29/03/2026
ඇමෙරිකාවට කිසිදා ජයගත නොහැකි හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz)
වර්තමාන ගෝලීය දේශපාලන තත්ත්වය තුළ ඉරානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය අතර පවතින රාජ්යතාන්ත්රික හා යුදමය නොසන්සුන්තාව පිළිබඳව විමසිලිමත් වන්නකුට, නූතන යුද්ධය යනු හුදෙක් මිසයිල ප්රහාර හෝ ජීවිත විනාශයකින් ඔබ්බට ගිය අතිශය සංකීර්ණ ක්රියාවලියක් බව මනාව පැහැදිලි වේ. මෙම සමස්ත ගැටුමේ කේන්ද්රීය ලක්ෂ්යය බවට පත්ව ඇත්තේ අතිශය වැදගත් ස්ථානයක පිහිටි හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියයි (Strait of Hormuz). අනාගත ගෝලීය යුද ස්වභාවය තීරණය කිරීමේදී ඉතාම වැදගත් ස්ථානය මෙයයි.
ඉතිහාසය පුරා විවිධ ශිෂ්ටාචාරයන් සිය ආධිපත්යය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා විවිධ මූලෝපායික මෙවලම් භාවිත කර ඇත. ගල්ෆ් කලාපය ලෝකයේ බලශක්ති කේන්ද්රස්ථානයක් වන බැවින්, එහි පාලනය නතු කර ගැනීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය නිරන්තර උත්සාහයක නිරත වේ. ගල්ෆ් කලාපය තුල ඇමෙරිකාව දැනටමත් ඔවුන්ගේ හමුදා කදවුරු ස්ථානගත කර ඇත. ඒකම ස්වාධීනව නැගීසිටින රාජ්ය ඉරානය පමණි.
වර්තමානය වන විට ලොව ප්රබලතම නාවික බලය සතු වන්නේ ඇමරිකාවටය. ඇමරිකානු නාවික හමුදාවේ ශක්තිය සංඛ්යාත්මකව මෙසේය:
ගුවන් යානා වාහක නෞකා (Aircraft Carriers): 11 ක්.
විනාශකාරී නෞකා (Destroyers): සිය ගණනක්.
සබ්මැරීන් පද්ධති: රේඩාර් පද්ධතිවලට හසු නොවන (Stealth) තාක්ෂණයෙන් යුත් නවීන සබ්මැරීන් සහ මිසයිල පද්ධති.
කෙසේ වෙතත්, මෙවැනි අතිවිශාල නාවික බලයක් සතු රාජ්යයකට හෝමුස් වැනි පටු මුහුදු මාර්ගයක් පාලනය කිරීම අභියෝගයක් අභියෝගයක් වී ඇති ඒම නිසා ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් චීනය, දකුණු කොරියාව, ප්රංශය සහ අනෙකුත් රටවල් වලින්ද සහාය ඉල්ලමින් පවතී.
භූගෝලීය පිහිටීම සහ ආර්ථික වැදගත්කම
පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය යනු ලොව විශාලතම ඛනිජ තෙල් සහ ස්වභාවික වායු නිධි පවතින කලාපයයි.
මෙම කලාපයේ ඉරානය, ඉරාකය, සවුදි අරාබිය, කුවේටය, කටාර්, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය සහ ඕමානය යන රටවල් ස්ථානගත වී ඇත.
බලශක්ති ප්රවාහනය: ගෝලීය ඛනිජ තෙල් අවශ්යතාවයෙන් 20% ක් පමණ (දිනකට බැරල් මිලියන 20 ක්) ප්රවාහනය කරනු ලබන්නේ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහාය.
මූලෝපායික පටු බව: මෙම සමුද්ර සන්ධිය දිගින් කිලෝමීටර් 150 ක් පමණ වන අතර, එහි පටුම ස්ථානය කිලෝමීටර් 33-35 ක් පමණ වේ. විශාල තෙල් නැව් ගමන් කිරීම සඳහා පවතින්නේ කිලෝමීටර් කිහිපයක පටු මංතීරුවක් පමණි.
