22/04/2024
ဒီမှာနေလို့ ဘာမှထူးမလာတော့ဘူး
တာလီဘန်တွေ သိမ်းပိုက်ပြီး ၁၃ လအကြာ အရင်နှစ် စက်တင်ဘာမှာ ဆွေမျိုးတွေ ကဘူးမြို့ကနေ ထွက်ပြေးလုနီးဆဲဆဲမှာ ကျွန်တော်နဲ့ ကျွန်တော့်မိသားစုဟာ တစ်မနက်ခင်းမှာ ကဘူးမြို့ကို လေယာဉ်နဲ့ရောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ သူတို့တွေ မထွက်ခွာမီမှာ သူတို့နဲ့ တွေ့လိုက်ချင်သေးလို့ပါ။
ကျွန်တော့်ဦးလေး ဖာဝတ်နဲ့ ညီအစ်ကိုဝမ်းကွဲ ဟက်ရှ်မတ်တို့က ကျွန်တော့်ကို လေဆိပ်ယာဉ်ရပ်နားကွင်းမှာ စောင့်နေတယ်။ ကျွန်တော်တို့ မြို့ထဲကိုရောက်ရောက်ချင်းပဲ ဆိုးရွားလှတဲ့ စီးပွားရေးအခြေအနေက ပိုလို့ထင်ရှားလာတယ်။ ကလေးအုပ်လိုက် ကျွန်တော်တို့ကားနားကို ပြေးကပ်လာပြီး ငွေတောင်းတယ်။စားစရာတောင်းကြတယ်။ ကဘူးမြို့မှာ အင်မတန်ကို ဆင်းရဲမွဲတေကြတာ ဆယ်စုနှစ်အများကြီးကြာခဲ့ပါပြီ။ အမေရိကန်တွေ သိမ်းပိုက်ထားတုန်းက နိုင်ငံထဲကို အလုံးလိုက်အရင်းလိုက်ဝင်လာတဲ့ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာဟာ ဆင်းရဲမွဲတေတဲ့ အာဖဂန်သားတွေဆီကို မရောက်ရှိခဲ့ပါဘူး။ နှစ်တွေကြာလာတာနဲ့အမျှ ဝင်ငွေကွာဟချက်ကလည်း ကြီးထွားလာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အနည်းဆုံးတော့ ကဘူးမြို့က လမ်းတွေပေါ်မှာ ဒီလောက်တောင် အသည်းအသန်ဖြစ်နေကြတာကို တစ်ခါမှ မကြုံဖူးခဲ့ဘူး။
ပေါင်မုန့်လေးတစ်လုံးရဖို့အရေး ကလေးတွေဟာ မုန့်ဖုတ်တဲ့ဆိုင်တွေမှာ စောင့်ကြရတယ်။ ငွေကြပ်ပြီး ကြံရာမရဖြစ်နေ၊ ရုတ်တရက်ကြီးဆင်းရဲသွားတဲ့ မိသားစုတွေက မွေ့ရာတွေ၊ ပရိဘောဂပစ္စည်းတွေ၊ သူတို့အဝတ်အစားတွေကို ရောင်းနေတဲ့ ယာယီဈေးတွေလည်းပေါ်လာတယ်။ ငယ်ကလည်းငယ်၊ အိမ်ထောင်လည်းမကျသေးတဲ့ ဖာဝတ်နဲ့ ဟက်ရှ်မတ်တို့က စီးပွားရေးစနစ်ပြိုလဲတာကို ငြီးကြတယ်။ သာမန်အာဖဂန်သားတွေကို အပြစ်ပေးဖို့အရေး ပြင်းထန်တဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုတွေချမှတ်မှာဖြစ်ရက်နဲ့ အမေရိကန်တွေဟာ တာလီဘန်တွေနဲ့ ဘာလို့သဘောတူညီမှုတွေရယူနေသေးလဲမသိဘူးလို့ သူတို့က တွေးဆကြတယ်။ “ကျွန်တော်တို့ကို ပေါင်မုန့်မပေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးပဲပေးလို့ အရင်က ပြောခဲ့ဖူးတယ်၊ အခုတော့ ငြိမ်းချမ်းရေးရနေပြီဖြစ်လို့ ပေါင်မုန့်လည်း လိုတယ်ဆိုတာ နားလည်သွားပြီ” လို့ ဟက်ရှ်မတ်က မှတ်ချက်ချရင်း ရယ်လိုက်တယ်။
