13/12/2025
අඩි 5,000 ඉහළින් ඇසෙන ලක් දිවට කරන අනතුරු ඇඟවීම 🌿🇱🇰
දිට්වා සුළි කුණාටුව නිමා වුවත්, එහි බලපෑම තවමත් අප වටා රැඳී පවතියි.
ජලය ඉවතට ගිය පසුද චණ්ඩ මාරුතය මද සුළගක බවට පත් වූ පසුද, භූමිය ඒ හා බැදුණු මතක සමග අප සියලු දෙනාම නැවත නැවත රිදවමින් සිටියි.
තත්ත්ව වාර්තාව | 2025 දෙසැම්බර් 12 (DMC)
• මරණ 639 ක්
• තවමත් අතුරුදහන් 210ක්
• දිස්ත්රික්ක 25ම තුළ ජනතාව මිලියන 1.7කට බලපෑම්
• ආරක්ෂිත මධ්යස්ථාන 866ක් තුළ 84,700කට වැඩි ජනතාවක්
• සම්පූර්ණයෙන් විනාශ වූ නිවාස ප්රමාණය 5,588 ක්
• අර්ධ වශයෙන් හානි වූ නිවාස ප්රමාණය 87,496ක්
මෙය කාලගුණික අනතුරක් පමණක් නොවේ.
මෙය අපට කරන ලද අනතුරු ඇඟවීමකි.
සිතියම් කියාදෙන්නේ කුමක්ද?
අඩි 5,000 ඉහළින් පිහිටි ශ්රී ලංකාවේ භූමිය — GIS මත පදනම්ව අප දිවයිනේ භූමි පාරිභෝජනය වනානතර ව්යාප්තිය නිරීක්ෂණය හා විශ්ලේෂණය කළෙමු.
(සිතියම් නිර්මාණය: අමිල ප්රියදර්ශන)
•අඩි 5,000 ඉහළින් ඇති මුළු භූමි ප්රමාණය: ~721.5 km²
•දැනට වනාන්තරව පවතින භූමිය: ~478.5 km²
•වනවලින් තොර භූමි ප්රමාණය: ~243 km²
මෙම සිතියම් අපට ඉතා සරල නමුත් බලවත් සත්යයක් කියාදෙයි:
• සමහර උස්බිම් ස්වභාවිකවම වනාන්තර නොවන පරිසර පද්ධති ලෙස පවතින බව
• සමහර ප්රදේශවල මිනිසුන්, කෘෂිකර්මය, ජලාශ සහ මූලික ව්යුහයන්ගෙන් සමන්නිත බව හා
• තවත් ප්රදේශවල දශක ගණනාවක භූමි පරිභෝජනයේ වෙනස්වීම් වල සලකුණු පෙන්වන බවයි.
ඒ අනුව අප තේරුම් ගත යුතු සත්ය නම්,
👉 සියලුම භාවිතයට නොගත් භූමි වනාන්තරයට සුදුසු නොවන බවත්
👉 සියලුම රුක් රෝපණ වැඩසටහන් අවදානම් අඩු කරන්නේ නැති බවත්, එයවිද්යාත්මක මඟ පෙන්වීමක් මත සිදුකල යුතු අතර නමුත් එය අනිවාර්යෙන් සිදු කල යුතුම බවත්ය෴
සිතියම් කියවීම
සිතියම 1: ශ්රී ලංකාවේ අඩි 5,000 ඉහළින් පිහිටි භූමි ප්රදේශ නිරූපණය කරයි.
මෙම සිතියම ශ්රී ලංකාවේ මධ්යම උස්බිම් සහ ඉහළ ජල පෝෂණ කලාපීය ප්රදේශ පිළිඹිබු කරයි.
මෙම ප්රදේශවල වර්ෂාව වැඩි, බෑවුම් දැඩි, බොහෝ ස්ථාන ස්ථායි නොවන පසකින් සමන් විත බව පැහැදිලිය.
මෙහි ගන්නා භූමි පරිහරණය පිළිබද තීරණ, පහළ ප්රදේශවල ගංවතුර, නාය යෑම් හෝ ස්කන්ධ හායනයවීම් සහ ජල සැපයුමේ ආරක්ෂාවට සෘජුව බලපෑම් ඇති කරයි.
සිතියම 2: අඩි 5,000 ඉහළින් ඇති වනාන්තර හා වනාන්තර ප්රතිස්ථාපන කළ හැකි කලාප නිරූපණය කරයි.
මෙම සිතියම පෙන්වන්නේ:
* දැනට පවතින උස්බිම් වනාන්තර
* වනාන්තර ප්රතිස්ථාපනය කළ හැකි ලෙස හඳුනාගත් ප්රදේශයි
“හැකි” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ “අනිවාර්ය” යන්න නොවේ. ⚠️
අවසන් තීරණ ගන්නා විට ඒ ප්රදේශ ආශ්රිතව පවතින
* ස්වභාවික පරිසර පද්ධති
* ජන ජීවනෝපාය හා වාසස්ථාන
* බෑවුම් ස්ථායිභාවය හා ජල ගමනාගමනය ආදිය පිළිබදව සලකා බැලිය යුතුය.
වනාන්තර ප්රතිස්ථාපනය යනු ඒ අනුව තනි අංගයක් නොව, ක්රියාවලියක් බව අවබෝධ කර ගත යුතුය.
උස්බිම් වැදගත් වන්නේ ඇයි?
උස්බිමක් යනු සිතියමක හිස් ඉඩම් නොවේ.