දිනකට නැව් 100 ක් පමණ ගමන් කරන මාර්ගයක ඇමෙරිකාව ආරක්ෂාව සපයා නැව් කීපයක් ගමන් කිරීම මෙම අර්බූදයට විසදුමක් නොවේ.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය මගහැර රතු මුහුදට තෙල් ප්රවාහනය සදහා පයිප්ලයින් තිබුණද ඉදිරියේදි ඉරානය ඒ්වාටද පහරදෙනු ඇත. දැනටමත් පුජෙයිරා වල ඇති වරායට පහරදී ඇත. ඒමනිසා ඉදිරියේදි ඒය සාර්ථක වන්නේ නැත.
ඉරානයේ අසමමිතික යුද උපක්රම (Asymmetric Warfare)
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියට යාබද ඉරාන වෙරළ තීරය කඳුකර භූ විෂමතාවකින් යුක්ත වීම ඉරානයට සුවිශේෂී යුදමය වාසියක් ලබා දෙයි. ඉරානය විසින් අනුගමනය කරනු ලබන ප්රධාන උපක්රම කිහිපයකි:
වෙරළබඩ කාලතුවක්කු සහ මිසයිල: කඳුකරයේ ස්ථානගත කර ඇති මිසයිල පද්ධති මගින් ඕනෑම මොහොතක සතුරු නෞකාවලට ප්රහාර එල්ල කිරීමේ හැකියාව පවතී.
අධිවේගී කුඩා ප්රහාරක යාත්රා: ඇමරිකානු දැවැන්ත නෞකාවලට එරෙහිව මෙහෙයවිය හැකි, මිසයිල සවිකළ කුඩා බෝට්ටු සිය ගණනක් ඉරානය සතුය.
මුහුදු බෝම්බ (Sea Mines): අවම පිරිවැයකින් සතුරු යුධ නෞකාවලට දරුණු හානි සිදු කළ හැකි නවීන බිම් බෝම්බ තාක්ෂණය.
ඩ්රෝන තාක්ෂණය: අඩු පිරිවැයකින් මහා පරිමාණ විනාශයක් සිදු කළ හැකි ඩ්රෝන යාත්රා මගින් සතුරු ඉලක්ක වෙත ප්රහාර එල්ල කිරීම.
මෙම කලාපයේ පවතින පටු ස්වභාවය හේතුවෙන්, මිසයිල ප්රහාරයකදී රේඩාර් පද්ධති මගින් එය හඳුනාගෙන ප්රතිප්රහාර දීමට ඇමරිකානු නෞකාවලට ලැබෙන්නේ තත්පර කිහිපයක කාලයක් පමණි.
වර්තමාන තත්ත්වය සහ බලපෑම
දැනටමත් බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා යමින් පවතී. යුද්ධය උග්ර වුවහොත් මෙය ඩොලර් 200 දක්වා ඉහළ යා හැකි බවට ඉරානය අනතුරු අඟවයි. ඉරානයට අවශ්ය වී ඇත්තේ ඇමරිකාව මෙම යුද පිටියට ගෙන්වාගෙන ඔවුන්ට දරුණු පහරක් එල්ල කිරීමටයි.
ඇමෙරිකාවේ aircraft carrier, destroyer මෙම ආසන්නයට පැමිණියහොත් ඔවුන් සතු සෑම උපක්රමයක්ම භාවිතා කර මෙය විනාෂ කිරීමට ඉහළ සම්භාවිතාවක් ඇත.
ඇමරිකාවට ඇති ප්රධානතම අභියෝගය වන්නේ යුද්ධයට ඇති මහජන සහයෝගය අඩුවීමයි (සමීක්ෂණ අනුව එය 41% දක්වා පහත වැටී ඇත). ගුවන් යානා වාහක නෞකාවකට හෝ විනාශකාරී නෞකාවකට හානියක් වුවහොත්, එය ඇමරිකානු දේශපාලනයට මෙන්ම ආර්ථිකයටද දරාගත නොහැකි පහරක් වනු ඇත.
සාරාංශය
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව පවතින මෙම තත්ත්වය හුදෙක් ආයුධ සන්නද්ධ බලය ප්රදර්ශනය කිරීමක් නොව, භූගෝලීය වාසිය සහ අසමමිතික යුද උපක්රම අතර පවතින ගැටුමකි. අනාගත ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළ සහ ගෝලීය දේශපාලන බල තුලනය තීරණය කරන ප්රධානතම සාධකය බවට හෝමුස් සටන් බිම පත්වන බව නොඅනුමාන ය.
