08/07/2026
ශ්රී ලංකාවේ අලුතින් ගෙවල් හදන ඔබට: නිවැරදි ව්යුහාත්මක රටාව (Structural Pattern) තෝරාගන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලංකාව තුළ තමන්ගේම කියා නිවසක් ඉදිකිරීම කියන්නේ ජීවිතයේ විශාලතම මූල්යමය සහ ආවේගාත්මක ආයෝජනයක්. අද කාලේ සමාජ මාධ්ය (Social Media) දෙස බලන විට සිංගප්පූරුව, ඕස්ට්රේලියාව හෝ යුරෝපයේ තියෙන ලස්සන නිවාස දැකලා, "මටත් කොළඹින්, මහනුවරින් හෝ ගාල්ලෙන් මේ වගේම එකක් හදන්න බැරිද?" කියලා ඔබට හිතෙන්න පුළුවන්.
කෙටිම පිළිතුර නම්: ඔබට පුළුවන්, නමුත් ලංකාවේ පරිසරයට ගැලපෙන සේ වෙනස්කම් නොකර එලෙසම හැදුවොත් ඔබ අමාරුවේ වැටෙන්න පුළුවන්. ශ්රී ලංකාවේ පවතින නිවර්තන දේශගුණය, විවිධ වූ පස, භූගෝලීය පිහිටීම සහ ආර්ථික තත්ත්වය නිසා නිවසක ව්යුහාත්මක සැලසුම (Structural Design) ඉතා බුද්ධිමත්ව තෝරාගත යුතුයි.
මේ ලිපියෙන් අපි අද කාලේ ලංකාවේ බහුලවම දකින්න ලැබෙන ව්යුහාත්මක රටාවන්, දැනට රැල්ලක් වී ඇති "බොක්ස් මොඩල්" (Box Model) එකේ තියෙන අවාසි සහ වෙනත් රටවල් සමඟ සැසඳීමේදී අප සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු ගැන සරලව සාකච්ඡා කරමු.
වර්තමානයේ ශ්රී ලංකාවේ ජනප්රිය ව්යුහාත්මක රටාවන්
‘ඕපන් ප්ලෑන්’ සහ පැවිලියන් සංකල්පය (Modern Open-Plan & Pavilion Concept)
ශ්රී ලංකාවේ බිහිවූ ලෝක ප්රකට ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පී ජෙෆ්රි බාවා මහතාගේ "Tropical Modernism" (නිවර්තන කලාපීය නවීනත්වවාදය) ආභාසය මෙයට බෙහෙවින් බලපා ඇත. මෙහිදී බර උසුලන බිත්ති (Load-bearing walls) වෙනුවට කොන්ක්රීට් කණු සහ බීම් (Columns and Beams) මත මුළු නිවසේ ව්යුහය රඳා පවතී.
•පෙනුම: සාලය, කෑම කාමරය සහ කුස්සිය එකිනෙකට විවෘතව ගලා යන පරිදි සකසා ඇත. විශාල වීදුරු ස්ලයිඩින් දොරවල් හරහා නිවස මැද මිදුලකට හෝ කුඩා වත්තකට විවෘත වේ.
•ලංකාවට ගැලපෙන්නේ ඇයි: නිවස තුළ සුළඟට නිදහසේ සංසරණය වීමට ඉඩ සලසන නිසා, ලංකාවේ පවතින අධික තෙතමනය සහ රෝස්න ගතිය (Humidity) පාලනය කර නිවස සිසිල්ව තබා ගනී.
මැදමිදුල ක්රමය (The Courtyard / Medamedula System)
උඩරට සහ වෙරළබඩ සාම්ප්රදායික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ එන මැදමිදුල ක්රමය නවීන පන්නයට සකස් කිරීමකි.
•පෙනුම: නිවස මධ්යයේ අහසට විවෘත වූ කුඩා කොටසක් පවතින අතර, එහි කුඩා පැලෑටියක් හෝ ජල තටාකයක් අඩංගු වේ. නිවසේ කාමර සහ කොරිඩෝ නිර්මාණය වන්නේ මේ වටා ය.