• කාලගුණික ආවරණ ලෙස 🌧️
• ගංගා සහ ජලාශ රැකබලාගන්නන් ලෙස 💧
• ජෛව විවිධත්වයේ ආරක්ෂිත මධ්යස්ථාන ලෙස 🐾
• ගංවතුර, නියඟ සහ බිම් කඩාවැටීම්වලට එරෙහි පළමු ආරක්ෂාකයා ලෙස ඒවා ක්රියා කරයි.
මෙම පද්ධති දුර්වල වූ විට, අනතුරු උස්බිම්වලට පමණක්සීමා නොවෙයි.
ඒවා පහළට — වේගයෙන් හා විනාශකාරී ලෙස — ගලා එයි.
උස්බිම් නිහඩ වූ විට, පහළ බිම් වල අදෝනා ඇසෙනු ඇත.
වනාන්තර ප්රතිස්ථාපනය:
ඒ අනුව අඩි 5,000 ඉහළින් වනාන්තර ප්රතිස්ථාපනය කිරීම අවැසි නමුත් එය කළ යුත්තේ:
✔ විද්යාත්මකව
✔ මිනිස් කේනද්රීයව හා
✔ ස්ථානෝචිතවය…
සත්ය ප්රතිස්ථාපනය යනු ගස් වැඩිම ප්රමාණයක් රෝපණය කිරීම නොවේ.
එය නිවැරදි ශාක, නිවැරදි ස්ථානයේ, සහේතුකව රෝපණය කිරීමයි.
සුළි කුණාටුවෙන් එහා සිතමු
දැන් දිට්වා සුළි කුණාටුව හැරවුම් ලක්ෂ්යයක් විය යුතුය.
අනතුරු සිදු වීම වෙන් වෙන් සිදුවීම් ලෙස සැලකුවහොත්, ප්රතිචාර දැක්වීම සෑම විටම හානියක් සමග බැදී පවතිනු ඇත.
භූ දර්ශනයපද්ධතියක් ලෙස තේරුම් ගතහොත්, ඒ මත නිවැරදි තීරණ වලට එළබුණහොත් අපට ස්ථායිත්වය ගොඩනගා ගත හැකිය.
ඵම සැළසුම,
ඊළඟ සුළි කුණාටුව සඳහා පමණක් නොව —ඊළඟ පරම්පරාව සඳහා සැලසුම් කරමු.
අවසන් පණිවිඩය,අඩි 5,000 ඉහළ සිදුවන කිසිවක් එහිම රැඳෙන්නේ නැත. එය අඩි 5,000 ඉහළින් ලක් දිවට කරන අනතුරු ඇඟවීමකි෴
සිතියම්: GIS මත පදනම් වූ වනාන්තර ව්යාප්තිය හා භූමි පරිහරණය පිළිබද විශ්ලේෂණයක්
සිතියම් නිර්මාණය: අමිල ප්රියදර්ශන
-චේතිය හේරත්-
Reimagining Our Highlands: A Wake-Up Call from 5,000 ft 🌿🇱🇰
Sri Lanka is still counting the cost of Cyclone Ditwah.But long after the waters recede, the land remembers.
Situation Update | 12 December 2025 (DMC)
• 639 lives lost
• 210 still missing
• 1.7 million people affected across all districts
• 84,700+ displaced into 866 safety centres
• 5,588 homes destroyed
• 87,496 homes damaged
This was not just a storm.
It was a signal.
What the Maps Reveal
Two GIS-based maps guide us into Sri Lanka’s terrain above 5,000 ft — the island’s ecological and hydrological backbone.
•Total land above 5,000 ft: ~721.5 km²
•Existing forest cover: ~478.5 km²
•Non-forest / fragmented areas: ~243 km²
Together, they tell a quiet but powerful story:
• Some highland areas are naturally open ecosystems
• Some contain settlements, agriculture, reservoirs, and infrastructure
• Others reflect decades of land-use change and fragmentation
👉 Not every open space should be planted.
👉 Not every tree planted reduces risk.
Science must lead.
Reading the Maps
Map 1: Land Area Above 5,000 ft Elevation – Sri Lanka
This map outlines Sri Lanka’s central highlands and upper catchments — areas of high rainfall, steep slopes, and fragile soils.
Land-use decisions here directly influence floods, landslides, and water security downstream.
Map 2: Forest Cover & Potential Reforestation Zones Above 5,000 ft
This map shows:
* Existing high-elevation forests
* Areas with potential for reforestation, based on elevation and land-cover data
“Potential” does not mean automatic planting. ⚠️
Final decisions must consider:
* Natural ecosystems
* Human livelihoods and settlements
* Slope stability and hydrology
Restoration is a process, not a slogan.
Why the Highlands Matter
Highlands are not empty spaces on a map.
They function as:
• Climate buffers 🌧️
• Guardians of watersheds 💧
• Strongholds of biodiversity 🐾
• Natural defenses against floods, droughts, and landslides
When these systems weaken, disasters do not remain uphill.
They move downstream — rapidly and destructively.
When the highlands fall silent, the lowlands cry the loudest.
Reforestation: A Call for Wisdom
Reforestation above 5,000 ft is essential —but only when it is:
✔ Science-led
✔ People-centered
✔ Place-specific
True restoration is not about planting the most trees.
It is about planting the right trees, in the right places, for the right reasons.
Looking Beyond the Storm
Cyclone Ditwah should mark a turning point.
If disasters are treated as isolated events, response will always follow damage.
If landscapes are understood as systems, resilience can be built.
Let us plan not only for the next cyclone —but for the next generation.
What happens at 5,000 ft never stays there.
It is a warning to the Sri Lankan people from 5,000 feet above!
Share if you believe Sri Lanka’s future begins in its highlands.
Maps: GIS-based elevation & land-cover analysis
Map creation: Amila Priyadarshana
-Chethiya Herath-
