NAFNI

01/04/2026

„Þegar ekkert var tilbúið – en samt var byrjað.“

Það er haust í Grundarfirði.
Frystihúsið er að verða klárt… en eitt stórt vandamál blasir við:

👉 Það vantar fólk.
👉 Og það vantar húsnæði.

Það er farið að styttast í að frysting geti hafist og þá er ákveðið að byrja vinnslu um leið og hún er klár því augljóst sé að vant fiskvinnslufólk sé ekki að fá og því ágætt að ráða fólk til starfa til þess að þjálfa það fyrir vetrarvertíðina.

En haustið reyndist erfitt veðurfarslega þannig að lítið kom af afla í húsið þannig að fólk fékk litla þjálfun. Það er hins vegar horft til vetrarvertíðar og þess að ef ráða þarf aðkomufólk sé ljóst að húsnæði vanti og stjórnin ákveður þá að gera „Grundarfjarðarhúsin“ (Neshúsin) eins og þau eru nefnd í fundagerð, þannig úr garði að þar sé hægt að koma fyrir starfsfólki frystihússins.

Og á þessum fundi í byrjun nóvember ræðir stjórnin um nauðsyn þess að frystihúsið reki verslun og fari þess á leit við Odd framkvæmdastjóra að hann leigi eða selji frystihúsinu húsnæði undir verslun. Um þetta eru þeir heimamenn sammála en vantar álit sunnanmanna svo ákveðið er að senda þeim fundargerðina þar sem þetta er rætt og ákveðið. En það er þó eitt sem er ljóst að mati stjórnar þegar kemur fram í desember að til þess að reksturinn geti gengið þurfi kaupgjald fólks að lækka.

Framkvæmdastjóra er falið að tala við fólkið sem sækist eftir vinnu hjá húsinu að það verði að sætta sig við launalækkun ef frystihúsið eiga að vera starfrækt. Og fundur er væntanlegur hjá verkalýðsfélaginu. Þar var þessu útspili stjórnar ekki tekið vel og laust fyrir áramót eða 28 desember funda stjórnir félaganna saman og reyna að komast að samkomulagi sem að lokum tekst með tilboðum og gagntilboðum á báða bóga og friður semst en í mars ákveður stjórn frystihússins að segja upp þessum samningum fiskvinnslufólksins.

Þá er það einnig ákveðið að gera aðstöðu fyrir fiskvinnslufólk á lofti Svartaskála og byggja á hann tvo kvisti þar sem hið fyrr umtalaða húsnæði þ.e Neshúsin sé ekki mönnum bjóðandi.

Þetta er ekki bara saga um hús og vinnu.
Þetta er saga um:

✔ baráttu
✔ ákvarðanir undir pressu
✔ og samfélag að reyna að byggja eitthvað upp frá grunni

👉 Svona varð atvinnulíf til í Grundarfirði.
👉 Ekki fullkomið – en ótrúlega kraftmikið.

Hvað finnst ykkur – hefðum við tekið sömu ákvarðanir í dag? 👇

30/03/2026

Þann 2. nóvember 1942 var haldinn fyrsti aðalfundur Hraðfrystihúss Grundarfjarðar. Þar var einungis lagður fram efnahagsreikningur, enda hafði engin starfsemi farið fram árið áður.

Þrátt fyrir erfiðleika og óvissu var tekin afgerandi ákvörðun:
👉 Að hefja rekstur eins fljótt og auðið væri – „þó að útlitið væri skuggalegt“.

Á fundinum var kosin fyrsta stjórn félagsins:
• Kristlaugur Bjarnason, formaður
• Finnur Sveinbjörnsson, varaformaður
• Páll Þorleifsson, ritari
• Hafsteinn Bergþórsson
• Ingvar Vilhjálmsson

👉 Þarna var lagður grunnur að einu mikilvægasta atvinnufyrirtæki Grundarfjarðar.

26/03/2026

Og svo hefst vinnan.

Ekki eru heimildir um hvenær framkvæmdir hefjast við byggingu frystihússins en á stofnfundinum skrifuðu flestir fundarmenn sig fyrir hlutafé og áfram var haldið við að safna hlutafé en í september haustið eftir er haldinn hluthafa fundur og þar eru lög fyrir Hraðfrystihús Grundarfjarðar ehf samþykkt með lítilsháttar
breytingum frá þeim drögum sem lögð voru fram á stofnfundinum.

Kosin er fyrsta stjórn félagsins og hana skipa þeir sem voru í bráðabirgðastjórninni frá stofnfundi.

En þessir menn voru Kristlaugur Bjarnason Grafarnesi, Þorkell Sigurðsson Bár, Finnur Sveinbjörnsson Spjör, Páll Þorleifsson Hömrum og Bjarni Sigurðsson Berserkseyri.

