13/09/2026
១២. រឿងព្រះនាងបដាចារាថេរី
យោ ច វស្សសតំ ជីវេ ជាដើម ព្រះសាស្តាកាលគង់ប្រថាប់នៅក្នុងព្រះជេតវនមហាវិហារ ទ្រង់ប្រារព្ធនូវព្រះនាងបដាចារាថេរី ហើយត្រាស់សម្ដែងនូវព្រះធម្មទេសនានេះ។
ឮថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី មានកូនស្រីសេដ្ឋីម្នាក់ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិ ៤០ កោដិ នាងមានរូបឆោមស្រស់ស្អាតណាស់។ កាលដែលនាងមានអាយុប្រហែល ១៦ ឆ្នាំ មាតាបិតាក៏បានឱ្យនាងរស់នៅលើជាន់ខ្ពស់បំផុតនៃប្រាសាទ ៧ ជាន់ ដើម្បីរក្សាការពារយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្ដី នាងក៏បានលួចលាក់មានទំនាក់ទំនងខុសឆ្គងជាមួយនឹងបុរសម្នាក់ដែលជាអ្នកបម្រើផ្ទាល់របស់នាង។
បន្ទាប់មក មាតាបិតារបស់នាងបានយល់ព្រមលើកនាងឱ្យទៅបុរសម្នាក់ក្នុងត្រកូលដែលមានឋានៈស្មើគ្នា ហើយក៏បានកំណត់ថ្ងៃរៀបការ។ កាលដែលថ្ងៃនោះខិតជិតមកដល់ នាងក៏បាននិយាយទៅកាន់អ្នកបម្រើនោះថា ឮថា មាតាបិតានឹងលើកខ្ញុំឱ្យទៅក្នុងត្រកូលនោះ បើកាលណាខ្ញុំទៅដល់ផ្ទះប្ដីហើយ ទោះបីអ្នកកាន់យកបណ្ណាការទៅជួប ក៏អ្នកមិនអាចចូលទៅជួបខ្ញុំបានដែរ ប្រសិនបើអ្នកនៅមានសេចក្ដីស្រឡាញ់ចំពោះខ្ញុំ ចូរអ្នកនាំខ្ញុំរត់ទៅទីណាក៏បានក្នុងពេលឥឡូវនេះចុះ។ បុរសនោះតបថា សាធុ នាងដ៏ចម្រើន។ នាងក៏ប្រាប់ថា បើដូច្នោះ ស្អែកព្រឹកព្រលឹម ខ្ញុំនឹងទៅឈរចាំនៅត្រង់កន្លែងនោះក្បែរទ្វារក្រុង ចូរអ្នករកឧបាយចេញទៅឱ្យបាន ហើយទៅជួបគ្នានៅទីនោះ។
លុះដល់ថ្ងៃបន្ទាប់ នាងក៏បានស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ចាស់ៗ រួចទម្លាក់សក់ឱ្យរញ៉េរញ៉ៃ ហើយយកកន្ទក់មកលាបប្រឡាក់ពេញខ្លួន រួចកាន់ឆ្នាំងដីដើរចេញពីផ្ទះ ធ្វើហាក់ដូចជាដើរទៅជាមួយពួកស្រីបម្រើ រហូតដល់ទីកន្លែងដែលបានណាត់គ្នា។ បុរសនោះក៏បាននាំនាងរត់ទៅកាន់ទីឆ្ងាយ រួចសាងជីវិតរស់នៅក្នុងភូមិមួយ ដោយបុរសនោះត្រូវចូលព្រៃភ្ជួរស្រែ និងរកអុសរកស្លឹកឈើជាដើម។ ចំណែកឯនាងវិញ ក៏ត្រូវកាន់ឆ្នាំងដីទៅដងទឹក និងបុកស្រូវ ដាំស្ល ដោយដៃខ្លួនឯង រងទុក្ខវេទនាជាលទ្ធផលនៃអំពើបាបរបស់ខ្លួន។