အာဖဂန်နစ္စတန်ကိုမသွားဖြစ်တာ လေးနှစ်ရှိခဲ့ပြီ။ ဒါကြောင့် မသွားဖြစ်တဲ့နှစ်တွေမှာ အများကြီးပြောင်းလဲသွားတာတွေ့ရတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ပိတ်ဆို့မှုတွေ၊ ပန်ဂျ်ရှားမှာ ဖြစ်နေတဲ့တိုက်ပွဲတွေ၊ အမျိုးသမီးတွေအပေါ် ကန့်သတ်ပိတ်ဆို့တာတွေ၊ နိုင်ငံ့အနာဂတ်စသဖြင့် မေးစရာ မေးခွန်းပေါင်း ရာချီရှိနေတယ်လေ။ ကဘူးက ကျွန်တော့်မိသားစုဝင်တွေဟာ မျှော်လင့်ချက်မဲ့နေကြတယ်။ အသေခံဗုံးခွဲတာကြောင့် မြို့တွေမှာ ခြေပြတ်လက်ပြတ်ဖြစ်တဲ့သူတွေ၊ သေတဲ့သူတွေလည်း ရှိနေဆဲပဲ။ ရန်ပုံငွေမလုံလောက်တဲ့ ဆေးရုံတွေမှာ အာဟာရပြတ်လပ်တဲ့ကလေးတွေ သေလုမျောပါးဖြစ်နေကြတယ်။ တာလီဘန်တွေက မိန်းကလေးတွေအတွက် အထက်တန်းကျောင်းတွေကို ပိတ်ပစ်လိုက်တယ်။ ဒါကို အာဖဂန်နစ္စတန်တစ်ဝန်းက အစ္စလာမ်ပညာရှင်တွေကတောင် ဝေဖန်ကြတယ်။ ကျွန်တော့်ရဲ့ အရွယ်ကောင်း အမျိုးသမီးဆွေမျိုးတွေဟာလည်း သူတို့အနာဂတ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး စိတ်ပျက်နေကြပြီ။ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်တာ အဆုံးသတ်သွားပေမယ့် ရှည်လျားတဲ့ အမေရိကန်စစ်ပွဲရဲ့ နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်တွေကတော့ နိုင်ငံကို ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်တွေပေးနေဆဲပဲ။
အာဖဂန်သားအများစုအတွက်တော့ ဘဝက ဆက်လက်မရပ်တည်နိုင်ချင်စရာပဲ။ အလုပ်အကိုင်ကလည်း မရှိသလောက်။ အစားအစာ၊ ဂတ်စ်နဲ့ နေ့စဉ်သုံးပစ္စည်းရဲ့ တန်ဖိုးကလည်း မိုးအထိမြင့်တက်လာတယ်။ ကျေးလက်တွေမှာလည်း ရေကြီးရေလျှံတာ၊ မိုးခေါင်ရေရှားတာတွေ လှိမ့်ခံနေရတယ်။ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံကြီးတွေလုပ်လို့ဖြစ်လာတဲ့ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးမှု ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေပေါ့။ အစ္စလာမ်နိုင်ငံတော်(အိုင်အက်စ်)နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အဖွဲ့တွေကလည်း ကူညီသူမဲ့နေတဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းတွေကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေဆဲပဲ။ အာဖဂန်သားတွေဟာ ဒီလိုမယုံနိုင်စရာကောင်းတဲ့ ဒုက္ခတွေကြားမှာ ဆက်လက်ရုန်းကန်နေကြပေမယ့် တချို့အတွက်လည်း ဆန္ဒမပါပါဘဲလျက် စွန့်ခွာထွက်ပြေးရကိန်းဆိုက်လာပြန်တယ်။
