

شارى هەولێر یەکێکە لە شارە هەرە دێرینەکانى جیهان کە بەردەوام مرۆڤایەتى تێیدا نیشتەجێ بووە و بە چەندان قۆناغى مێژووییدا گوزەرى کردووە، ئەمەش واى لێ کردووە وەکوو شارێکى دیارى خاوەن مەودایەکى قووڵی مێژوویی بۆى بڕوانرێت و گرنگیى پێ بدرێت و لێکۆڵینەوەى لەبارەوە بکرێت. چەندان ڕووداوى جۆراوجۆر و سەرنجڕاکێش بەسەر شارەکەدا تێپەڕیون کە جێگەى باسکردن و بەدواداچوونن، بە تایبەتى لە سەدەکانى ناوەڕاستدا.

لەم کتێبەدا تەنیا گرنگى بە ڕەوشی سیاسی نەدراوە، بەڵکوو ڕەوشی شارستانیى شارەکەشمان خستووەتە بەرباس و بەدواداچوونمان بۆ کردووە، بەڵام بۆ ئەوەى درێژەى زیاتری پێ نەدەین باسەکەمان، تا کەوتنى هەولێر بەدەست مەغۆلەکان خستووەتە بەرباس کە بەگشتى لە چەندان بەش و تەوەر پێک هاتووە: لە سەرەتادا باسمان لە بنەچەى ناوى شارەکە و قۆناغە مێژوییە کۆنەکان کردووە، پاشان باسى هاتنى تەوژمى ئیسلامی و چۆنیەتیى موسوڵمانبوونى خەڵکى شارەکە و تێپەڕبوونىمان کردووە بە سەردەمانى خیلافەتى ڕاشیدی و ئومەوی؛ دواى ئەوە بە شێوەیەکى قووڵ و لە چوارچێوەى خیلافەتى عەباسیدا باسمان لە شارەکە کردووە وەک پایتەختى «میرنشینى هەزبانى» و پاشان وەکوو پایتەختى «میرنشینى ئەتابەگى» کە ڕۆژگارى ئەم میرنشینە هاوچەرخى یەکێک لە دیارترین ڕووداوەکانى ئەم سەردەمە بووە کە ئەویش بریتییە لە جەنگی خاچییەکان»، دواتر باسەکەمان لەسەر حوکمڕانیى ڕاستەوخۆى خیلافەتى عەباسییە بەسەر شارەکەوە لە دواى نەمانى میرنشینى ئەتابەگى. لە کۆتاییی ڕەوشە سیاسییەکەدا باسمان لە ڕۆڵى هەولێر لە بەرەنگاربوونەوەى هێزى داگیرکاریى مەغۆل کردووە.

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
کتێبی ئارامگرتن و شوکر
ئیمامی غەزالی
وەرگێڕانی: عبدالکریم فتاح

کتێبی ئارامگرتن و شوکر لە کتێبی «إحياء علوم الدين»ـدا وەک دوو باڵی فڕین وایە بۆ گەیشتن بە بەختەوەریی ڕاستەقینە و هاوسەنگیی دەروونی.

ئیمامی غەزالی لەم بەشەدا فێرمان دەکات کە ژیان لەنێوان دوو بارودۆخدایە: یان ناخۆشییەک کە پێویستی بە ئارامگرتن هەیە بۆ ئەوەی مرۆڤ تێک نەشکێت و ڕەوشتی تێک نەچێت، یان خۆشی و نیعمەتێک کە پێویستی بە شوکر و سوپاسگوزاری هەیە بۆ ئەوەی مرۆڤ تووشی لەخۆباییبوون نەبێت.

غەزالی ئارامگرتن تەنیا بە بێدەنگی نابینێت، بەڵکوو بە هێزێکی ناوەکی وەسفی دەکات کە مرۆڤ ڕادەگرێت لە بەرانبەر ئارەزووەکان و تەنگانەکاندا.

لە بەرانبەریشدا، شوکر تەنیا بە وتنی «سوپاس بۆ خوا» کورت ناکاتەوە، بەڵکوو بەوەی دەزانێت کە نیعمەتەکان بۆ چی بەکار دەهێنیت و چۆن لە ڕێگەی چاکەدا خەرجیان دەکەیت.