ក្រោយមក នាងក៏មានផ្ទៃពោះ។ កាលដែលគភ៌គ្រប់ខែហើយ នាងក៏អង្វរប្ដីថា នៅក្នុងទីនេះ ខ្ញុំមិនមានអ្នកណាម្នាក់ជួយឧបត្ថម្ភឡើយ ធម្មតាមាតាបិតាតែងមានចិត្តទន់ភ្លន់ចំពោះកូន ចូរអ្នកជូនខ្ញុំទៅកាន់សំណាក់មាតាបិតាវិញចុះ ដើម្បីឱ្យខ្ញុំបានសម្រាលកូនក្នុងទីនោះ។ បុរសជាប្ដីតបថា នាងដ៏ចម្រើន តើអ្នកនិយាយអ្វី កាលបើមាតាបិតារបស់អ្នកឃើញខ្ញុំ ពួកគាត់ច្បាស់ជាធ្វើទារុណកម្មខ្ញុំមិនខាន ខ្ញុំមិនអាចទៅទីនោះបានឡើយ រួចក៏បដិសេធ។ ទោះបីជានាងអង្វរជាច្រើនលើក ក៏ប្ដីនៅតែមិនព្រមជូនទៅ។
លុះដល់ពេលប្ដីចូលទៅក្នុងព្រៃ នាងក៏បានផ្ដាំផ្ញើអ្នកជិតខាងថា ប្រសិនបើប្ដីខ្ញុំមកវិញហើយមិនឃើញខ្ញុំ រួចសួរថាខ្ញុំទៅណា សូមប្រាប់គាត់ផងថា ខ្ញុំត្រឡប់ទៅផ្ទះមាតាបិតាវិញហើយ ថាហើយនាងក៏បិទទ្វារផ្ទះ រួចចាកចេញទៅ។ បុរសជាប្ដីកាលដែលត្រឡប់មកវិញមិនឃើញប្រពន្ធ ក៏បានសួរអ្នកជិតខាង ហើយដឹងរឿងរ៉ាវ ក៏ប្រញាប់រត់តាមទៅដើម្បីឃាត់នាងមកវិញ ប៉ុន្តែទោះបីជាអង្វរយ៉ាងណាក៏នាងមិនព្រមត្រឡប់ក្រោយដែរ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ខ្យល់កម្មជវាត (ខ្យល់ឈឺពោះសម្រាល) ក៏បានកើតឡើងដល់នាងក្នុងកន្លែងមួយ។ នាងបានចូលទៅក្នុងចន្លោះគុម្ពោតព្រៃមួយ រួចប្រាប់ប្ដីថា បងអើយ ខ្យល់កម្មជវាតកើតឡើងដល់ខ្ញុំហើយ រួចក៏ដេកននៀលលើដី សម្រាលកូនដោយសេចក្ដីលំបាកវេទនា។ នាងគិតថា បំណងដែលខ្ញុំចង់ទៅផ្ទះមាតាបិតានោះ ឥឡូវសម្រេច (សម្រាល) ក្នុងទីនេះបាត់ទៅហើយ តើទៅធ្វើអ្វីទៀត រួចក៏នាំគ្នាបែរក្រោយត្រឡប់មកផ្ទះរស់នៅជាមួយប្ដីវិញដដែល។
ក្នុងសម័យតមកទៀត នាងក៏បានមានផ្ទៃពោះជាថ្មីម្តងទៀត។ កាលដែលគភ៌គ្រប់ខែហើយ នាងក៏បានអង្វរបុរសជាប្ដីតាមន័យមុនដូច្នោះឯង ប៉ុន្តែនៅតែមិនបានការអនុញ្ញាតឱ្យទៅឡើយ នាងក៏ពរកូនតូចម្នាក់នៅនឹងចង្កេះ រួចចេញដំណើរទៅតាមរបៀបមុនដដែល ទោះបីជាប្ដីរត់តាមមកឃាត់ថា ចូរឈប់សិន យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏នាងមិនព្រមត្រឡប់ក្រោយឡើយ។
គ្រានោះ កាលដែលអ្នកទាំងពីរកំពុងធ្វើដំណើរទៅ មហាមេឃអកាល (ភ្លៀងខុសរដូវ) ក៏បានកើតឡើង ផ្ទៃមេឃប្រកបដោយផ្លេកបន្ទោរភ្លឺផ្លេកជុំវិញទិស និងមានផ្គរលាន់គ្រហឹម ហាក់ដូចជាផ្ទៃមេឃនឹងបែកធ្លាយ ដោយសារខ្សែទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចុះមកមិនដាច់សូរ។ ក្នុងខណៈនោះឯង ខ្យល់កម្មជវាតរបស់នាងក៏បានកម្រើកឡើង។ នាងហៅប្ដីរួចប្រាប់ថា បងអើយ ខ្យល់កម្មជវាតកម្រើកឡើងដល់ខ្ញុំហើយ ខ្ញុំមិនអាចទ្រាំទ្របានឡើយ ចូរអ្នកជួយរកកន្លែងដែលមិនលេចភ្លៀងឱ្យខ្ញុំផង។ បុរសនោះកាន់កាំបិតតូចនៅក្នុងដៃ រួចសម្លឹងមើលទីនេះទីនោះ ក៏ឃើញគុម្ពោតព្រៃមួយដុះនៅលើទួលដំបូក ទើបចាប់ផ្ដើមកាប់ឆ្ការគុម្ពោតនោះ។ គ្រានោះឯង មានពស់វែកដ៏មានពិសសាហាវមួយ ចេញពីដំបូកនោះមកខាំបុរសនោះ។ ក្នុងខណៈនោះ សរីរៈរបស់គេក៏ប្រែជាពណ៌ខៀវ ហាក់ដូចជាត្រូវភ្លើងដែលឆេះចេញពីខាងក្នុងរោលរាល រួចក៏ដួលស្លាប់នៅទីនោះឯង។
ចំណែកឯនាងវិញ កាលដែលកំពុងរងទុក្ខវេទនាជាទម្ងន់ ក៏រង់ចាំមើលការត្រឡប់មកវិញរបស់ប្ដី ប៉ុន្តែមិនឃើញឡើយ ហើយក៏បានសម្រាលកូនម្នាក់ទៀតក្នុងពេលនោះឯង។ កូនតូចទាំងពីរនាក់ មិនអាចទ្រាំទ្រនឹងកម្លាំងខ្យល់ និងភ្លៀងបាន ក៏នាំគ្នាស្រែកយំយ៉ាងខ្លាំង។ នាងបានយកកូនទាំងពីរមកដាក់ត្រង់ចន្លោះទ្រូង រួចយកជង្គង់ទាំងពីរ និងដៃទាំងពីរច្រត់សង្កត់នឹងដី ឈរទ្រាំទ្រនឹងមេឃភ្លៀងបែបនោះរហូតទល់ភ្លឺ។ សរីរាង្គទាំងមូលរបស់នាង ប្រែជាគ្មានឈាម ហាក់ដូចជាមានពណ៌ស្លេកដូចជាស្លឹកឈើស្ងួត។
លុះដល់វេលាអរុណរះ នាងបានពរកូនតូចដែលទើបនឹងកើតមានពណ៌ដូចជាដុំសាច់នៅនឹងចង្កេះ រួចយកដៃម្ខាងទៀតដឹកកូនច្បង ហើយប្រាប់ថា មក កូនសម្លាញ់ ឪពុករបស់កូនបានដើរមកខាងនេះ នាងដើរទៅតាមផ្លូវដែលប្ដីបានដើរទៅ ក៏ប្រទះឃើញប្ដីដេកស្លាប់នៅលើទួលដំបូក មានសរីរាង្គពណ៌ខៀវ និងរឹងកំព្រឹស។ នាងឃើញដូច្នោះ ក៏យំសោកខ្សឹកខ្សួលថា ប្ដីរបស់អញ ត្រូវស្លាប់នៅតាមផ្លូវដោយសារតែអាស្រ័យនឹងអញសោះ រួចក៏បន្តដំណើរទៅមុខទៀត។
ដោយហេតុតែភ្លៀងបានធ្លាក់ចុះមកពេញមួយយប់ នាងក៏បានឃើញស្ទឹងអចិរវតី ពោរពេញទៅដោយទឹកដែលមានកម្ពស់ស្មើត្រឹមជង្គង់ ខ្លះត្រឹមចង្កេះ និងខ្លះទៀតត្រឹមដោះ។ នាងមិនហ៊ានចុះក្នុងទឹកជាមួយកូនទាំងពីរនាក់ក្នុងពេលតែមួយឡើយ ក៏បានទុកកូនច្បងឱ្យនៅមាត់ច្រាំងម្ខាង រួចពរកូនតូចចុះកាត់ទឹកទៅកាន់ច្រាំងម្ខាងទៀត។ កាលដែលទៅដល់ហើយ នាងក៏បានកាច់មែកឈើមកក្រាល រួចដាក់កូនតូចឱ្យដេកនៅទីនោះ ដោយគិតថា អញនឹងត្រឡប់ទៅយកកូនម្នាក់ទៀត រួចក៏ចុះទឹកត្រឡប់មកវិញ ប៉ុន្តែដោយសារនាងមិនដាច់អាល័យពីកូនតូចដែលទើបនឹងសម្រាល ក៏បានងាកក្រោយសម្លឹងមើលកូននោះចុះឡើងៗជានិច្ច ក្នុងខណៈដែលកំពុងដើរកាត់ទឹកទៅ។
