05/05/2026
මරණය: ජීව විද්යාත්මක නිමාව සහ මොළයේ අවසන් හෝරාව (විද්යාත්මක විශ්ලේෂණයක්)
මරණය යනු මානව ඉතිහාසය පුරාම වඩාත්ම අභිරහස් සහ භයංකාර මාතෘකාවයි. ආගමික සහ දාර්ශනික දෘෂ්ටි කෝණයන්ගෙන් ඔබ්බට ගොස්, "මරණය" යන්න විද්යාත්මකව නිර්වචනය කරන්නේ කෙසේද? අපගේ ශරීරය සහ විශේෂයෙන්ම අපගේ "මම" යන්න පාලනය කරන මොළය මිය යන මොහොතේ කුමක් සිදුවේද? මෙය හුදෙක් ස්විචයක් නිවා දැමීමක් වැනි මොහොතක්ද, නැතිනම් සංකීර්ණ ක්රියාවලියක්ද?
මෙම ලිපියෙන් අප මරණයේ විද්යාත්මක පැත්ත, මොළයේ සිදුවන රසායනික විපර්යාසයන් සහ මිය යන මොහොතේ ඇති වන අත්දැකීම් පිටුපස ඇති විද්යාව ගැන ගැඹුරින් විමසා බලමු.
1. මරණය යනු කුමක්ද? විද්යාත්මක නිර්වචනය
වෛද්ය විද්යාවේදී මරණය යනු තනි මොහොතක් නොව, ක්රියාවලියකි. සාම්ප්රදායිකව මරණය නිර්වචනය කළේ හෘද ස්පන්දනය සහ ශ්වසනය නැවත හැරවිය නොහැකි ලෙස නතර වීමයි. නමුත් නවීන වෛද්ය විද්යාවේ දියුණුවත් සමඟ මෙම නිර්වචනය වඩාත් සංකීර්ණ වී ඇත. අද වන විට මරණය ප්රධාන ආකාර දෙකකින් සලකනු ලබයි:
සායනික මරණය (Clinical Death): හෘද ස්පන්දනය, රුධිර සංසරණය සහ ශ්වසනය නතර වන මොහොතයි. මෙය බොහෝ විට CPR වැනි ක්රම මගින් නැවත හැරවිය හැකි අවස්ථාවකි. මොළයට ඔක්සිජන් ලැබීම නතර වන නමුත්, මොළයේ සෛල තවමත් ස්ථිරව මිය ගොස් නැත.
ජීව විද්යාත්මක මරණය / මොළයේ මරණය (Biological Death / Brain Death): මෙය සායනික මරණයෙන් විනාඩි කිහිපයකට පසු සිදුවේ. මොළයට ඔක්සිජන් නොලැබීම නිසා මොළයේ සෛල (Neurons) ස්ථිරවම මිය යාමට පටන් ගනී. වෛද්ය විද්යාවට අනුව, "මොළයේ මරණය" යනු පුද්ගලයෙකුගේ නිල මරණය ලෙස සලකනු ලබයි. මෙහිදී මොළයේ කඳ (Brainstem) ඇතුළු මුළු මොළයේම ක්රියාකාරිත්වය ස්ථිරවම නතර වේ.
2. මිය යන ක්රියාවලිය (The Process of Dying)
ස්වාභාවික මරණයකදී, ශරීරය ක්රමයෙන් අක්රිය වීමේ පියවර කිහිපයක් හරහා ගමන් කරයි:
ක්රියාකාරිත්වය අඩුවීම: මරණයට දින හෝ සති කිහිපයකට පෙර, පුද්ගලයා අසාමාන්ය ලෙස නිදිමත ගතියක්, තෙහෙට්ටුවක් සහ ආහාර රුචිය අඩුවීමක් පෙන්වයි.
පරිවෘත්තීය වෙනස්කම්: ශරීරයේ ශක්තිය නිපදවීමේ ක්රියාවලිය (Metabolism) අඩාල වේ.
ශ්වසන රටාව වෙනස් වීම: මරණයට හෝරාවකට හෝ දෙකකට පෙර, ශ්වසනය අක්රමවත් වේ. මෙය "Death Rattle" ලෙස හඳුන්වන ශබ්දයක් සමඟ සිදුවිය හැකියි.
හෘදය සහ රුධිර සංසරණය නතර වීම: අවසානයේදී හෘදය ස්පන්දනය නතර වන අතර, ශරීරයේ සෛලවලට ඔක්සිජන් සහ පෝෂණය ලැබීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර වේ.
3. මොළයේ අවසන් හෝරාව: රසායනික සහ විද්යුත් කුණාටුව
මරණය පිළිබඳ විද්යාවේ වඩාත්ම කුතුහලය දනවන පැත්ත වන්නේ මොළය අක්රිය වන ආකාරයයි. හෘදය නතර වූ පමණින් මොළය ක්ෂණයකින් ක්රියා විරහිත නොවේ.
අ) ඔක්සිජන් හිඟය සහ සෛල මරණය
හෘදය නතර වූ පසු මොළයට රුධිරය ගලා යාම නතර වේ. මොළයේ සෛල යනු ශරීරයේ වැඩිම ඔක්සිජන් ප්රමාණයක් පරිභෝජනය කරන සෛලයි. ඔක්සිජන් නොමැතිව, සෛල තුළ ඇති ATP (ශක්තිය) ක්ෂය වේ. මෙය සෛල පටලවල (Cell membranes) ඇති අයන පොම්ප (Ion pumps) අක්රිය වීමට හේතු වේ. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස සෛල තුළට අධික ලෙස කැල්සියම් අයන ගලා එන අතර, එය සෛලය ස්වයං-විනාශ වීමට (Apoptosis) මග පාදයි.