ئەم کتێبە ڕێگەیەکی کردەییمان نیشان دەدات بۆ ئەوەی لە کاتی تەنگانەدا خاوەن ورە بین و لە کاتی خوشی و فراوانییشدا مرۆڤێکی بەخشندە و سوپاسگوزار بین.

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
واتای وشەکانی قورئان
سیروان ابوبکر عزیز خرابەدراوی

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
بیابان گڕ دەگرێت
کنود هۆڵمبۆ
وەرگێڕانی: عەبدوڵڵا کەریم خۆرانی

ئەم ڕۆمانە چیڕۆکێکی ڕاستەقینەی گەنجێکی دانیمارکییە بە ناوی «کنود هۆڵمبۆ»
کنود هۆڵمبۆ گەنجێکی دانیمارکی بوو کە زۆر حەزی لە سەفەرکردن و فێربوونی کولتوورە جیاوازەکان بوو. جارێک سەردانی شاری «سیوتا»ـی داگیرکراوی مەغریبی کرد و لەوێ لە شێخێکی مەغریبییەوە فێری زمانی عەرەبی بوو، هەر لەسەر دەستی ئەویش موسوڵمانبوونی خۆی ڕاگەیاند؛ پاشان بڕیاری دا بە ئۆتۆمبێلە شۆفرلێتەکەی لە ساڵی (١٩٢٨) لە ڕۆژئاوای دوورەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی دووری باکووری ئەفریقا گەشتێک ئەنجام بدات. لە ماوەی سەفەرەکەیدا زیاتر لە جارێک ڕووبەڕووی مەرگ بووەتەوە و لەگەڵ شۆڕشگێڕانی لیبیا - لە دژی لەشکرکێشیی ئیتاڵیا - کۆدەبێتەوە و هاوسۆزیی لەگەڵیان دەربڕیوە و هاوکاریی کردوون؛ ئیتاڵییەکان زیندانییان کرد و بە سیخوڕی تۆمەتباریان کرد.

لەم سەرگوزشتەیدا کە باس لە سەرگەرمییەکانی دەکات لە کاتی گەشتە وشکانییەکەیدا بەناو باکووری ئەفریقادا و مێژووی ئازارەکانی لیبییەکان و تاوانە جینۆسـ.ـایدەکانی ئیتالییە فاشـ.ـیستەکان لە لیبیاش دەگێڕێتەوە. حکومەتی ئیتالیا ڕقی لێی بوو، کتێبەکەی لە ئیتالیا قەدەغە کرد و وەرگێڕانیشیی بۆ زمانی ئیتالی قەدەغە کرد؛ دەیان هەزار دۆلاریان خەرج کرد بۆ پووچەڵکردنەوەی ناوەڕۆکی کتێبەکە لە دەزگا میدیاییە جیاوازەکاندا کە لەو کاتەدا بەردەست بوون.
کنود هۆڵمبۆ ناوێکە کە زۆربەی خەڵکی لیبیا نایناسن، هەرچەندە دەبێت پاڵەوانێکی نیشتمانی بێت، چونکە توانیی ئازارەکانی لیبییەکان لەژێر لەشکـ.ـرکێشیی ئیتالیادا بگەیەنێتە بیروڕای گشتی نێودەوڵەتی.

کتێبەکەی ، «بیابان گڕ دەگرێت»، کاریگەرییەکی زۆری لەسەر تێڕوانینی ئەورووپییەکان هەبوو سەبارەت بە داگیرکاریی ئیتاڵیا بۆ سەر لیبیا.

ئەم کتێبە لە کۆتایی ساڵی (١٩٣٠)ـدا بڵاوکرایەوە و لە سەرانسەری ئەورووپادا پەخش بووەوە و بوو بە پڕفرۆشترین لە دانیمارک و زۆربەی وڵاتانی ئەورووپا، هەروەها لە ئەمریکاش پلەیەکی فرۆشی بەرزی بەدەست هێنا.

