10/05/2026
Шинэ ном 🎉🎉🎉
***
БУРХАН Ч, ЧӨТГӨР Ч БАГТСАН ИХ ЕРТӨНЦИЙН ТУХАЙ НОМ
Зохиолч Чинагийн Галсангийн Чингис хааны Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойг тэмдэглэж асан 2006 оны босгон дээр герман хэлээр бичиж, хэвлүүлсэн “Чингис хааны есөн зүүд” (“Die neun Träume des Dschingis Khan”) хэмээх барууны ертөнцөд багагүй нэрд гарсан нэгэн романыг 20 жилийн дараа бид эх монгол хэлээрээ унших сайхан завшаан тохиож байна.
Бид Их хааныгаа ихэвчлэн ер бусын, алдаа мадаггүй домгийн төгс дүрээр харж, биширч, дээдлэх билээ. Харин Монголын үндэстний зохиолч нэгэн бээр энэхүү “Чингис хааны есөн зүүд” романаараа уг бишрэл хүндлэлд аймшиггүйгээр халдаж, зарим үед бүр тас цохиж, хайр найргүй эвдэн, базаж үнгээд хөсөр чулуудаж орхих шиг болов. Их хааныхаа аймхай хулчгар, өш хонзонт, хорон муу санаатай, цухалдуу бачим, шунал тачаал ихтэй, хэнд ч айдас төрүүлэгч, нэрэлхүү, хүнд итгэдэггүй хартай, догшин хэрцгий занг урнаар дурайтал тод харуулна.
Тухайлбал,
- Мэргид довтолгон ирэхэд залуухан эхнэрээ хаяад ой шугуй руу амь зулбан зугтах аймхай Тэмүжин,
- Өшит Татарын тэргүүн Их Чэрэнгийн нүдэн дээр нь ард түмнийг нь хөгшин хөвөөгүй хядаж, өөрийн гараар толгойг нь цавчин, ард нь үлдсэн хоёр охиныг нь ээлжлэн хүчирхийлж буй өш хонзонт хаан,
- Хаан ор залгах тухай яриа өрнөхөд “Ууган хүү” гэдэг шалтгаар өөрийн бус үр болох Зүчиэс саналыг нь эхлэн асууж, хүүхдүүдийнхээ дунд буй зөрчлийг зориудаар сэдрээн, муудалцан хашхиралдахыг нь чимээгүй ажиглаж сууж, ууган хүүгийн хан ор суух зүй ёсны эрхийг ганцхан асуултаар баллуурдаж орхисон хорон санаат, дотуур тамиртай хаан,
- Төрсөн дүүгээсээ ялгалгүй хажуудаа байлган хайрласан Хөхөчүг эргэлзэлгүйгээр эцгийнх нь нүдэн дээр алж, өөрийг нь сөрсөн хэнийг ч, хэн байснаас нь үл хамааран, өчүүхэн ч хайрлахгүй хүйс тэмтрэх догшин хэрцгий хаан,
- Есүй хатнаа, төрсөн дүү Хасараа үргэлж сэрдэгч, Их Монгол Улсаа байгуулаад их төрд зүтгэсэн гавьяатнуудаа зохих шагнал, эрх өгөх авч, хар багын анд Боорчийг л таг мартсан мэт ганцаар нь үлдээн, хэрхэхийг нь шалган тандах үл итгэгч хаан,
- Санаанд нь нийцээгүй бол уурлан хашхичих цухалдуу хаан, гэх мэт...
Магадгүй, зарим хүмүүсийн уур цухлыг ихэд хөдөлгөж ч мэднэ. Энэ романд Чингис хааныг маань бурхан мэт өөгүй “төгс” дүрээр бичсэнгүй.
Гэтэл бас тов тодорхой сэтгэдэг ер бусын хурц ухаантай, хүнийг сайнтай муутай нь, бодол санаатай нь нэвт харах чадвартай, алив сайн муу явдлыг ус тос ялгахын адилаар гайхалтай ялган салгаж чаддаг, няцаж буцашгүй хүсэл тэмүүлэлтэй, өөрт нь өчүүхэн ч болов тус болсон нэгнийг огт марталгүй санаж, өгөөмөр хариу барьдаг, бусдын дотоод сэтгэлийн эмзэглэлийг соргог мэдэрч, эмгэнэн хайрлаж ч чаддаг, халгиж цалгисан их сэтгэлтэй, гайхалтай зөн бэлгэтэй, ил хийгээд далд ертөнцийн зүй зохист холбоог танин барих ид шидэт хааныг ч олж харна. Ийнхүү сайн муугийн хоёр туйл болох бурхан, чөтгөр хоёр хүртэл багтсан аугаа уудам ертөнц бүхий гайхамшигт хаан болон тодорч ирнэ.
Ийм эсрэг тэсрэгийн туйл болсон араншин, зан чанар нэгэн биед байж болох уу? гэсэн асуулт зүй ёсоор гарна. Энэ асуултад зохиол (зохиолч Чинагийн Галсан) бүхий л өгүүлэмжээрээ “Байж болно, байх байхдаа зөвхөн аугаа нэгэнд л байх боломжтой. Тийм бус бол аугаа нэгэн байж хэрхэн чадах билээ. Зөвхөн эгэлүүд л илэрхий зөрчилгүй, элтэрч сэлтэрсэн мөлгөр мөлүүн байдаг” хэмээн маргаангүйгээр хариулж байна.