ဆိုဗီယက်-အာဖဂန်စစ်ပွဲအတွင်း ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှာ ကျွန်တော့်မိဘတွေဟာ ကဘူးမြို့တောင်ဘက်က လိုဂျာခရိုင်မှာ ဆိုဗီယက်တွေ ဗုံးကြဲတာကို ရှောင်ဖို့ နယ်စပ်ကိုဖြတ်ပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံထဲကို ပြေးခဲ့ကြတယ်။ ဆယ်စုနှစ်အကြာမှာ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ပက်ရှ်ဝါက အာဖဂန်ဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခုမှာ ကျွန်တော့်ကိုမွေးခဲ့တယ်။ အာဖဂန်နစ္စတန်မှာတော့ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ကောင်းတုန်း။ သိပ်မကြာခင်မှာပဲ ကျွန်တော့်မိသားစုနဲ့ ကျွန်တော်ဟာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ရွှေ့ပြောင်းပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူဦးရေအများဆုံး ဒုက္ခသည်အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုထဲမှာ ဝင်ဆံ့ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ရတယ်။
၁၉၇၉ ခုနှစ်မှာ ဆိုဗီယက်တွေ အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ကျူးကျော်ခဲ့တာ အခုဆိုရင် နှစ် လေးဆယ်ကျော်ခဲ့ပြီဖြစ်ပြီး ကျူးကျော်မှုကြောင့် အာဖဂန်သား နျစ်သန်းလောက် သေခဲ့ရပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ်အထိအောင်ပဲ အာဖဂန်ပြည်သူတွေဟာ ထာဝရစစ်ဘေးရှောင်ဘဝကနေ မလွတ်ကျွတ်နိုင်သေးဘဲရှိနေဆဲပါ။ စစ်ပွဲတစ်ပွဲပြီးတစ်ပွဲ၊ ကျူးကျော်မှုတစ်ခုပြီးတစ်ခုကြုံနေရပြီး အာဖဂန်သားတွေဟာ ခိုလှုံခွင့်ရှာနေရဆဲပါပဲ။
ဖာဝတ်ဟာ အာဖဂန်နစ္စတန်ကနေ ထွက်ပြေးဖို့ စိတ်ကူးယဉ်နေပါတယ်။ အလုပ်မရှိတာလည်း နှစ်တွေကြာလှပြီ။ တောက်တိုမယ်ရအလုပ်တွေပဲလိုက်လုပ်တာရယ်၊ အမေရိကက ဆွေမျိုးတွေ ပို့ပေးတဲ့ ငွေနဲ့ပဲ အသက်ဆက်နေရတယ်။ သူဟာ ဘရာဇီးကို ထွက်သွားဖို့ စီစဉ်နေပါတယ်။ ဘရာဇီးကနေ သူဟာ တောင်နဲ့ဗဟိုအမေရိကကို ခက်ခက်ခဲခဲဖြတ်ပြီး နောက်ဆုံး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို သွားဖို့ပြင်နေပါတယ်။
အာဖဂန်သား ခြောက်သန်းကျော်ဟာ ပဋိပက္ခ၊ အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွေကြောင့် နေရပ် သို့မဟုတ် နိုင်ငံကနေ စွန့်ခွာရတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်ဆိုင်ရာကော်မရှင်နာမင်းကြီးရုံးရဲ့ အစီရင်ခံစာတစ်ခုအရသိရတယ်။ နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝိုင်းက တာလီဘန်အစိုးရကို မဆက်ဆံဘဲနေကြတာမို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုလို လုံခြုံတဲ့နိုင်ငံတွေကို တရားဝင်သွားရောက်ခွင့်လည်း ကျုံ့လာခဲ့တယ်။ ကျွန်တော့် မိသားစုဝင်တွေလို အာဖဂန်သားတွေဟာ တောင်အမေရိကတောကြီးမျက်မဲတွေ၊ အရှေ့ဥရောပသစ်တောတွေ သို့မဟုတ် သေလောက်အောင် အန္တရာယ်များတဲ့ ရေကြောင်းတို့ကိုပဲ မဖြစ်မနေရွေးချယ်ရတော့တယ်။