ආ) "සුපිරි ක්රියාකාරිත්වය" (The Surge of Activity)
සාම්ප්රදායිකව සිතුවේ මරණයත් සමඟ මොළයේ විද්යුත් ක්රියාකාරිත්වය ක්රමයෙන් අඩුවී යන බවයි. නමුත් මෑතකදී කරන ලද පර්යේෂණ (සතුන් සහ මිනිසුන්ගේ EEG දත්ත ඇසුරින්) මගින් පෙන්වා දෙන්නේ ඉතා පුදුම සහගත දෙයකි. හෘදය නතර වී සායනික මරණය සිදු වූ වහාම, මොළයේ විද්යුත් ක්රියාකාරිත්වයේ (Gamma waves) ක්ෂණික සහ අධික වැඩිවීමක් සිදුවන බව සොයාගෙන ඇත.
මෙම ගැමා තරංග සම්බන්ධ වන්නේ විඥානය (Consciousness), මතකය සිහිපත් කිරීම (Memory Retrieval), සහ සංජානනය (Perception) වැනි ඉහළ පෙළේ මොළයේ ක්රියාකාරකම් සමඟයි. මෙමගින් ඇඟවෙන්නේ මිය යන මොහොතේ පුද්ගලයෙකු ඉතා තීව්ර, සිහිනයක් වැනි හෝ අසාමාන්ය ලෙස පැහැදිලි විඥානමය අත්දැකීමක් ලබන බවයි.
ඇ) රසායනික කුණාටුව (The Chemical Storm)
මොළයේ සෛල මිය යාමට පෙර, ඒවායේ ඉතිරිව ඇති සියලුම ස්නායු සම්ප්රේෂක (Neurotransmitters) එක්වරම මුදා හරිනු ලබයි.
Dopamine & Serotonin: සතුට සහ සහනය ඇති කරන රසායනිකයන්.
Glutamate: මොළයේ ක්රියාකාරිත්වය උත්තේජනය කරන ප්රධාන රසායනිකය. මෙය අධික ලෙස මුදා හැරීම මොළයේ සෛලවලට විෂ සහිත වේ.
Endorphins: ශරීරයේ ස්වාභාවික වේදනා නාශක. මිය යන මොහොතේ අධික වේදනාවක් නොදැනීමට මෙය හේතුවිය හැකියි.
DMT (Dimethyltryptamine): සමහර විද්යාඥයින් විශ්වාස කරන්නේ මොළයේ පීනියල් ග්රන්ථිය මගින් මිය යන මොහොතේදී DMT නම් ප්රබල මායාවී රසායනිකය (Hallucinogen) විශාල වශයෙන් මුදා හරින බවයි.
4. ආසන්න මරණ අත්දැකීම් (Near-Death Experiences - NDE) පිටුපස ඇති විද්යාව
හෘදයාබාධ වැනි තත්ත්වයන්ගෙන් පසු සායනික මරණයට පත්වී CPR හරහා නැවත පණ ලැබූ අය පවසන අත්දැකීම් (NDE) බොහෝ විට සමාන වේ. විද්යාව මේවා පැහැදිලි කරන්නේ කෙසේද?
ආලෝක උමග (Tunnel of Light): මොළයේ දෘශ්ය බාහිකයට (Visual Cortex) ඔක්සිජන් හිඟ වීම නිසා පර්යන්ත පෙනීම (Peripheral vision) අහිමි වී මධ්යම පෙනීම පමණක් ඉතිරි වීමෙන් මෙම "උමග" වැනි හැඟීම ඇතිවිය හැක.
ජීවිතය ඇස් පනාපිට මැවී පෙනීම (Life Review): මරණයට පත්වන මොහොතේ ඇති වන ගැමා තරංගවල "සුපිරි ක්රියාකාරිත්වය" නිසා මතකය ගබඩා වී ඇති මොළයේ ප්රදේශ උත්තේජනය වී, ජීවිතයේ වැදගත් මතකයන් ක්ෂණයකින් සිහිපත් විය හැක.
ශරීරයෙන් බැහැර වීම (Out-of-Body Experience): මොළයේ ස්වයං-සංජානනය සහ ශරීරයේ පිහිටීම පාලනය කරන ප්රදේශ (Temporoparietal junction) ඔක්සිජන් හිඟය නිසා අක්රිය වීමෙන් මෙම හැඟීම ඇතිවිය හැක.
නිගමනය
විද්යාත්මකව බලන කල, මරණය යනු ජීව විද්යාත්මක පද්ධතියක් පියවරෙන් පියවර නිමාවට පත්වන සංකීර්ණ, රසායනික සහ විද්යුත් ක්රියාවලියකි. අපගේ "විඥානය" හෝ "ආත්මය" මරණයෙන් පසු කුමක් වේද යන්න විද්යාවට තවමත් නිශ්චිතව කිව නොහැකි වුවද, මිය යන මොහොතේ මොළය ක්රියා විරහිත වන ආකාරය සහ එය ඇති කරන තීව්ර, රසායනික කුණාටුව අපගේ අවසන් හෝරාව පිළිබඳ නවීන අවබෝධය ලබා දෙයි.
"මරණය" යනු හුදෙක් අවසානයක් නොව, එය ජීවිතයේම අනිවාර්ය, අවසන්, සහ ඉතා සංකීර්ණ ජීව විද්යාත්මක පරිච්ඡේදයයි.
Pinsaara TV 🖋️