Ийм хүчирхэг зөрчилт чанар нь Их хааныг улам товойлгож, гайхах, бахдах, бишрэх, сүрдэх, хайрлах хүчтэй мэдрэмжийг эрхгүй төрүүлэх билээ. Магад үндэстний сэтгэлгээний хөгжилд домогжсон “бурханлаг” Чингис хаан бус, ийм бодитой хүчирхэг дүр төрх нь илүү чухал байж ч мэдэх юм.
Чингис хааны тухай, тэнгэр болсон цаг мөчөөс нь хойш найман зууны турш газар газрын үй олон хүн янз бүрээр бичиж, туурвиж, кино ший хүртэл бүтээсэн. Чингис хааны тухай дуулж сонсоогүй боловсролтой нэгнийг өнөө дэлхийгээс олоход бэрх байх. Гэвч, миний л мэдэхээр Чингис хааныг маань нэг бол бүдүүлэг, тэнэг, хэрцгий харгис, эсвэл өө сэвгүй шахам “бурханлаг” дүр төрхөөр ихэвчлэн үзүүлнэ.
Тухайн дүр хэдий чинээ том байна, төдий чинээ дүрслэн илэрхийлэхэд бэрхшээлтэй болдог. Учир нь өгүүлэгч, бичээч бээр өөрийнхөө савдаа багтаагүй юмыг хэрхэн яаж барьцтай багцаатай төсөөлж чадах сан билээ. Их уулыг зөвхөн өөрийнхөө хоргодож буй нэгэн болдог толгойн бэлээс, нэгэн үхэр чулууны нөмрөөс харснаараа төсөөлж буйтай агаар нэг. Чухам уул л уулнаасаа бүрэн бүтэн харагддаг. Чухам том ертөнц, том сэтгэлгээ л Чингис хааны тэрхүү үлэмжийн аугаад дөхөн харах боломжтой.
Монголын зохиолч Чинагийн Галсан абугай Чингис хаан хэмээх их ууланд тун чиг шадарлан ойртож чадаа юу даа гэсэн бодол энэхүү романы төгсгөлийн хуудсыг эргүүлж ахуйд эрхгүй төрсөн билээ.
Зохиолыг зохиомж өвөрмөц, уламжлалт түүхчилсэн, намтарчилсан дэглэлтээр тавьсангүй. Харин мориноосоо унаж хүнд бэртсэн хаан тэнгэр болохынхоо өмнөх есөн шөнийн зүүдээр бүтэн жарны турш ертөнц дахиныг донсолгон туулсан их амьдралын гэрэл сүүдрийг, мөн чанарыг, үнэ цэнийг сонгож авсан цөөн хэдэн агшнаар дамжуулан сэтгэлд сэрхийтэл, гүн гүнзгий дүрсэлжээ. Бид бүгдийн л мэддэг, түүх бичлэгт дандаа давтагдаж байдаг, нарийн ширийнийг нь бид тэр бүр ер анзаардаггүй тэдгээр агшнуудад хөтлөн аваачаад, ил тод шулуухан харуулна. Тэнд үл анзаарагдам ялимгүй сэтгэл хөдлөлийг ч гярхай мэдэрч, энгийн атлаа оновчтой илэрхийлсэн нь зүрх ёгхийлгэнэ.
Анхлан герман хэлээр бүтээгдсэн энэхүү романы тухайд “Фокус” сэтгүүл, “Frankfurter Allgemeine Zeitung” сонин, “Suhrkamp” verlag - хэвлэлийн газар, “Perlentaucher”, “Literaturkritik.de” сайт зэрэг олон хэвлэл мэдээлэлд “Өнө эртний өнгө аяс шингэсэн, хэл найруулгын хүчирхэг, сүр жавхлант бүтээл”, “Герман хэлний хүчирхэг баялаг илэрхийлэл бүхий гайхалтай туульс”, “Чингис хааны сэтгэл оюуны ертөнц рүү хийсэн гайхалтай уран сэтгэмжит аялал”, “Чингис хааныг домгийн хальснаас нь салгаж, хүн болохыг нь үзүүлсэн” гэх мэтээр бичиж тэмдэглэцгээж байжээ.
2006 онд Герман улсад хэвлэгдсэнээс гадна Серби хэлээр “Devet snova Dzingis-Kana” (2008) нэрээр хэвлэгдэн гарчээ.
Ингээд монгол уншигчдаа бурхан ч, чөтгөр ч аль аль нь багтсан Их хааныхаа аугаа уудам ертөнцөөр гайхан, бишрэн аялах болуужин хэмээн найдна.
Зохиолч Баасангийн Номинчимэд
Ном захиалах:
https://internom.mn/%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B0/9789919936907-%D1%81%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB-%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80
Холбоо барих:
Утас: 7577-7700