ក្នុងខណៈដែលនាងដើរមកដល់កណ្ដាលស្ទឹង មានខ្លែងមួយបានឃើញកុមារតូចនោះ ក៏សម្គាល់ថាជាដុំសាច់ ហើយក៏ហើរឆាបចុះពីលើអាកាស។ នាងឃើញខ្លែងកំពុងហើរឆាបចុះមករកកូន ក៏លើកដៃទាំងពីរឡើង រួចស្រែកដេញខ្លាំងៗបីដងថា ស៊ូស៊ូ។ ខ្លែងនោះដោយសារតែនៅឆ្ងាយពេក វាមិនបានឮសំឡេងស្រែករបស់នាងឡើយ ក៏បានឆាបយកកុមារតូចនោះហោះឡើងទៅលើអាកាសបាត់ទៅ។
ចំណែកឯកូនច្បងដែលឈរនៅមាត់ច្រាំងម្ខាងទៀត កាលដែលឃើញមាតាឈរនៅកណ្ដាលស្ទឹង លើកដៃទាំងពីរឡើង ហើយស្រែកបញ្ចេញសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង ក៏សម្គាល់ថា ម៉ែហៅអញហើយ គិតដូច្នោះហើយ ក៏ប្រញាប់រត់ចុះទៅក្នុងទឹកភ្លាម។ ហេតុការណ៍នេះ កូនតូចរបស់នាងត្រូវខ្លែងឆាបយកទៅ ចំណែកឯកូនច្បងត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅបាត់អស់ទៅ។
នាងយំសោកខ្សឹកខ្សួលថា កូនម្នាក់របស់អញត្រូវខ្លែងឆាបយកទៅ កូនម្នាក់ទៀតត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅ ប្ដីរបស់អញក៏ស្លាប់នៅកណ្ដាលផ្លូវ កាលដែលកំពុងដើរទៅ ក៏ប្រទះឃើញបុរសម្នាក់ដើរមកពីក្រុងសាវត្ថី ទើបសួរថា នែអ្នក តើអ្នករស់នៅទីណា។ បុរសនោះតបថា បពិត្រអ្នកម្ដាយ ខ្ញុំរស់នៅក្រុងសាវត្ថី។ នាងសួរថា ក្នុងក្រុងសាវត្ថី ត្រង់ផ្លូវនោះ មានត្រកូលសេដ្ឋីឈ្មោះនោះ តើអ្នកស្គាល់ដែរឬទេ។ បុរសនោះតបថា ស្គាល់ដែរ អ្នកម្ដាយ ប៉ុន្តែកុំសួរពីត្រកូលនោះអី បើអ្នកស្គាល់ត្រកូលផ្សេង ចូរអ្នកសួរចុះ។ នាងតបថា ខ្ញុំមិនមានការអ្វីនឹងត្រកូលផ្សេងឡើយ ខ្ញុំសួរតែពីត្រកូលនោះឯង។
បុរសនោះនិយាយថា អ្នកម្ដាយ អ្នកមិនព្រមឱ្យខ្ញុំមិនប្រាប់សោះ តើថ្ងៃនេះអ្នកបានឃើញភ្លៀងធ្លាក់ពេញមួយយប់ដែរឬទេ។ នាងតបថា ឃើញហើយអ្នក ភ្លៀងនោះធ្លាក់មកលើតែរូបខ្ញុំម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះពេញមួយយប់ មិនមែនធ្លាក់លើអ្នកដទៃឡើយ ហេតុដែលភ្លៀងធ្លាក់លើខ្ញុំនោះ ចាំខ្ញុំប្រាប់អ្នកតាមក្រោយ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ ចូរអ្នកប្រាប់ពីដំណឹងក្នុងផ្ទះសេដ្ឋីនោះដល់ខ្ញុំសិនមក។ បុរសនោះប្រាប់ថា អ្នកម្ដាយ ក្នុងយប់មិញនេះ ផ្ទះបានរលំសង្កត់សេដ្ឋី ភរិយាសេដ្ឋី និងកូនប្រុសសេដ្ឋី, ទាំង ៣ នាក់ស្លាប់បាត់អស់ទៅហើយ គេកំពុងដុតសាកសពទាំងនោះក្នុងជើងថ្ករតែមួយ នុះហ្ន៎ អ្នកម្ដាយ ផ្សែងភ្លើងកំពុងតែហុយឡើងហើយ។