အမေရိက ဗီဇာမရနိုင်တဲ့ အာဖဂန်သားတွေအတွက်တော့ မြောက်နဲ့ တောင်အမေရိကကြားက ဒေရီးယန်းကမ်းမြှောင်ဒေသဟာ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ လူရွေးများတဲ့ လမ်းကြောင်းဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒေးရီးယန်းကမ်းမြှောင်ဒေသရဲ့ အန္တရာယ်နဲ့ပတ်သက်လို့ ကျွန်တော့်အမေက ဖာဝတ်ကို သတိပေးဖူးပေမယ့် သူကတော့ ပြောမရဆိုမရပါပဲ။ “ဒီမှာနေလို့ ဘာမှမထူးတော့ဘူး” လို့ သူက ပြန်ပြောတယ်။ ထွက်သွားမှဖြစ်မယ်။
ကဘူးမြို့အနောက်ပိုင်း ကာ့-အီ-ချားရပ်ကွက်က ငှားရမ်းထားတဲ့ အခန်းလေးမှာ ကျွန်တော့်အမေရဲ့ ညီမတွေနဲ့ဆုံရတယ်။ အနီးအနားမှာနေတဲ့ နာဖီဆာ၊ လိုဂျာက ကျွန်တော်တို့ မွေးရပ်ရွာကနေ ထွက်လာတဲ့ မာရီဂျန်တို့ပေါ့။ ကျွန်တော့် အဒေါ် နာဖီဆာက အရပ်ရှည်ရှည်၊ လူကောင်ထွားထွားနဲ့ စကားပြောတတ်ဆိုတတ်တယ်။ သူ့ဟာသတွေ ရင်ဝကိုဆောင့်ထိုးလိုက်သလိုဖြစ်တတ်လို့ သူ့ကိုမစဖို့ ကျွန်တော်ငယ်ငယ်လေးကထဲ ပညာရခဲ့ပြီးသား။ နာဖီဆာနဲ့ လိုဂျာက ခပ်ပိန်ပိန်အစိုးရဝန်ထမ်း ကာယွမ်တို့က သူတို့ရဲ့ ထူးချွန်တဲ့ သမီးလေးယောက်နဲ့အတူ ကာ-အီ-နောရပ်ကွက်မှာ နေကြတာ။ သူတို့သမီးလေးယောက်လုံး ပညာသင်ခွင့်ဆုံးရှုံးရတော့မယ့် အလားအလာတွေရှိနေပါပြီ။
တာလီဘန်တွေက မိန်းကလေးတွေ အထက်တန်းကျောင်းမတက်ရဘူးလို့ ပိတ်ပင်လိုက်တာမို့ သူတို့ရဲ့ အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်သမီးကြီးဟာ အတန်းမတက်ရတော့ပါဘူး။ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ မှာတော့ တာလီဘန်တွေဟာ အာဖဂန်အမျိုးသမီးတွေ အဆင်မြင့်ပညာရေးဆိုင်ရာကျောင်းတွေ မတက်ရတော့ဘူးလို့ ပိတ်ပင်လိုက်ပါတယ်။
နာဖီဆာနဲ့ ကာယွမ်တို့ဟာ သူတို့သမီးကြီးရဲ့ ပညာရေးကို လက်မလျှော့သေးပါဘူး။ သူတို့ဟာ အွန်လိုင်းအင်္ဂလိပ်စာသင်တန်းတွေအတွက် ငွေကုန်ခံပြီး ဒေသခံမာဒရာဆာမှာလည်း ကျောင်းအပ်ထားပါတယ်။ ကာယွမ်ဟာ တစ်နေ့မှာ တက္ကသိုလ်တက်ခွင့်ရရမယ်ဆိုတဲ့ သမီးဖြစ်သူရဲ့ အိပ်မက်ကို ထောက်ခံပါတယ်။ အခုတော့ နိုင်ငံကနေ ထွက်ပြေးဖို့ သူ စဉ်းစားနေပါပြီ။
“ဘုရားသခင်က ဘာတွေ စီစဉ်နေတယ်ဆိုတာ မင်းဘယ်တော့မှမသိနိုင်ဘူး” လို့ သူကပြောတယ်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အာဖဂန်အစိုးရ မပြုတ်ကျမီ တစ်ညအလိုမှ ကာကွမ်ဟာ သူ့ရုံးခန်းမှာပဲ နာရီပေါင်းများစွာကုန်ဆုံးပြီး နောက်ဆုံးအချိန်လေးထုတ်ပေးရမယ့် နိုင်ငံကူးလက်မှတ်တွေအတွက် ဘိုင်အိုမက်ထရစ်ဖောင်တွေ ဖြည့်နေပါတယ်။ လစာမရတာလည်း လနဲ့ချီအောင် ကြာနေပါပြီ။ မနက် နှစ်နာရီမှာတော့ နိုင်ငံကူးလက်မှတ် ၁၅၀ အတွက် အပြီးလုပ်ပေးနိုင်ခဲ့ပါပြီ။