•ලංකාවට ගැලපෙන්නේ ඇයි: මෙය ස්වාභාවික සිසිලන පද්ධතියක් (Cooling Chimney) ලෙස ක්රියා කරයි. නිවස තුළ ඇති රස්නෙ වාතය මැදමිදුල හරහා ඉහළට ඇදී යන අතර, පිටතින් එන සිසිල් සුළඟ ජනෙල් හරහා නිවස තුළට ඇදී එයි.
කණු සහ ස්ලැබ් ක්රමය (Column-and-Slab with Cantilevers)
කොළඹ, ගම්පහ හෝ මහනුවර වැනි නාගරික ප්රදේශවල ඉඩම් මිල ඉතා අධික නිසා, බොහෝ දෙනෙකුට ඇත්තේ පර්චස් 6 ත් 10 ත් අතර කුඩා ඉඩම් ය. මේ නිසා ඉංජිනේරුවන් සිරස් අතට (උඩට) නිවස ඉදිකිරීමට කොන්ක්රීට් කණු සහ ස්ලැබ් යොදා ගනී.
•පෙනුම: යටින් කණු ආධාරක නොමැතිව ඉදිරියට නෙරා ආ බැල්කනි හෝ කාමර (Cantilevers) සහිත මහල් කිහිපයක නිවාස.
•ලංකාවට ගැලපෙන්නේ ඇයි: කුඩා බිම් ප්රමාණයකින් උපරිම ප්රයෝජන ගන්නා අතරම, වාහන නැවැත්වීමට හෝ කුඩා වත්තකට ඉඩ ඉතිරි කර දෙයි.
රැල්ල සහ යථාර්ථය: "බොක්ස් මොඩල්" (Box Model) එකේ අවාසි
අද කාලේ අලුතින් හැදෙන ඕනෑම ප්රදේශයක බලන බලන අත දකින්න ලැබෙන්නේ කොටු හැඩැති, තනි කෙළින් ඉරි සහිත, පැතලි වහලවල් සහ විශාල වීදුරු ජනෙල් තියෙන "බොක්ස් මොඩල්" නිවාසයි. බලන්න ඉතාමත් නවීන සහ ලස්සන වුණත්, ලංකාවේ දේශගුණයට අනුව වෙනස්කම් නොකළහොත් මෙවැනි නිවාසවල ජීවත් වීම අපායක් විය හැක.
අධික ලෙස රස්නය ඇතුළත රඳවා ගැනීම (The "Oven" Effect)
බොහෝ බොක්ස් මොඩල් නිවාසවල තියෙන්නේ පැතලි කොන්ක්රීට් වහලවල් (Flat Roofs). සාම්ප්රදායික උළු වහලක් මෙන් නොව, මේ කොන්ක්රීට් තට්ටුව දවස පුරාම වැටෙන තද අව් රශ්මිය උරාගෙන, රාත්රී කාලයේදී එම රස්නය පහළ ඇති කාමරවලට මුදාහරියි. නිසි තාප පරිවරණයක් (Thermal Insulation) නොකළහොත්, රැයට නිවස ඇතුළ පෝරණුවක් මෙන් රත් වේ. එවිට 24 පැය පුරාම AC ක්රියාත්මක කිරීමට සිදුවේ.
වතුර කාන්දුවීම් සහ බිත්ති තෙත් වීම (Water Leakage & Dampness)
ලංකාවට වසරකට දෙවතාවක් තද මෝසම් වැසි ඇද හැලෙයි. බොක්ස් මොඩල් නිවාසවල වහලයෙන් ඉදිරියට නෙරා එන "වහලයේ දාර" (Eaves/සෙවනැලි) නැත.
•වහලයේ දාර නැති නිසා, වහින විට වැහි වතුර කෙළින්ම ගලා යන්නේ බිත්තිය දිගේ ය.