ក្នុងខណៈនោះឯង នាងមិនដឹងខ្លួនសូម្បីតែសំពត់ដែលស្លៀកបានរបូតធ្លាក់ចុះ ក៏ក្លាយជាមនុស្សឆ្កួតបាត់បង់ស្មារតី ដើរស្រាតយំសោកខ្សឹកខ្សួលថា៖
ឧភោ បុត្តា កាលកតា, បន្ថេ មយ្ហំ បតី មតោ;
មាតា បិតា ច ភាតា ច, ឯកចិតម្ហិ ឌយ្ហរេ។
កូនទាំងពីររបស់អញស្លាប់បាត់ទៅហើយ ប្ដីរបស់អញក៏ស្លាប់នៅកណ្ដាលផ្លូវ មាតា បិតា និងបងប្រុសរបស់អញ ក៏ត្រូវគេដុតក្នុងជើងថ្ករតែមួយជាមួយគ្នា។
នាងដើររវើរវាយវិលវក់ទៅមក មនុស្សទាំងឡាយឃើញនាងហើយក៏នាំគ្នាស្រែកថា មនុស្សឆ្កួត មនុស្សឆ្កួត រួចក៏នាំគ្នាកាន់សំរាមខ្លះ កាន់ដីខ្សាច់ខ្លះមកបាចសាចលើក្បាលនាង និងយកដុំដីគប់នាង។ ក្នុងពេលនោះ ព្រះសាស្តាកំពុងគង់ប្រធានកណ្ដាលបរិស័ទទាំង ៨ ក្នុងព្រះជេតវនមហាវិហារ ដើម្បីសម្ដែងធម៌ ក៏បានទតឃើញនាងកំពុងដើរមក ព្រះអង្គទ្រង់ជ្រាបថា នាងគឺជាអ្នកបានបំពេញបារមីអស់មួយសែនកប្ប និងជាអ្នកដល់នូវអភិនីហារ (ការតាំងចិត្តប្រាថ្នា) រួចរាល់ហើយ។
ឮថា ក្នុងកាលនៃព្រះបទុមុត្តរសម្មាសម្ពុទ្ធ នាងបានឃើញព្រះបទុមុត្តរសាស្តា ទ្រង់កាន់ព្រះហស្តព្រះថេរីមួយអង្គជាអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ (វិនយធរ) រួចលើកតម្កើងទុកក្នុងតំណែងដ៏ប្រសើរ (ឯតទគ្គៈ) ប្រៀបដូចជាការលើកយកទៅដាក់ក្នុងសួននន្ទនវ័នដូច្នោះ នាងក៏បានធ្វើនូវអធិការកុសល រួចតាំងចិត្តប្រាថ្នាថា សូមឱ្យខ្ញុំម្ចាស់បាននូវតំណែងដ៏ប្រសើរជាកំពូលនៃភិក្ខុនីអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ ក្នុងសំណាក់នៃព្រះពុទ្ធដែលមានសភាពដូចជាព្រះអង្គដែរចុះ។ ព្រះបទុមុត្តរពុទ្ធទ្រង់ផ្សាយទៅនូវអនាគតំសញ្ញាណ ជ្រាបថាបំណងប្រាថ្នានោះនឹងសម្រេច ទើបទ្រង់ព្យាករណ៍ថា ក្នុងអនាគតកាល នាងនឹងបានជាកំពូលនៃភិក្ខុនីអ្នកទ្រទ្រង់វិន័យ មាននាមថា បដាចារា ក្នុងសាសនាភពនៃព្រះពុទ្ធព្រះនាមគោតម។
ព្រះសាស្តាទ្រង់ទតឃើញនាងដែលជាអ្នកដល់នូវអភិនីហារ និងបានតាំងបំណងប្រាថ្នាមកយ៉ាងនេះ កំពុងដើរមកពីចម្ងាយ ក៏ទ្រង់ព្រះតម្រិះថា ក្រៅពីតថាគតទៅ មិនមាននរណាម្នាក់ផ្សេងទៀតអាចជាទីពឹងដល់នាងបានឡើយ ទើបទ្រង់ធ្វើឱ្យនាងដើរសំដៅមកកាន់វិហារ។ ពួកបរិស័ទកាលដែលឃើញនាងហើយ ក៏និយាយថា ចូរកុំឱ្យស្រីឆ្កួតនេះចូលមកទីនេះអី។ ព្រះសាស្តាត្រាស់ថា ចូរអ្នករាល់គ្នាថយចេញទៅ កុំឃាត់នាងឡើយ។ កាលដែលនាងដើរមកដល់កន្លែងមិនឆ្ងាយប៉ុន្មាន ព្រះអង្គក៏ត្រាស់ថា ម្នាលប្អូនស្រី ចូរអ្នកតាំងសតិឡើងវិញចុះ។
