04/02/2026
ඔබ හිතන්නේ ඔබේ තීරණ ගන්නේ ඔබ කියාද? මොළය අපව රවටන අන්දම මෙන්න!
අපි හැමෝම ජීවත් වෙන්නේ අපේ ජීවිතයේ සුක්කානම තියෙන්නේ අපේ අතේ කියන දැඩි විශ්වාසය මතයි. “මම මේක තෝරාගත්තා”, “මම මේ තීරණය ගත්තා” කියලා අපි ආඩම්බරයෙන් කියනවා.
නමුත් නවීන ස්නායු විද්යාව (Neuroscience) අපට පවසන්නේ මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් කතාවක්..අද අපි විමසා බලමු.
ඇත්තටම අපේ මොළය අපට හොර රහසේම අපව පාලනය කරන්නේ කොහොමද කියලා.
තීරණයක් ගැනීමට පෙර මොළයේ සිදුවන රහසිගත ක්රියාවලිය!
විද්යාත්මක පරීක්ෂණවලින් හෙළි වී ඇති පරිදි, ඔබ "මම මේ තීරණය ගත්තා" කියා සිතන මොහොතට මිලි තත්පර කිහිපයකට පෙරම, මොළයේ අදාළ ප්රදේශ ක්රියාත්මක වී අවසානයි.
ඔබ දැනුවත් වීමට පෙරම ඔබේ මොළය තීරණය ගෙන ඉවරයි! අපේ "මම" යන හැඟීම බොහෝ විට මොළය ගත් තීරණයකට පසුව ලැබෙන අනුමැතියක් (Post-hoc justification) පමණක් විය හැකියි.
මොළය අපව මෙහෙයවන "Invisible" ක්රම කිහිපයක්!
අපි නිදහස් කැමැත්තෙන් කරනවා යැයි සිතන බොහෝ දේ පිටුපස ඇත්තේ මොළයේ සංකීර්ණ දත්ත විශ්ලේෂණයකි.
* හේතුවක් නැති ආකර්ෂණය: ඔබ යම් කෙනෙකුට කැමති වන්නේ ඇයි? එය බොහෝ විට අතීත මතක, කටහඬක රිද්මයක් හෝ සුවඳක් මත මොළය තත්පරයකින් ගත් තීරණයකි.
* පුරුද්දේ බලය: උදෑසන අවදි වූ විගස දුරකථනය අතට ගැනීම හෝ එකම වැරැද්ද නැවත නැවත කිරීම හිතාමතා කරන දෙයක් නොවේ. මොළය ශක්තිය ඉතිරි කරගැනීම සඳහා ඔබව "Auto-pilot" මාදිලියට දමා ඇත.
* අලුත් දේට ඇති බිය: අලුත් විදිහට සිතීම මොළයට විශාල ශක්තියක් වැය වන "බර වැඩක්". ඒ නිසා එය නිතරම උත්සාහ කරන්නේ ඔබව පරණ පුරුදු තුළම කොටු කර තැබීමටයි.
එසේනම් අපට "නිදහස් කැමැත්තක්" (Free Will) නැද්ද?
මෙහි ඇති රසවත්ම කරුණ නම්, අප සම්පූර්ණයෙන්ම අසරණ නොවීමයි. මොළය අපට බලපෑම් කළත්, "මම මේක කරන්නේ ඇයි?" කියා ප්රශ්න කිරීමේ හැකියාව අපට තිබේ.
"මොළය පාලනය කිරීම නොව, මොළය සමඟ ජීවත් වීම ඉගෙන ගත යුතුය."
අපි කරන දේ ගැන අවධානයෙන් සිටින (Mindfulness) සෑම මොහොතකම, අපි අපේ මොළයේ ස්වයංක්රීය පාලනයට අභියෝග කරනවා. අලුත් පුරුදු ඇති කර ගැනීම හරහා අපට අපේ මොළයේ "වයරින්" එක පවා වෙනස් කළ හැකියි.
මිනිස් මොළය යනු ලොව ඇති සංකීර්ණම දෙයක්. අපි එහි නියමුවා වීමට නම්, අප නිරන්තරයෙන් අපවම නිරීක්ෂණය කළ යුතුයි.
ප්රශ්න කරන මිනිසා කිසිසේත්ම යන්ත්රයක් නොවේ. ඔබ ඔබේ මොළය ගත් තීරණයක් ප්රශ්න කළ අවසන් අවස්ථාව මතකද? පහතින් කමෙන්ට් කරන්න! 👇
#දැනුම