Í varastjórn eru einnig kosnir 6 menn og það vekur athygli að þar er kominn í hluthafahópinn Oddur Kristjánsson sem nokkru síðar er ráðinn framkvæmdastjóri. Oddur var frá Grund í Eyrarsveit en hann hafði þegar hér var komið sögu verið búsettur um þó nokkra hríð í Reykjavík. Meira um það síðar #.

Á þessum fundi kemur fram að framkvæmdir eru hafnar við frystihúsið en þó nokkuð vantar upp á að klára bygginguna. Flestir þeir sem lofuðu hlutafé til félagsins greiddu það með vinnu við bygginguna. En vandkvæði steðja að því stríðið í Evrópu er farið að hafa áhrif á innflutning á byggingarefni og snýst baráttan um að ná í efni til að klára húsið.

Á stofnfundinum árið 1940 lofaði sveitarsjóður að kaupa hlutafé en þar voru ekki peningar á lausu þess í stað lét sveitarsjóður húseignir sem voru í hans eigu á hafnarsvæðinu renna upp í hið lofaða hlutafé. Þessar húseignir voru Neshúsin og Svarti skáli.

Fljótlega kemur í ljós að byggingakostnaður er komin langt fram úr upphaflegum áætlunum enda er þarna farið að tala um að leggja vatnsleiðslu, raflýsingu þarf og svo margt annað sem komið hefur á daginn þegar komið er til dagsins 17. október 1941. Hér reynir verulega á framkvæmdstjórann og allar klær hafðar úti til að þoka málum áfram, tilboð eru fengin í vatnsrör úr asbesti og tré en ákveðið að taka asbeströrin 4 tommu með fylgihlutum og tengistykkjum.

Hlutafé er aukið og víxillán tekin meðan beðið er eftir að lofað hlutafé sé greitt. Vörubíll er pantaður og keyptur af frystihúsinu, vélstjóri ráðinn Hrólfur Árnason og verkstjóri Björn Lárusson í Gröf. Hjólin eru senn að fara að snúast.

En það kemur babb í bátinn þegar stjórnin fer að semja um kaup við framkvæmdastjórann sem hafði þegar hér er komið sögu eða þann 1. Nóvember 1942 komið á fót verslun á neðri hæð húss síns við Nesveg sem hann byggir á sama tíma og frystihúsbyggingin fer fram, og stjórnin vill lækka laun hans þrjá síðustu mánuði ársins. Oddur bregst illa við og setur fram í bókun að annað hvort kaupi frystihúsið verslun sína eða hann segi af sér stöðu framkvæmdastjóra. Það var fátt um svör og ekkert bókað um viðbrögð stjórnarinnar og málið sjatlað í bili. En þess í stað er bókað að Sigurjón Guðlaugsson hafi verið ráðinn á vörubíl frystihússins.
Framhald

25/03/2026

Hvernig hófst þetta allt?

Það er áliðinn marsmánuður árið 1940. Stríð geysar í Evrópu og Bretar eru við það að hernema Ísland. Á sama tíma, í kyrrlátri byggð við Breiðafjörð, er haldinn almennur hreppsfundur í þinghúsinu á Grund.

Þar koma saman 40 karlmenn úr Eyrarsveit.

Tilefnið var stórt: að koma á fót félagi um stofnun Hraðfrystihúss Grundarfjarðar hf. Samkvæmt fundargerð hafa allir fundarmenn ritað undir drög að lögum félagsins. Ljóst er að hugmyndin hefur verið í mótun um hríð – bæði innan sveitar og utan – áður en til þessa fundar kemur.

En hvernig komust þessir menn til fundarins síðla í mars?

Þeir sem styst áttu leið hafa eflaust gengið, til dæmis úr Grafarnesi og frá Gröf. Tveir menn frá Fornu-Grund þurftu einungis að fara yfir Grundará til að komast að þinghúsinu undir Þinghúsbrekkunni. Aðrir komu lengra að – úr útsveit frá Búlandshöfða, Vík, Lá, Lárkoti og Kvíabryggju, auk manna úr Framsveit. Frá Berserkseyri kom Bjarni Sigurðsson, sem ritaði fundargerðina með fallegri listaskrift og átti eftir að skrá margar fleiri fyrir félagið.

Líklegt er að margir hafi riðið til fundarins. Marsmánuður þetta ár gæti hafa verið snjóþungur, og ferðalagið því hvorki auðvelt né sjálfgefið.

En hvað dró menn til að leggja slíkt á sig?

Býlin í sveitinni voru flest lítil. Menn lifðu að mestu af búskap, en algengt var að karlmenn færu á vertíðir suður með sjó yfir vetrarmánuðina, á meðan þeir reru á trillum sínum yfir sumarið. Á þeim tíma hvíldi ábyrgð heimilanna á herðum kvenna og barna.

Kannski var það einmitt þessi veruleiki sem kveikti löngunina til að byggja upp atvinnulíf í heimabyggð.