ក្នុងខណៈនោះឯង ដោយពុទ្ធានុភាព នាងក៏បានសតិត្រឡប់មកវិញភ្លាម។ ពេលនោះ នាងក៏ដឹងខ្លួនថា សំពត់ដែលស្លៀកបានរបូតធ្លាក់បាត់ទៅហើយ ក៏កើតមានហិរិ និងឱត្តប្បៈ (សេចក្ដីខ្មាស និងខ្លាចបាប) ឡើង រួចក៏អង្គុយច្រហោងចុះ។ គ្រានោះ មានបុរសម្នាក់បានគ្រវែងសំពត់ឱ្យនាង។ នាងស្លៀកដណ្ដប់សំពត់នោះរួចហើយ ក៏ចូលទៅគាល់ព្រះសាស្តា ក្រាបថ្វាយបង្គំទៀបព្រះបាទទាំងពីរដែលមានពណ៌ដូចជាមាស ដោយបញ្ចង្គប្រណិបត៍ រួចក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន សូមព្រះអង្គមេត្តាជាទីពឹង ជាទីរំលឹកដល់ខ្ញុំម្ចាស់ផងចុះ ព្រោះថាកូនម្នាក់របស់ខ្ញុំម្ចាស់ត្រូវខ្លែងឆាបយកទៅ កូនម្នាក់ទៀតត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅ ប្ដីក៏ស្លាប់នៅកណ្ដាលផ្លូវ ចំណែកមាតា បិតា និងបងប្រុស ក៏ត្រូវផ្ទះរលំសង្កត់ស្លាប់បាត់អស់ គេកំពុងដុតក្នុងជើងថ្ករជាមួយគ្នាហើយ។
ព្រះសាស្តាកាលដែលបានស្ដាប់ពាក្យរបស់នាងហើយ ក៏ត្រាស់ថា ម្នាលបដាចារា ចូរអ្នកកុំគិតខ្លាំងពេកអី អ្នកបានមកដល់សំណាក់នៃបុគ្គលដែលអាចជាទីពឹង ជាទីរលឹក និងជាទីស្មឹងស្មាតដល់អ្នកបានហើយ។ ដូចដែលអ្នកបានឃើញស្រាប់ហើយថា ក្នុងពេលនេះ កូនម្នាក់របស់អ្នកត្រូវខ្លែងឆាបយកទៅ កូនម្នាក់ទៀតត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅ ប្ដីក៏ស្លាប់នៅកណ្ដាលផ្លូវ មាតាបិតា និងបងប្រុសក៏ត្រូវផ្ទះរលំសង្កត់ស្លាប់ យ៉ាងណាមិញ ក្នុងសង្សារវដ្តនេះ ទឹកភ្នែករបស់អ្នកដែលហូរស្រក់ចេញមក កាលដែលយំសោកចំពោះការស្លាប់នៃកូនជាដើមនោះ គឺមានប្រមាណច្រើនជាងទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំងបួនទៅទៀត ថាហើយព្រះអង្គក៏ត្រាស់សម្ដែងនូវព្រះគាថានេះថា៖
ចតូសុ សមុទ្ទេសុ ជលំ បរិត្តកំ, តតោ ពហុំ អស្សុជលំ អនប្បកំ;
ទុក្ខេន ផុដ្ឋស្ស នរស្ស សោចនា, កឹ ការណា អម្ម តុវំ បមជ្ជសី។
ទឹកក្នុងមហាសមុទ្រទាំងបួន មានប្រមាណតិចតួចណាស់ ចំណែកឯទឹកភ្នែក ដែលហូរចេញពីការសោកសៅរបស់មនុស្សដែលត្រូវទុក្ខបៀតបៀន គឺមានប្រមាណច្រើនជាងទឹកសមុទ្រនោះទៅទៀត។ ម្នាលអ្នកម្ដាយ (បដាចារា) តើដោយហេតុអ្វី បានជាអ្នកនៅតែប្រហែសធ្វេសទៀត?