•බිත්තියේ ඇති වන ඉතා කුඩා සිහින් ඉරිතැලීමකින් පවා වතුර ඇතුළට ඇදී ගොස්, බිත්තිවල තීන්ත බිබිලි දැමීම, පුස් කෑම (Mold) සහ නිරන්තර තෙතමනය ඇති වේ.
•පැතලි කොන්ක්රීට් වහලවල් මත වතුර රැඳීම සාමාන්ය දෙයකි. වතුර කාන්දු නොවන ලෙස යොදන ආලේපන (Waterproofing) හරියට නොකළහොත්, සිවිලිමෙන් වතුර වැගිරීම නතර කළ නොහැකි වනු ඇත.
සූර්යාලෝකය දෙස අවධානය නොදැක්වීම
බොක්ස් මොඩල් නිවාසවල විශාල වීදුරු බිත්ති ඇත. බටහිර දෙසින් වැටෙන හිරු රැස්වලින් බේරීමට ආවරණයක් නොමැතිව මෙවැනි වීදුරු යෙදුවහොත්, සවස් කාලයේදී නිවස ඇතුළ හරිතාගාරයක් (Greenhouse) මෙන් අධික ලෙස රත් වේ.
ව්යුහාත්මක සාධක: දේශගුණය, පස, භූගෝලීය පිහිටීම සහ ආර්ථිකය
ඇතැම් සැලසුම් ලංකාවට සාර්ථක වන අතර ඇතැම් ඒවා අසාර්ථක වන්නේ ඇයි දැයි තේරුම් ගැනීමට මෙම සාධක හතර දෙස බැලිය යුතුය:
--------------------------------------------------------------
සාධකය - දේශගුණය (Climate)
ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය - වසර පුරා පවතින අධික තෙතමනය, තද මෝසම් වැසි සහ දැඩි හිරු රශ්මිය.
නිවාස සැලසුමට ඇති බලපෑම - දිගු වහල දාර, හොඳින් සුළං යන ක්රමවේද සහ ශක්තිමත් වතුර කාන්දු නොවන (Waterproofing) ක්රම අවශ්ය වේ.
ලෝකයේ අනෙක් රටවල් සමඟ සැසඳීම - යුරෝපයේ හෝ එංගලන්තයේ නිවාස හදන්නේ රස්නය ඇතුළේ තබාගන්නා සීල් කරපු පෙට්ටි වගේ ය. නමුත් ලංකාවේ නිවාස හැදිය යුත්තේ රස්නය පිටතට යන පරිදි ය.
--------------------------------------------------------------
සාධකය - පස (Soil)
ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය - පළාතෙන් පළාතට වෙනස් වේ. වෙරළබඩ වැලි සහිතයි; තෙත් කලාපයේ මඩ/මැටි සහිතයි; කඳුකරයේ ගල් සහිතයි.
නිවාස සැලසුමට ඇති බලපෑම - පසේ තත්ත්වය අනුව අත්තිවාරම වෙනස් කළ යුතුය. මඩ සහිත බිමක 'පයිල් ෆවුන්ඩේෂන්' (Pile Foundation) දැමිය යුතු අතර, තද පසක සාමාන්ය අත්තිවාරමක් සෑහේ.
ලෝකයේ අනෙක් රටවල් සමඟ සැසඳීම - කැනඩාව වැනි ශීත රටවල අත්තිවාරම පොළොව යට හිම මිදෙන සීමාවට වඩා ගැඹුරට දැමිය යුතුය. ලංකාවේ අපට එවැනි ප්රශ්නයක් නැත.
--------------------------------------------------------------
සාධකය - භූගෝලීය පිහිටීම (Geography)
ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය - කඳුකරයේ නිවෙස් හදන විට පස් කඩා වැටීම වැළැක්වීමට රිටේනින් වෝල් (Retaining Walls) සහ විශේෂ ජල බැසයෑම් ක්රම ව්යුහාත්මකවම ඇතුළත් කළ යුතුය.