တာလီဘန်တွေက အာဖဂန်နစ္စတန်က ခရိုင်တစ်ခုပြီးတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်နေတဲ့အချိန်မှာ ကာယွမ်ဟာ ညအချိန်မတော်အလုပ်နဲ့ပတ်သက်လို့ သံသယဝင်မိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အာဖဂန်အစိုးရတစ်ဖွဲ့လုံး ကဘူးကနေ ထွက်သွားလိမ့်မယ်လို့တော့ စိတ်မကူးမိခဲ့ပါဘူး။ မနက်ပိုင်းမှာတော့ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် အလုပ်မဲ့အကိုင်မဲ့ဖြစ်နေတဲ့ သူဟာ လမ်းတွေပေါ်မှာ အာဖဂန်သားတွေ အပြည့်ပဲဆိုတာတွေ့လိုက်ရပါတယ်။ တာလီဘန်တွေ လာနေပြီလို့ တချို့က အော်ကြတယ်။ သမ္မတအက်ရှ်ရက် ဂါနီလည်း ထွက်သွားပြီ။ တာလီဘန်တွေကလည်း ကဘူးကိုဝင်လာပြီ။
အာဖဂန်သားတွေ ကြောက်နေလိုက်ကြပုံများ သူတို့မောင်းနေတဲ့ကားတွေတောင် ဘယ်ဘက်ကိုကပ်လိုက်၊ ညာဘက်ကိုကပ်လိုက်၊ ယာဉ်ကြောကို ဝင်တိုးလိုက်ကိုဖြစ်နေတယ်လို့ ကာယွမ်က ပြောပြတယ်။ မတော်တဆမှုတွေများနေလို့ လမ်းတွေလည်းပိတ်နေတယ်။ မိသားစုတွေဟာလည်း ကားတွေကိုထားခဲ့ပြီး ခြေလျင်လျှောက်ကြပြီ။ လူတိုင်းက လေဆိပ်ကို ဦးတည်နေကြတယ်။ ကာယွမ်လည်း ကြောက်တာပေါ့။ လမ်းပေါ်မှာ ပစ်သတ်ခံရနိုင်တယ်လို့တောင် တွေးမိသေးတယ်။
ကံကောင်းချင်တော့ တာလီဘန်တွေ ကာယွမ်ကို လာမဖမ်းခဲ့ကြပါဘူး။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ကျော် အာဖဂန်ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း ကဘူးမှာဖြစ်ခဲ့သလို လက်ရှိကဘူးမှာတော့ လူတွေရှေ့မှာ အဆုံးစီရင်တာတွေမရှိခဲ့ပါဘူး။ ပြီးတော့ မြို့ပြစစ်ပွဲအကြီးအကျယ်ဖြစ်မယ်လို့ ကာယွမ် ကြောက်ခဲ့တာလည်း တကယ်ဖြစ်မလာခဲ့ပါဘူး။ တာလီဘန်တွေဟာ တစ်မြို့လုံးပတ်ပြီး လက်နက်တွေရှာတွေဖို့ ဝင်ရောက်စီးနင်းတာတွေလုပ်ကြတယ်။ သူတို့ ကာယွမ်ရဲ့ အိမ်ကိုရောက်တဲ့အခါ သူတို့က သူ့အခန်းကိုဝင်ရှာပြီး သံသယရှိစရာမတွေ့တာနဲ့ ဒီအတိုင်းပဲ ထွက်သွားကြတယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ တာလီဘန်တွေက အရင်နဲ့မတူဘူးလေ လို့ ကာယွမ်က ပြောတယ်။ လူတွေကို ဒုက္ခမပေးဘူး၊ ရန်သူတွေကို ခွင့်လွှတ်မယ်လို့ ကတိပြုခဲ့တယ်။ ကျောင်းတွေကို ပိတ်မပစ်ဘူးလို့ ကတိပေးခဲ့တယ်၊ အခြေအနေတွေ ကောင်းလာမယ်လို့ တွေးခဲ့မိသေးတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကတိတွေက သက်ဆိုးမရှည်ခဲ့ပါဘူး။