En fleiri þættir vógu einnig þungt. Vélbátar voru að ryðja sér til rúms og stærri bátar komu til sögunnar. Afli jókst – en aðstaðan í landi var engin. Fiskinn þurfti að flytja til Stykkishólms, hvort sem um var að ræða nýjan eða saltaðan fisk.

Þó var vísir að uppbyggingu. Bryggjustúfur var kominn í Grafarnesi þar sem hægt var að landa á flóði, og einhver söltunaraðstaða var til staðar í Nesinu.

En það dugði ekki til!

23/03/2026

Formáli

Það var einhvern tíma þegar við Árni Halldórsson síðasti framkvæmdastjóri Hraðfrystihúss Grundarfjarðar vorum á ferð saman upp úr síðustu aldamótum að Árni nefnir við mig að til séu í vörslu hans á skrifstofunni fundagerðabækur félagsins frá upphafi til dagsins í dag.
Svo gerist það einhverjum árum seinna þegar ég er farinn að sjá um efni í svokölluðu karlakaffi á vegum Rauðakrossdeildar Grundarfjarðar að ég hitti Árna sem þá var hættur störfum en hafði bjargað þessum verðmætum frá glötun að ég fæ fyrstu bókina lánaða þar sem er að finna stofnfundargerðina.
Ég tók þessa bók með mér í karlakaffi sem haldið var í miðri viku í Sögumiðstöðinni, og les upp úr henni í allnokkur skipti. Lesturinn skapaði mikla umræðu og ánægjulegar minningar litu dagsins ljós hjá köllunum sem mættir voru, oft 10-12 kallar sá elsti fæddur 1944.
Ég gældi við þá hugmynd að hér væri komið kjörið tækifæri til gera eitthvað meira úr þessum fjársjóði því augljóst var hér var fundið upphafið að tilveru og tilvist Grundarfjarðar í dag.
Hugmyndina viðraði ég við Einar Svein Ólafsson eitt sinn að afloknu kaffinu og hann var strax hrifinn af þeirri hugmynd og hellti sér út í það að leita stuðnings hjá Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi og setti sig í samband við Sigurstein Sigurðsson sem hafði með menningarmál að gera. Þar var þessu máli vel tekið og áttum við fundi með honum nokkrum sinnum.
Ég nefndi við Dögg Mósesdóttur kvikmyndagerðarmann og frænku mína hugmynd um mynd í þessu sambandi og hún tók vel í hugmyndina og fljótlega var ákveðið að hún tæki verkefnið sjálft að sér undir vinnuheitinu „Hvernig verður Þorp til“.

Gunnar Kristjánsson

19/03/2026

Það var engin tilviljun að Grundarfjörður varð til.

Það sem ákveðið var í litlu fundarherbergi í Grundarfirði fyrir áratugum hefur mótað líf okkar allra í dag.
Fyrir nokkrum árum komst ég að því að til væru varðveittar fundargerðabækur Hraðfrystihúss Grundarfjarðar — frá upphafi. Þegar ég fór að lesa upp úr þeim í „karlakaffi“ í Sögumiðstöðinni gerðist eitthvað magnað. Menn fóru að rifja upp, sögur lifnuðu við og umræður urðu líflegar. Þetta var ekki bara saga — þetta var okkar saga.
Þá varð mér ljóst að hér var fjársjóður sem ætti erindi við alla sem tengjast Grundarfirði.
Úr varð hugmynd að gera meira úr efninu. Einar Sveinn Ólafsson tók strax vel í það og með stuðningi Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi, þar sem Sigursteinn Sigurðsson menningarfulltrúi studdi verkefnið, fór það að taka á sig mynd.
Einnig kviknaði hugmynd að heimildarmynd — Hvernig verður þorp til — sem Dögg Mósesdóttir tók að sér að þróa.
👉 Nú ætlum við að opna þennan fjársjóð og deila brotum úr sögunni — eins og hún var skrifuð á sínum tíma.
Ef þú átt minningar, sögur eða tengingu við þetta tímabil — deildu með okkur 👇

18/03/2026

Það er mikill kraftur í Skíðadeild UMFG eins og fyrr byggist starfið á Ástríðu stjórnamanna og heimamanna. Hér er mynd úr Nafna frá 1984. Myndin er frá verðlauna afhendingu á stigamóti HSH þar sem Sigurjón Halldórsson nr. 12 og Guðmundur Ólason eru á verðlaunapalli.
Þekkir þú einhvern á myndinni?

16/03/2026

Árið er 1984. Þekkir þú andlit?

14/03/2026

13/03/2026

„Grundarfjörður hefur ótrúlega möguleika sem samfélag.
En það er eitt sem gæti haft mest áhrif á framtíð bæjarins…

Hvað finnst ykkur vanta mest hér?“