නිවාස සැලසුමට ඇති බලපෑම - පසේ තත්ත්වය අනුව අත්තිවාරම වෙනස් කළ යුතුය. මඩ සහිත බිමක 'පයිල් ෆවුන්ඩේෂන්' (Pile Foundation) දැමිය යුතු අතර, තද පසක සාමාන්ය අත්තිවාරමක් සෑහේ.
ලෝකයේ අනෙක් රටවල් සමඟ සැසඳීම - ස්විට්සර්ලන්තය හෝ කැලිෆෝනියාව වැනි කඳුකර ප්රදේශවල ඉදිකිරීම් වලට සමාන තාක්ෂණයක් සහ භූ-විද්යාත්මක අනුමැතීන් ලංකාවේ කඳුකරයටද අවශ්ය වේ.
--------------------------------------------------------------
සාධකය - ආර්ථිකය (Economy)
ශ්රී ලංකාවේ තත්ත්වය - බඩු මිල ඉහළ යාම, ආනයනික අමුද්රව්යවල මිල සහ අධික විදුලි බිල.
නිවාස සැලසුමට ඇති බලපෑම - වායුසමීකරණ (AC) මත යැපීම අඩු කරන, දේශීය ගඩොල්, ටයිල් වෙනුවට ටයිටේනියම් (Microcement) වැනි ක්රම සහ ස්වාභාවික ආලෝකය/සුළඟ උපරිම ගන්නා ක්රම (Passive Design) වැදගත් වේ.
ලෝකයේ අනෙක් රටවල් සමඟ සැසඳීම - ඕස්ට්රේලියාව හෝ ඩුබායි වැනි ධනවත් රටවල මිනිසුන්ට වැරදි සැලසුම් නිසා සිදුවන රස්නය මඟහරවා ගැනීමට ලොකු AC පද්ධති දමාගත හැක. නමුත් ලංකාවේ අපට විදුලිය ඉතිරි කරගැනීම ආර්ථිකමය වශයෙන් අත්යවශ්ය කරුණකි.
--------------------------------------------------------------
පළමු වතාවට ගෙයක් හදන ඔබට උපදෙස්
ඔබ දැනටමත් නිවසක් සැලසුම් කරමින් සිටී නම්, මෙම ප්රායෝගික උපදෙස් මතක තබා ගන්න:
•බොක්ස් මොඩල් එක සම්පූර්ණයෙන්ම එපා කියන්න එපා, එය ලංකාවට ගැලපෙන සේ වෙනස් කරන්න (Tropicalize): ඔබ කොටු හැඩැති සැලසුම්වලට කැමති නම්, ජනෙල්වලට ඉහළින් කොන්ක්රීට් සෙවනැලි (Cantilevered shades) දමන්න. පැතලි වහලයට යටින් තවත් වහලක් (Double-roof system) සඟවා සාදන්න. වහලයට හොඳම වර්ගයේ තාප පරිවාරක (Insulation) යොදන්නැයි ඔබේ වාස්තු විද්යාඥයාට (Architect) පවසන්න.
•සුළඟ එන යන අත බලන්න: කාමරයක ජනෙල් එක පැත්තක විතරක් නැතිව, ප්රතිවිරුද්ධ පැත්තෙනුත් තබන්න (Cross-ventilation). එවිට කාමරය ඇතුළත නිතරම සිසිල් සුළඟක් පවතිනු ඇත.
•අත්තිවාරමට සහ වෝටර්පෲෆිං වලට ලෝබ වෙන්න එපා: ඔබට පසුව සල්ලි ලැබෙන විදිහට ටයිල්, ලයිට් වැල් හෝ තීන්ත වර්ග මාරු කරන්න පුළුවන්. නමුත් ඉරිතලා ගිය අත්තිවාරමක් හෝ වතුර කාන්දු වන කොන්ක්රීට් ස්ලැබ් එකක් පසුව ලෙහෙසියෙන් හදන්න බැහැ. ඒ නිසා නිවසේ ව්යුහයේ (Structure) ශක්තිමත්භාවය වෙනුවෙන් හොඳින් වියදම් කරන්න.