ကျွန်တော် ကဘူးကနေ ပြန်ခါနီးရက်တွေမှာ တစ်ချိန်တုန်းက သက်တော်စောင့်လုပ်ခဲ့ဖူးတဲ့ အသက် ၃၀ အရွယ် ဦးလေး ဖာဝတ်ဟာ အာဖဂန်နစ္စတန်ကနေ ပြေးလုဆဲဆဲပေါ့။ တစ်ညနေခင်းမှာ သူ ကျွန်တော့်ရှေ့မှာထိုင်တယ်။ အရင်ကထက်တောင် စကားသံတွေတိတ်နေသေးတယ်။ မိနစ်နည်းနည်းလောက်ကြပြီဆိုရင် အပြင်ကိုထွက်ပြီး စီးကရက်သောက်တယ်။ သူ့ကြည့်ရတာ စိတ်လှုပ်ရှားနေသလိုပဲ။ ဖာဝတ်ဟာ အရင်လို တောင့်တောင့်တင်းတင်းမဟုတ်တော့ဘူး။ ဒူးပြဿနာရှိတယ်။ တင်ပါးနာနေတယ်။ အဆုတ်မကောင်းတော့ဘူး။ ဒေါသကလည်းကြီးတော့ မကြာခဏပြဿနာတက်တတ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဆိုးဆုံးအပိုင်းကတော့ တစ်ယောက်ထဲခရီးသွားရမှာပါပဲ။ ဒါကို သူ့မျက်နှာမှာ မြင်နေရတယ်။ သူ အိမ်ကနေ ထွက်မသွားချင်ဘူး။
ကျွန်တော့်ရဲ့ အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ် ညီအစ်ကိုတစ်ဝမ်းကွဲ ဟက်ရှ်မတ်ကတော့ လိုဂျာက လယ်ကွက်မှာ သူ့မိဘတွေကို ကူရဦးမှာမို့ ဆက်နေမှပဲဖြစ်ပါမယ်။ လိုဂျာဆိုတာ အာဖဂန်နစ္စတန်အရှေ့ပိုင်းက ကျေးလက်ဆန်တဲ့ ခရိုင်ပါပဲ။ သူဟာ အခုလောလောဆယ်တော့ တက္ကစီမောင်းနေတယ်။ လယ်စိုက်တယ်။ လက်သမားဆရာလုပ်တယ်။ စက်ပြင်တယ်။ အိမ်တွင်းဖြစ် ပစ္စည်းတွေရောင်းတဲ့ ဈေးသည်လုပ်နေတယ်။ သူ့အစ်ကိုနှစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဂျာဝတ်နဲ့ နာဒင်းတို့က ကဘူးက တက္ကသိုလ်တွေမှာ ကျောင်းတက်ခဲ့ပေမယ့် သက်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်မှာ အလုပ်မရခဲ့ပါဘူး။ ဂျာဝတ်ဟာ လိုဂျာမှာ စိုက်ပျိုးရေးထွက်သီးနှံတွေရောင်းပြီး နာဒင်းကတော့ အစ္စတန်ဘူမှာ တရားမဝင်အလုပ်လုပ်နေတယ်။ ဟက်ရှ်မတ် အထက်တန်းကျောင်းပြီးတော့ ကောလိပ်မတက်ဖို့ဆုံးဖြတ်ပြီး မိသားစုကို ထောက်ပံ့နိုင်ဖို့ အလုပ်စလုပ်တယ်။ သူ့အတွက်တော့ ကောလိပ်ပညာရေးဆိုတာ လက်တွေ့မကျဘူးပေါ့။ သူ ဝင်ငွေရမှဖြစ်မယ်။ ရဆိုရင် မြန်မြန်ရမှပဲဖြစ်မယ်။
လိုဂျာမှာ ကျွန်တော်နေနေတဲ့အချိန်အတောအတွင်း ဟက်ရှ်မတ်က ကားတစ်စီးနဲ့ ကျွန်တော့်ကိုပတ်ပို့ပြီး စစ်ပွဲအကြောင်းတွေပြောပြတယ်။ ပျက်စီးသွားတဲ့ စစ်စခန်းတွေနဲ့ မကြာသေးမီကဖြစ်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေနေရာတွေကိုပြောပြတယ်။ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာပြီးမှ ကိုယ့်မိသားစုရဲ့ ရွာကို ပြန်ရတာ မယုံနိုင်စရာပဲ။ ကျွန်တော် လိုဂျာကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးအကြိမ်ပြန်တုန်းက ပစ်တာခတ်တာတွေ၊ ဗုံးကွဲတာတွေက နေ့စဉ်လိုဖြစ်နေတာ။ ဆွေမျိုးတွေရဲ့ အုတ်ဂူတွေကို ခဏပဲသွားလိုက်ရတယ်။ ကျေးရွာဈေးနဲ့ လမ်းတွေအကုန်လုံးက သရဲကားတွေထဲကလို ခြောက်ကပ်နေတာ။ ဒါပေမဲ့ လိုဂျာက ငြိမ်းချမ်းနေပြီလို့ ဟတ်ရှ်မတ်က ကျွန်တော့်ကို ဖြေသိမ့်ပါတယ်။ လမ်းတွေနဲ့ ဈေးမှာ လူတွေအပြည့်ပဲ။ ကျွန်တော် လျှောက်သွားတဲ့နေရာတိုင်း ဆွေမျိုးတွေနဲ့ မိတ်ဆွေတွေကိုတွေ့တယ်။
