https://www.facebook.com/229237746930882/

MOGUL Plus, Ulaanbaatar (2026)

01/06/2026

Махыг зөгийн бал болон шар буурцагны соусаар амталсны дараа 150°C-аас дээш өндөр хэмд шууд шарах үед соусанд байх амин хүчил болон махны гадаргуу дээрх нүүрс ус хоорондоо маш хурдтай урвалд орон маш хурдан түлэгдэж, AGEs буюу сахар болон уураг, өөх тос хоорондоо нэгдсэнээс үүсдэг “хорт нэгдэл” ба хорт хавдар үүсгэгч бодисуудыг бий болгодог. Үүнийг шинжлэх ухаанд Майярын урвал гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь арьсыг хөгшрүүлж, судас хатууруулах гол хүчин зүйл болдог ажээ. 🥩

Хэрэв та махаа зөгийн бал, жимсний шүүс, эсвэл чихэрлэг Ази соусоор амталсан бол галын хэмийг намсган 120∘C-аас хэтрүүлэхгүйгээр удаан болгож, эсвэл соусоо махаа яг бэлэн болохын өмнөхөн түрхэж хэрэглээрэй.

📚 Эх сурвалж: National Center for Biotechnology Information (NCBI): Advanced Glycation End-products (AGEs) in Foods and a Practical Guide to Their Reduction in the Diet. World Health Organization (WHO) / IARC: Carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat.

01/06/2026

Зөвхөн энэ өдөр баярлаад өнгөрөх биш, өдөр бүр хүүхдээ хайрлаж, халамжилж байгаарай. 👶

📚 Эх сурвалж:
Хүүхдийн тусламжийн утас 108 үйлчилгээний төв болон Үндэсний Статистикийн Хорооны албан ёсны тайлан.

Journal of Adolescence, Journal of Family Psychology: “Parent-Adolescent Communication and Its Impact on Adolescent Mental Health and Resilience”

“Лантуун дохио” ТББ (lantuundohio.org), “Хөөрхөн зүрхнүүд” ТББ, “Positive Wave” (Эерэг давалгаа) ТББ.

Гэмтэл Согог Судлалын Үндэсний Төв (ГССҮТ) – Статистик, тандалтын алба

01/06/2026

50-иас дээш насны хүний тархинд шинэ эс үүсэх явц удааширч, мөн тархины цусан хангамж багасан бичил судаснууд нарийссанаар санах ойн төвд очих хүчилтөрөгч, шим тэжээл дутагдаж эхэлдэг ажээ. Түүнчлэн тархины эсийг хамгаалж, ургуулдаг BDNF хэмээх чухал уургийн хэмжээ байгалийн жамаар буурдаг аж. 👴

Тэгвэл АНУ-ын Шинжлэх Ухааны Академийн (PNAS) судалгаагаар долоо хоногт 3 удаа, тус бүр 40 минут хурдан алхахад нэг жилийн дотор гиппокампын хэмжээ 2 хувиар томордог болохыг тогтоожээ. Тогтмол эрчимтэй алхах, гүйх үед тархинд BDNF уураг дахин ялгарснаар, санах ойн төвийг буцаад томсгодог гэсэн үр дүн гарчээ. Та бүхэн тогтмол алхаж тархиа хайрлаарай.

📚 Эх сурвалж: Proceedings of the National Academy of Sciences: “Exercise training increases size of hippocampus and improves memory”

31/05/2026

Эрдэмтэд шөнө дунд гэнэт сэрээд буцаж унтаж чадахгүй байх нь заримдаа эмгэг биш, харин бидний эртний байгалийн ген сэрж буйн шинж байж болох магадлалтай гэж үздэг. 😲

Учир нь өнөөгийн бидний шөнө 7-8 цаг тасралтгүй унтах хэв маяг нь аж үйлдвэржилт болон цахилгаан гэрэл үүсэхээс өмнө байгаагүй бөгөөд эрт үеийн хүмүүс үдэш бүрэнхий болсны дараа эхлээд 3-4 цагийн турш унтаад шөнө дундын үед сэрэн галаа түлэх, гэрийнхэнтэйгээ ярилцах, залбирах зэргээр цагийг өнгөрөөдөг байжээ. Үүнийхээ дараа тэд дахин 3-4 цагийн турш унтдаг байсан аж. Үүнийг шинжлэх ухаанд “хоёр үе шаттай унтлагын хэмнэл” хэмээн нэрлэдэг байна.

📚 Эх сурвалж: Wehr, T. A. (1992). In short photoperiods, human sleep is biphasic. Journal of Sleep Research, 1(2), 103–107. Ekirch, A. Roger. “Sleep We Have Lost: Pre-industrial Slumber in the British Isles.” The American Historical Review106, no. 2 (2001): 343–386.

31/05/2026

Бэлтгэлийнхээ өмнө кофе уух нь маш олон эерэг нөлөөтэй. ☕️

Тэдний нэг нь цусан дахь адреналин дааврын хэмжээ нэмэгдэж, түүний нөлөөгөөр өөхний эсүүд задран, цусанд чөлөөт өөхний хүчил хэлбэрээр ялгардаг байна. Харин бэлтгэл хийж эхлэх үед бие махбод цусанд бэлэн байгаа эдгээр өөхний хүчлийг хамгийн түрүүнд түлш болгон шатааж эхэлдэг ба үүний үр дүнд булчинд хадгалагдаж байдаг үндсэн эрчим хүчний нөөц болох гликоген хурдан дуусахаас сэргийлж, та илүү урт хугацаанд ядарч туйлдахгүйгээр бэлтгэл хийх боломжтой болдог.

Гэхдээ хэрэв та зүрх судасны эмгэгтэй, цусны даралт ихсэх өвчтэй, эсвэл оройн цагаар бэлтгэл хийдэг бол кофеноос татгалзах нь илүү зөв сонголт байх болно шүү.

📚 Эх сурвалж: PubMed Sports Medicine: Caffeine and exercise: metabolism, endurance and performance, Effects of caffeine ingestion on exercise metabolism: a review

30/05/2026

“Brunch” гэдэг нэр томьёог анх 1895 онд Английн зохиолч Guy Beringer “Brunch: A Plea” хэмээх эсседээ дурдаж, албан ёсоор зохиожээ. 🙂‍↕️

Тэрээр бямба гарагийн орой архи ууж, наргиж хоносон хүмүүст ням гарагийн өглөө эрт босон хүнд хоол идэх нь маш хэцүү байдгийг анзаарчээ. Тиймээс тэрээр өглөөний цайг хойшлуулж, өдрийн хоолтой нийлүүлэн, үд дунд хавьцаа хөнгөн хоол болон согтууруулах ундаа (коктейль) хамт хэрэглэх шинэ соёлыг санал болгосон байна. Түүний үзсэнээр brunch нь “шарталтыг намжааж, хүнийг илүү найрсаг, сэргэг болгодог” хэмээжээ.

📚 Эх сурвалж: The Saturday Review: “Brunch: A Plea” by Guy Beringer (1895).
The New York Times: The Secret History of Brunch.

30/05/2026

Амралтын өдрүүдээр бүтэн нойроо авч, сайн амарлаа гэж бодсон ч даваа гарагт улам их ядарсан юм шиг санагддаг уу? Үүнийг шинжлэх ухаанд “Social Jetlag” гэж нэрлэдэг. 🥱

Биологийн талаасаа харвал ажлын өдрүүдэд өглөө 07:00 цагт босдог хүн амралтын өдрүүдээр 11:00 цаг хүртэл унтахад биеийн биологийн цаг буюу “Circadian Rhythm” шууд хямардаг. Энэ нь онгоцоор өөр цагийн бүс рүү нисэхэд үүсдэг ядаргаа болох “Jetlag”-тай яг ижилхэн нөлөөг тархинд үзүүлдэг учраас даваа гарагт бидний бие улам хүнд оргидог ажээ.

📚 Эх сурвалж: Current Biology Social Jetlag: Misalignment of Biological and Social Time.

30/05/2026

Jeroen Nawijn тэргүүтэй эрдэмтэд 1,500 гаруй хүнийг хамруулсан амралт, баяр наадмын өмнө болон дараах аз жаргалын түвшнийг хэмжих судалгаа хийжээ. 😮

Үр дүн нь хүмүүсийн аз жаргалын индекс яг амарч байх үеэсээ илүүтэйгээр, амралт эхлэхийн өмнөх хүлээж байх явцдаа хамгийн өндөр цэгтээ хүрч байсан аж. Энэ нь бидэнд заримдаа гадуур гарахаасаа илүүтэйгээр түүндээ бэлдэх нь илүү сонирхолтой санагдаж, баасан гарагт “маргааш амарна” гэж хүлээх мэдрэмж яагаад Бямба гарагт амрахаасаа илүү сайхан байдгийг баталдаг.

📚 Эх сурвалж: Applied Research in Quality of Life: Vacationers Happier, but Most much happier before the holiday

29/05/2026

🧑‍🧒 Бидний хэлж заншсанаар “Daddy Issues” буюу эцэг хүний хайр халамж оролцоо дутмаг эсвэл огт мэдэрч өсөөгүй байх нь ямар сөрөг нөлөө үзүүлдэг болохыг судлахдаа ихэвчлэн эмэгтэй хүмүүс дээр төвлөрч судалгаа, туршилтууд хийдэг байжээ.

Харин 2025 онд 18-36 насны эрчүүдийн дунд хийсэн судалгаагаар бага насандаа эцгээсээ халуун дулаан уур амьсгал, анхаарал халамж бага мэдэрсэн хөвгүүд насанд хүрээд “Эрэгтэйчүүд хосын харилцаанд их зүйл зориулах шаардлагагүй” гэсэн ерөнхий үзэл хандлагатай байсан ба нарийвчилсан дүн шинжилгээгээр эцгийн хайр халамжаас үүсдэг нөлөө нь тухайн гэр бүлд эхийн хайр халамжийн нөлөөнөөс тусдаа, бие даасан байдлаар эрэгтэй хүүхдийн ирээдүйн амьдралд нөлөөлдөг гэжээ.

📚 Эх сурвалж: Evolutionary Psychological Science, Quality of Paternal Investment and Adult Sons’ Beliefs About Romantic Relationships

29/05/2026

Хүмүүс бид эерэг, жаргалтай байгаа хүний сэтгэл хөдлөлийг даган дуурайх хандлагатай байдаг ба хэдий чинээ даган дуурайж байна тэр хэмжээгээрээ илүү итгэлцэл үүсэж байдаг ажээ. 😇

Тиймээс анхны сэтгэгдлээр нүүрний баясгалантай, инээж буй хүнд илүүтэйгээр татагдах мөн итгэл даахуйц хүн хэмээн итгэдэг байна.

📚 Эх сурвалж: American Psychological Association (APA), Smile and the world smiles (and trusts) with you: Happiness mimicry shapes first impressions.

MOGUL Plus

01/06/2026

01/06/2026

01/06/2026

31/05/2026

31/05/2026

30/05/2026

30/05/2026

30/05/2026

29/05/2026

29/05/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category