កាលដែលព្រះសាស្តាកំពុងត្រាស់សម្ដែងនូវ អនមតគ្គបរិយាយ (ធម៌រៀបរាប់ពីសង្សារវដ្តដែលរកទីបំផុតមិនឃើញ) យ៉ាងនេះឯង សេចក្ដីសោកក្នុងសរីរៈរបស់នាងក៏បានស្រាលស្ដើងទៅ។ បន្ទាប់មក ព្រះសាស្តាទ្រង់ជ្រាបថា នាងមានសេចក្ដីសោកថយចុះហើយ ក៏ត្រាស់ហៅមកវិញថា ម្នាលបដាចារា ធម្មតាកូនចៅជាដើម មិនអាចធ្វើជាទីតម្កល់ ជាទីជ្រកកោន ឬជាទីពឹងដល់បុគ្គលដែលកំពុងធ្វើដំណើរទៅកាន់បរលោកបានឡើយ ហេតុនោះ ទោះបីជាកូនចៅទាំងនោះមានរស់នៅក៏ដោយ ក៏ទុកដូចជាមិនមានដូច្នោះដែរ ចំណែកឯបណ្ឌិតវិញ គួរតែជម្រះសីលរបស់ខ្លួនឱ្យបរិសុទ្ធ ហើយប្រញាប់ជម្រះនូវមាគ៌ា ដែលនាំទៅកាន់ព្រះនិព្វានរបស់ខ្លួនឱ្យបានឆាប់ចុះ កាលដែលព្រះអង្គសម្ដែងធម៌ ក៏បានត្រាស់នូវព្រះគាថាទាំងឡាយនេះថា៖
ន សន្តិ បុត្តា តាណាយ, ន បិតា នាបិ ពន្ធវា;
អន្តកេនាធិបន្នស្ស, នត្ថិ ញាតីសុ តាណតា។
កាលបើបុគ្គលត្រូវមច្ចុរាជគ្របសង្កត់ហើយ កូនទាំងឡាយក៏មិនអាចជួយការពារបាន មាតាបិតាក៏មិនអាចជួយបាន សូម្បីតែពួកញាតិក៏មិនអាចជួយបានដែរ សេចក្ដីការពារក្នុងសំណាក់ពួកញាតិទាំងឡាយ គឺមិនមានឡើយ។
ឯតមត្ថវសញ្ញត្វា, បណ្ឌិតោ សីលសំវុតោ;
និព្វានគមនំ មគ្គំ, ខិប្បមេវ វិសោធយេ។
បណ្ឌិតកាលដែលបានដឹងនូវសេចក្ដីពិតនេះហើយ គួរតែជាអ្នកសង្រួមក្នុងសីល ហើយប្រញាប់ប្រញាល់ជម្រះនូវផ្លូវដែលនាំទៅកាន់ព្រះនិព្វានឱ្យបានឆាប់រហ័សចុះ។
ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌ នាងបដាចារា បានដុតបំផ្លាញនូវកិលេសទាំងឡាយដែលមានប្រមាណស្មើនឹងដីលើមហាប្រថពី រួចបានតាំងនៅក្នុងសោតាបត្តិផល ចំណែកឯជនដទៃទៀតជាច្រើន ក៏បានសម្រេចនូវសោតាបត្តិផលជាដើមដែរ។ លុះបានសម្រេចជាព្រះសោតាបន្នហើយ នាងក៏បានសុំបួសក្នុងសំណាក់ព្រះសាស្តា។ ព្រះសាស្តាទ្រង់ចាត់ឱ្យនាងទៅបួសក្នុងសំណាក់ពួកភិក្ខុនី។ នាងកាលដែលបានទទួលឧបសម្បទារួចហើយ ដោយសារតែនាងជាអ្នកមានអាចារៈ (កិរិយាមារយាទ) ត្រឡប់មកវិញ ទើបគេហៅឈ្មោះនាងថា បដាចារា (អ្នកមានអាចារៈត្រឡប់មកវិញ)។
ថ្ងៃមួយ នាងបានកាន់ក្អមដងទឹកមកលាងជើង កាលដែលចាក់ទឹកលើជើង ទឹកនោះក៏ហូរកាត់ទៅបានបន្តិច ក៏រីងខះដាច់ទៅ។ ក្នុងវារៈទី ២ នាងចាក់ទឹកទៀត ទឹកនោះក៏ហូរទៅបានឆ្ងាយជាងមុនបន្តិច ទើបរីងខះទៅ។ ក្នុងវារៈទី ៣ នាងចាក់ទឹកទៀត ទឹកនោះក៏ហូរទៅបានឆ្ងាយជាងមុនទាំងពីរលើក ទើបរីងខះទៅ។ នាងបានកាន់យកហេតុការណ៍នោះមកធ្វើជាអារម្មណ៍ រួចកំណត់នូវវ័យទាំង ៣ ថា៖
សត្វលោកទាំងឡាយនេះ ខ្លះស្លាប់ក្នុងបឋមវ័យ ប្រៀបដូចជាទឹកដែលខ្ញុំចាក់លើកទី ១ ដែលហូរទៅបានបន្តិចក៏រីងខះទៅ ខ្លះស្លាប់ក្នុងមជ្ឈិមវ័យ ប្រៀបដូចជាទឹកដែលចាក់លើកទី ២ ដែលហូរទៅបានឆ្ងាយបន្តិចទើបរីងខះទៅ និងខ្លះទៀតស្លាប់ក្នុងបច្ឆិមវ័យ ប្រៀបដូចជាទឹកដែលចាក់លើកទី ៣ ដែលហូរទៅបានឆ្ងាយបំផុតទើបរីងខះទៅដូច្នោះឯង។