လိုဂျာမှာ ငြိမ်းချမ်းနေလို့ ဟက်ရှ်မတ် ပျော်နေတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်အတော်များများမှာ သူဟာ အမေရိကန်ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှုရဲ့ ဆိုးကျိုးကိုခံခဲ့ရပြီး။ လယ်ကွင်းတွေထဲမှာ ကျည်ဆန်တွေကိုရှောင်ခဲ့ရတယ်။ လမ်းတွေပေါ်မှာ အလောင်းတွေကိုရှောင်ခဲ့ရတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ သူ့ကျေးရွာကို ဒုက္ခလာပေးနေတဲ့ အာဖဂန်အစိုးရတပ်တွေကိုလည်း ကျေနပ်အောင်လုပ်ရသေးတယ်။ သူ့အိမ်ဆိုရင် ကျည်ဆန်ရာတွေ အပေါက်လိုက်ပဲ။ အာဖဂန်အထူးတပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကြောင့် ပြင်မရအောင် ပျက်စီးခဲ့ပြီးပြီ။ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွေမှာ အနိုင်ကျင့်တာတွေခံရပြီး ပြည်သူ့စစ်တွေက ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်အောင် ရိုက်တာလည်း ခံခဲ့ရပြီးပြီ။ အမေရိကန်တွေရဲ့ ဗုံးတစ်လုံးများ သူ့ခေါင်းပေါ်ကျလာမလားဆိုပြီး ကောင်းကင်ကို မော့ကြည့်နေတတ်တယ်။ အခုအချိန်မှာတော့ သူဟာ လယ်ကွင်းတွေထဲမှာ လမ်းပြန်လျှောက်နိုင်ပြီ။ တစ်ချိန်လုံးပစ်ခတ်နေတာတွေ ရပ်သွားပါပြီ။ လိုဂျာကနေ ကဘူးကို လယ်ယာထွက်ကုန်တွေ ကားနဲ့သွားပို့ဖို့ မကြောက်တော့ဘူး။ အရင်ကဆိုရင် ဒီခရီးဟာ သေချင်လို့သွားတဲ့ခရီးဖြစ်နေခဲ့ဖူးတယ်။
ဟက်ရှ်မတ်ဟာ သူ့နိုင်ငံအခြေအနေနဲ့ပတ်သက်လို့ စိတ်ထဲမှာ သတိလည်းထား၊ အကောင်းလည်းမျှော်လင့်နေပေမယ့် သူ့အစ်ကို နာဒင်းကတော့ ပြန်မလာတော့ဘူးလို့ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ သူဟာ အာဖဂန်နစ္စတန်ကနေ ထွက်သွားခဲ့တယ်။ လိုဂျာမှာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ အမြင့်ဆုံးဖြစ်နေတဲ့အချိန်လို့ ကျွန်တော့် မိသားစုကပြောတယ်။ အဲ့ဒီအချိန်ကတည်းက အစ္စတန်ဘူမှာ တရားမဝင်နေခဲ့တာ။ အဲ့ဒါဟာ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းပြီး အသက်ရှူကြပ်လောက်တဲ့ ရှင်သန်နေထိုင်မှုပဲ။ သူဟာ တစ်နေကုန် စက်ရုံထဲမှာ အလုပ်လုပ်ပြီး ညဆိုရင် အခြားအာဖဂန်ဒုက္ခသည်တွေနဲ့ အခန်းကျဉ်းကျဉ်းလေးထဲမှာ ကုတ်ကပ်ပြီးနေရတယ်။ တူရကီရဲတွေကလည်း ပြည်တော်ပြန်ပို့ဖို့ အာဖဂန်သားတွေကို ပစ်မှတ်ထားနေတယ်။ နာဒင်းဟာ ဥရောပကို ပြန်ခိုးဝင်ဖို့ စီစဉ်နေပါတယ်။