30/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
مەملەکەتی شەیتان
نووسینی: ماکوان کەریم
هەڵەگری و پێداچوونەوەی: بەرزان محەمەد

لە شەوێکی بێ مانگدا کاتێک سێبەرەکان درێژ دەبنەوە و نهێنییەکان دەردەکەون، دەروازەی مەملەکەتی شەیتان دەکرێتەوە؛ جیهانێک کە تێیدا جن و سیحر و وەسوەسە لەنێوان دڵەکاندا دەسووڕێنەوە، بەڵام لە هەمان کاتدا لە دوورترین قووڵایی تاریکییەکاندا دەنگێکی تر هەیە ئەویش دەنگی بانگەوازە بۆ یەکتاپەرستی.

لەم مەملەکەتی شەیتانەدا، شەیتان شمـ.ـشێر بەدەست نییە، بەڵکوو بە گومان و وەسوەسە وەکوو خۆڵ دەبارێت، تا چرای دڵەکان خامۆش بکات؛ سیحر و ئەفسوون بە شێوەی ڕووناکییەکی فریودەر دەدرەوشێتەوە، بەڵام لەژێر ئەو درەوشانەوەیەدا تاریکییەکی قووڵ خۆی شاردووەتەوە.

ئەم کتێبە گێڕانەوەی شەڕێکە لەنێوان دوو بانگدا:
یەکەم: بانگی تاریکی کە مرۆڤ بەرەو خۆپەرستی و ئارەزووی بێسنوور دەبات.
دووەم: بانگی خوای پەروەردگار کە بە ئارامی و بە پاکی بە دڵ دەڵێت: «بگەڕێرەوە بۆ لام».
ئەم مەملەکەتەدا لە دووتوێی لاپەڕەکانیدا بە خوێنەر دەڵێت کە: پاراستنی خۆت بە شمـ.ـشێر نییە، بەڵکوو بە نوێژ و زیکر و نزیکبوونەوەیە لە پەروەردگار.

کاتێك دڵ بە یادکردنەوەی خوا دەدرەوشێتەوە، سیحرەکان بەتاڵ دەبنەوە و جنەکان دوور دەکەونەوە، وەسوەسەکانیش دەبنە خۆڵەمێش.

مەملەکەتی شەیتان لەوێدا کۆتایی دێت کاتێک مرۆڤەکان فێربوون بەتەواوی خۆیان بە پەروەردگار بسپێرن.

ئەم کتێبە چیرۆکی تاریکی نییە، بەڵکوو چیرۆکی گەڕانەوەیە؛ گەڕانەوە بۆ دڵێکی پاک، بۆ نوێژکردنێکی پڕ لە ئیخڵاس، بۆ ژیانێک کە بە یادکردنەوەی پەروەردگار ئارام دەبێت.

لە کۆتاییدا هەرچەندە مەملەکەتی شەیتان هەیە، بەڵام دەسەڵاتی ڕەها و ڕاستەقینە هەر بۆ پەروەردگارە.

29/05/2026

29/05/2026

بەمزووانە...

کتێبی نوێ 2026
بیرکاری
گەشتێکی مێژوویی و زانستی
ئامادەکردنی:
ڕەهێل جەزا قادر
محەمەد فەرەیدون یارە
مەستی جەزا کەریم

«خودا گەردوونی لەسەر بنەمای ژمارە و ئەندازە بونیاد ناوە».
ابن خلدون

زۆرینەی ئێمە «بیرکاری» وەک کۆمەڵێک هاوکێشەی ئاڵۆز و ژمارەی بێدەنگ دەبینین کە تەنیا لەناو دیوارەکانی قوتابخانەدا کورت بوونەتەوە، بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە: بیرکاری زمانی نهێنیی گەردوونە.

ئەم کتێبەی لەبەردەستتە، تەنیا سەرچاوەیەکی زانستی نییە، بەڵکوو گەشتێکی کاتییە و لەو ساتەوە دەست پێ دەکات کە مرۆڤ یەکەم هێڵی بۆ ژماردنی نێچیرەکانی لەسەر دیواری ئەشکەوتەکان کێشا، تا دەگاتە ئەو لۆژیکە ئاڵۆزەی ئەمڕۆ زیرەکیی دەستکرد و گەشتە ئاسمانییەکانی پێ بەڕێوە دەچێت.

ئەم پەرتووکە بانگهێشتنامەیەکە بۆ ئاشتبوونەوە لەگەڵ ژمارەکان و بینینی جیهان بە چاوێکی ترەوە.