ព្រះសាស្តាកាលដែលគង់នៅក្នុងគន្ធកុដិ ទ្រង់បានផ្សាយនូវរស្មីទៅប្រាកដចំពោះមុខនាង ហាក់ដូចជាកំពុងគង់ត្រាស់នៅក្បែរនោះ ហើយមានព្រះតម្រាស់ថា ម្នាលបដាចារា សេចក្ដីនោះពិតជាយ៉ាងនោះមែន ការរស់នៅអស់មួយរយឆ្នាំរបស់បុគ្គលអ្នកមិនឃើញនូវការកើត និងការរលត់នៃខន្ធទាំង ៥ មិនប្រសើរឡើយ ផ្ទុយទៅវិញ ការរស់នៅសូម្បីតែមួយថ្ងៃ ឬសូម្បីតែមួយខណៈរបស់បុគ្គលអ្នកឃើញនូវការកើត និងការរលត់នៃខន្ធទាំងឡាយនោះ គឺប្រសើរជាង រួចព្រះអង្គក៏ភ្ជាប់សេចក្ដីអនុសន្ធិសម្ដែងធម៌ ត្រាស់នូវព្រះគាថានេះថា៖
១១៣. យោ ច វស្សសតំ ជីវេ, អបស្សំ ឧទយព្វយំ;
ឯកាហំ ជីវិតំ សេយ្យោ, បស្សតោ ឧទយព្វយំ។
បុគ្គលណា រស់នៅមួយរយឆ្នាំ មិនឃើញការកើតឡើង និងការវិនាសទៅ ការរស់នៅ សូម្បីតែមួយថ្ងៃ របស់លោកដែលឃើញការកើតឡើង និងការវិនាសទៅ ប្រសើរជាង។
អធិប្បាយសេចក្ដីនៃគាថា
ក្នុងព្រះគាថានោះ ពាក្យថា អបស្សំ ឧទយព្វយំ សំដៅដល់បុគ្គលអ្នកមិនបានឃើញនូវការកើតឡើង និងការសាបសូន្យទៅនៃខន្ធទាំង ៥ ដោយលក្ខណៈទាំង ២៥ ប្រការ។ ពាក្យថា បស្សតោ ឧទយព្វយំ សំដៅដល់បុគ្គលអ្នកបានឃើញនូវការកើតឡើង និងការសាបសូន្យទៅនៃខន្ធទាំងឡាយនោះ។ ការរស់នៅសូម្បីតែត្រឹមមួយថ្ងៃ (របស់បុគ្គលអ្នកឃើញនូវការកើតរលត់) គឺប្រសើរជាងការរស់នៅ (អស់មួយរយឆ្នាំ) របស់បុគ្គលម្នាក់ទៀតនោះ។
ក្នុងពេលបញ្ចប់ការសម្ដែងធម៌ ព្រះនាងបដាចារា ក៏បានសម្រេចនូវអរហត្តផល ព្រមដោយបដិសម្ភិទាទាំងឡាយ។
ចប់ រឿងព្រះនាងបដាចារាថេរី ទី ១២។
![#សិក្សាបិដក៤២[៥៣] សូត្រទី ២ អានិសង្សបុណ្យ ៤ យ៉ាង (អភិសន្ទសុត្តំ)ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អានិសង្សជាទីហូរមកនៃបុណ្យ ជាទីហូរមកនៃ...](https://img5.medioq.com/839/261/1044057168392617.jpg)
![[៦៩] ទុតិយឧបស្សយទាយកវិមាន ទី ៥(បិ.៥៥/ទំ.១៤៩)(ព្រះមោគ្គល្លានសួរថា) ព្រះអាទិត្យភ្លឺរុងរឿងព្ធដ៏អាកាស ដែលប្រាសចាកពពកយ៉ាងណា វ...](https://img3.medioq.com/564/852/1038164715648529.jpg)
![បាយាសិកវគ្គ ទី ៦[៦៥] អគារិយវិមាន ទី ១(បិ.៥៥/ទំ.១៤៥)(ព្រះមោគ្គល្លានសួរថា) ចិត្តលតាវ័ន ជាឧទ្យានប្រសើរខ្ពង់ខ្ពស់ របស់តាវតឹង...](https://img3.medioq.com/614/368/1033213126143688.jpg)
![[៦១] ទុតិយនាគវិមាន ទី ១១(បិ.៥៥/ទំ.១២៨)(ព្រះមោគ្គល្លានសួរថា) អ្នកបានឡើងជិះដំរីធំ សសុទ្ធ ជាដំរីឧត្តម ចេញអំពីព្រៃ ទៅកាន់ព្រ...](https://img3.medioq.com/648/573/1029792676485733.jpg)