နာဒင်း ဥရောပကိုခိုးဝင်ဖို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်ကြိုးစားတုန်းက ဘူဂေးရီးယားနယ်စပ်မှာ တူရကီရဲတွေက သူ့ကိုမိသွားခဲ့တယ်။ ရဲတွေက သူ့ကိုရက်ရက်စက်စက် ရိုက်နှက်တယ်။ နှိပ်စက်တယ်။ ပြီးတော့ သူပစ္စည်းတွေကို ခိုးထားလိုက်ကြတယ်။ ရက်အနည်းငယ်ကြာတော့ သူဟာ လူကုန်ကူးသူသစ်နဲ့ လမ်းကြောင်းသစ်ကနေ သွားဖို့ လုပ်သေးတယ်။ သူ အဆင်ပြေအောင် လုပ်နိုင်မယ်လို့လည်း မိသားစုကို ပြောလိုက်သေးတယ်။ သူ့အမေ မာရီဂျန်ကတော့ သိပ်မယုံပါဘူး။ သူဟာ လိုဂျာမှာ တစ်သက်လုံးနေခဲ့ပြီး ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှုနှစ်ကြိမ်၊ စစ်ပွဲသုံးကြိမ်၊ အစိုးရအဖွဲ့ခြောက်ဖွဲ့ပြိုလဲတာတွေမှာ မသေအောင်နေနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ပြီးတော့ လိုဂျာကနေ ထွက်ဖို့ မစဉ်းစားခဲ့ဖူးဘူး။ ငါတော့ သူ့ကို အိမ်မှာပဲနေစေချင်တယ်၊ ဒီနေရာပဲ သူနဲ့ဆိုင်တာလေ လို့ သူပြောတယ်။
ကျွန်တော့် အဒေါ် နာဖီဆာနဲ့ သူ့ယောကျ်ား ကာယွမ်တို့ဟာ အင်္ဂလန်ကို စိတ်ကူးထားပါတယ်။ ဗြိတိန်က အာဖဂန်ပြန်လည်နေရာချထားရေးနဲ့ အကူအညီပေးရေးမူဝါဒအစီအစဉ်ကနေ သတင်းကောင်းတွေကြားထားရတယ်။ နေရာရွှေ့ပြောင်းဖို့ တကယ့်အလားအလာရှိနေပုံပါပဲ။
ကျွန်တော် ဆခရာမန်တိုကို ပြန်လည်ခြေချနိုင်တဲ့အချိန်မှာတော့ ဖာဝတ်ဟာ အီရန်ကိုသွားတဲ့လမ်းမှာပါ။ နာဒင်းကတော့ တူရကီနယ်စပ်ကို ဖြတ်နေပါပြီ။ ကာယွမ်ကတော့ ပါကစ္စတန်မှာ ဖုန်းစောင့်နေပါတယ်။ မာရီဂျန်ကတော့ လိုဂျာကို ပြန်သွားပါပြီ။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ပျံ့နှံ့နေတဲ့ ကျွန်တော့်အမေရဲ့မိသားစုဟာ ဗီဇာ၊ တရားရုံးရုံးချိန်းနဲ့ လူကုန်ကူးသူတွေကိုစောင်နေပါတယ်။ သူတို့ဟာ သူတို့ကိုလက်ခံပေးမယ်လို့ မျှော်လင့်တဲ့ နိုင်ငံတွေကြောင့်ဖြစ်လာတဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွေကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ တောတွေကိုဖြတ်၊ နဘ်စပ်တွေကိုဖြတ်ကျော်နေပါတယ်။ အခုလောလောဆယ်မှာတော့ ကျွန်တော့်အမေဟာ ဖုန်းဘေးနားမှာထိုင်ပြီး သူတို့တွေ လိုလားတဲ့နေရာကိုရောက်ပြီဆိုတဲ့ စကားကိုကြားရဖို့ ဆုတောင်းနေပါတယ်။
‘There’s Nothing for Me Here,’ My Mother Hears Again
By Jamil Jan Kochai
The New York Times- January 6, 2023 ကို ရဲလွင်အောင် မြန်မာဘာသာသို့ ဆီလျော်အောင် ပြန်ဆိုပါသည်။
ဂျမီး ဂျန် ကိုချိုင်ဟာ 99 Nights in Logar ဝတ္ထုနဲ့ The Haunting of Hajji Hotak ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်စာအုပ်တွေ ရေးသားထုတ်ဝေထားပါတယ်။
