25/03/2025
သူတို့အကြောင်း အပိုင်း(၁)
---------------------------
အပတ်စဉ် အင်္ဂါနေ့တိုင်းမှာ တင်ဆက်ပေးသွားမယ့် သူတို့အကြောင်းဘဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအပတ်မှာတော့ နည်းပညာများရဲ့ ပထမဆုံးမှတ်တိုင်တစ်ခုအဖြစ်နဲ့ ထင်ရှားကျော်ကြားတဲ့ "Ada Lovelace" ရဲ့ အကြောင်းကိုပြောပြပေးသွားမှာပါ။
Ada Lovelace (1815–1852)
-----------------------------
Ada Lovelace ရဲ့ နာမည်အရင်းဟာ Augusta Ada Byron လို့ခေါ်ဆိုပြီး သူမကို ၁၈၁၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ နာမည်ကျော် ကဗျာဆရာ Lord Byron နှင့် သူ၏ဇနီး Annabella Milbanke တို့၏ တစ်ဉီးတည်းသောသမီးဖြစ်ပြီး သူမငယ်စဉ်ထဲက သင်္ချာနှင့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များကို အထူးအလေးပေးသင်ကြားစေခဲ့ပါတယ်။
ထိုခေတ်က အမျိုးသမီးများအတွက် သိပ္ပံပညာရပ်များ လေ့လာရန် အခွင့်အလမ်းနည်းပါးပါသော်လည်း Ada သည် ထူးချွန်စွာ လေ့လာနိုင်ခဲ့ပြီး Charles Babbage ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခွင့်ရရှိခဲ့ပါတယ်။
၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် Ada သည် Charles Babbage ၏ Difference Engine (ကိန်းဂဏန်းတွက်ချက်ရန် စက်ယန္တရား) ကို စတင်လေ့လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် Babbage သည် ပိုမိုအဆင့်မြင့်သော Analytical Engine (ပရိုဂရမ်ရေးသားနိုင်သည့် ပထမဆုံးစက်ယန္တရား) ကို ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သည်။ Ada သည် ထိုစက်အား အသုံးပြု၍ Algorithm (အဆင့်ဆင့်ညွှန်ကြားချက်) များကို ရေးသားနိုင်မည်ဟု မြင်ခဲ့ပြီး၊ သူမသည် ထိုစက်အတွက် ပထမဆုံး Program ကို ရေးသားခဲ့သူဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။
၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် Ada သည် အီတလီသိပ္ပံပညာရှင် Luigi Menabrea ၏ Analytical Engine အကြောင်း စာတမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ခဲ့သည်။ ဘာသာပြန်နေစဉ်တွင် သူမသည် Note G ဟုခေါ်သော သူမ၏ကိုယ်ပိုင်မှတ်စုများကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုမှတ်စုတွင် Bernoulli Numbers (သင်္ချာကိန်းဂဏန်းစဉ်) ကို Analytical Engine ဖြင့် တွက်ချက်နည်းကို အသေးစိတ်ရှင်းပြခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး Algorithm (ပရိုဂရမ်မိန့်ခွန်း) အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီး Ada ကို ပထမဆုံး Computer Programmer အဖြစ် ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်။
Ada ၏ ရှေ့မြင်မှုမှာ စက်များသည် ဂဏန်းတွက်ချက်ရုံသာမက၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ အလုပ်များကိုပါ လုပ်ဆောင်နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအတွေးအခေါ်သည် ခေတ်သစ် Artificial Intelligence (AI) နှင့် General-Purpose Computing ၏ အခြေခံဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။
Ada Lovelace သည် ကျန်းမာရေးချူချာပြီး သူမ၏အသက် ၃၆ နှစ်(၁၈၅၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့)တွင် သွေးကင်ဆာဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမ၏ဆောင်ရွက်ချက်များကို ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် Programming သမိုင်း၏ အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရသည်။
Ada Programming Language (အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးဌာနမှ ၁၉၈၀ တွင် တီထွင်) ကို သူမ၏ဂုဏ်ပြုအမည်ကိုပေးအပ်ခဲ့သည်။
သူမကိုဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အောက်တိုဘာလရဲ့ ဒုတိယအင်္ဂါနေ့ကို Ada Lovelace Day (ALD) - အမျိုးသမီး STEM ပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုသောနေ့ ဟုသတ်မှတ်ထားသည်။
Ada Lovelace Day ကို နှစ်စဉ် အောက်တိုဘာလ၏ ဒုတိယအင်္ဂါနေ့တွင် ကျင်းပပြီး၊ STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) နယ်ပယ်များတွင် အမျိုးသမီးများ၏ အောင်မြင်မှုများကို ဂုဏ်ပြုရန်၊ လူငယ်မိန်းကလေးများအား အားပေးရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။
သူမ၏ဘဝနှင့် အောင်မြင်မှုများကို လေ့လာလိုပါက "The Enchantress of Numbers" (သို့) "Ada's Algorithm" စာအုပ်များကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။