Ravioli

07/06/2026

Data analytics гэж юу вэ? #1
Энэ их гоё хэллэг. AI, хиймэл оюун ухаан, нарийн тооцооны цаана тухайн мэдээллийг архивжуулж, тэр архиваа автоматаар математик тэгшитгэлд оруулж бодоод байгаа юм байна.

06/06/2026

Дэлхийн хамгийн том акумулятор станц 2026 оны 2-р сард ашиглалтад орсон — Өвөр Монголд, манай хилийн цаана.
Grid гэдэг бол цахилгааны сүлжээ. Яг одоо үйлдвэрлэсэн цахилгааныг яг одоо хэрэглэх ёстой — хадгалах боломжгүй байсан. Нар жаргахад нарны цахилгаан тасардаг, салхи намрахад салхины цахилгаан тасардаг. Тийм болохоор дэлхийн ихэнх орон суурь эрчим хүчиндээ нүүрс, хий, атомын станц ашигладаг хэвээрээ байсан — тэдгээр нь унтраах, асаах боломжтой.
Ордосын станц хоёр технологийг хосолсон: литийн батарей секундын дотор эрчим хүч гаргана, ванадийн батарей удаан боловч олон цаг хадгална. Хоёрыг нийлүүлбэл нар жаргасан ч, салхи намарсан ч цахилгаан тасрахгүй. Европ, Америк ижил технологийг туршилтын шатандаа хийж байхад Хятад гигаваттын хэмжээнд бодит ашиглалтад оруулчихлаа.

Монголчуудын ихэнх мэддэг зүйл — Оросоос импортолсон цахилгаан, нүүрсний станц, өвлийн тасалдал. Мэддэггүй зүйл — манай сэргээгдэх эрчим хүч шөнө илүүдэж, өдрийн оргил ачааллын үед дутагдаж байсан — 300-400 МВт-ын хэлбэлзэл өдөр бүр гардаг байсан. Хадгалах газаргүй байсан учраас үрэгддэг байсан. 2024 оны 12-р сард Багануурт 50 МВт / 200 МВт·цагийн батарей станц ашиглалтад орж тэр хэлбэлзлийг тэнцвэржүүлж эхэллээ.

Гэхдээ саад юу вэ? Технологи бэлэн болсон ч гурван бодит асуудал байна. Нэгдүгээрт — мэргэжилтэн дутагдал. Монголын эрчим хүчний компаниудын инженерүүд нүүрсний станцад туршлагатай боловч сэргээгдэх эрчим хүч, батарей системийн мэдлэг хязгаарлагдмал — энэ нь шийдвэр гаргах процессыг удаашруулж байна. Хоёрдугаарт — дамжуулах шугамын хуучин байдал. Говийн нарны цахилгааныг УБ хүртэл дамжуулах өндөр хүчдэлийн шугам хангалтгүй. Гуравдугаарт — хөрөнгө. Дэлхийн банк 220 кВт-ын шугам барих төслөөр дамжуулж 590 МВт-ын дамжуулах хүчин чадал нэмэхээр ажиллаж байна — энэ дуусвал 150 МВт нэмэлт нарны болон салхины эрчим хүч grid-д орж чадна.
Дотоод Монгол 1,200 МВт·цаг хадгалж байхад бид 200 МВт·цагтай. Технологи бэлэн, зам нэг, саад мэдэгдэж байна. Мэдэгдэж байгаа саадыг шийдэж болно.
#Боломж

05/06/2026

Зун болоход Говийн нар хүнийг шатаана гэж бодно. Инженер харвал өөр зүйл харагддаг — мөнгө.
Нар гэдэг бол эрчим хүч. Эрчим хүч гэдэг бол мөнгө. Монголд жилд 270-300 нартай өдөр байдаг — жилийн 2,250-3,300 цаг нар гардаг.  Европын ихэнх орон 1,600-1,800 цаг л авдаг. Тэд нарны цахилгаанаар дэлхийг тэжээж байхад бид юу хийж байна.

Говийн нарны цацраг хэр хүчтэй вэ? Өмнийн Говийн бүсэд нэг м² газар жилд 2,000 кВт·цаг хүртэл нарны эрчим хүч авдаг.  Энгийнээр хэлбэл — нэг м² нарны panel тавьвал жилд нэг Монголын айлын сарын цахилгааны хэрэглээтэй тэнцэх эрчим хүч үйлдвэрлэнэ. Нэг м². Говь хэдэн сая км² вэ.

Хятад яг тэрийг мэдэж, хийж байна. 2024 онд Говийн цөлд 3 ГВт хүчин чадалтай нарны цахилгаан станц ашиглалтад орсон — 5.9 сая panel, жилд 5.7 тэрбум кВт·цаг цахилгаан үйлдвэрлэнэ. Энэ нь 2 сая өрхийг хангахад хүрэлцэнэ.  Манай Говьтой залгаа Өвөр Монголд. Манай газар дээр биш, манай газрын хажууд.
АНУ-ын Үндэсний сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори болон Монголын Сэргээгдэх эрчим хүчний төвийн 2014 оны судалгаагаар Монгол 2600 ГВт нарны эрчим хүч үйлдвэрлэх боломжтой — энэ нь дэлхийн нийт цахилгааны хэрэглээний 15%-тай тэнцэнэ.  Монгол дангаараа дэлхийн цахилгааны хэрэглээний тавны нэгийг хангаж чадна. Бид 3.5 сая хүнтэй улс.

Говийн нар зунд шатаана. Тэр дулааныг мөнгө болгох технологи бэлэн байна, газар байна, нар байна. Дутагдаж байгаа зүйл бол шийдвэр.

#Боломж

02/06/2026

Стэнфорд их сургууль AI курсаа YouTube-т үнэгүй тавьлаа.

Таны хүүхэд хиймэл оюун ухаан хөгжүүлэгч болоосой гэж хүсдэг үү?

ChatGPT яаж ярьдаг вэ? Midjourney яаж зураг зурдаг вэ? Тэр технологийн ард яг энэ курст заадаг зүйл байдаг — GAN, VAE, Diffusion Model гэж нэрлэгддэг. Стэнфордын профессор Stefano Ermon 18 лекцийг YouTube-т бүрэн үнэгүй тавьсан байна.

Стэнфордын мэргэжлийн курсийг мөнгөтэй хүмүүст зарахдаа 4 сая төгрөг авдаг. Яг тэр агуулга одоо интернэт нэвтрэх боломжтой хүн бүрт нээлттэй.

Монголд курс авахад мөнгө шаарддаг, гэрчилгээ шаарддаг, хот руу явах шаарддаг. Энд шаардагдах зүйл нэг л байна — англи хэл.

Хүүхдийнхээ англи хэлийг хөрөнгө оруулалт гэж хар. Гэрчилгээ биш, чадвар. Дэлхийн 1 дүгээр их сургуулийн 1 дүгээр профессор хаа нэг газар үнэгүй хүлээж байна…

https://youtube.com/playlist?list=PLoROMvodv4rPOWA-omMM6STXaWW4FvJT8&si=wp2P-4jNGAc1SC2m

#Боломж

For more information about Stanford's Artificial Intelligence programs, visit: https://stanford.io/ai View the course website: https://deepgenerativemodels.g...

28/05/2026

Өнгөрсөн долоо хоногт Ванкуверт нэг өрсөлдөөн болсон. Янз бүрийн компаниуд шилдэг технологийн төслөө танилцуулж, ялагчаа шалгаруулдаг. Тэнд нэг эмнэлгийн байгууллага бүгдийг гүйцэж давлаа. Яагаад гэвэл тэд хамгийн үнэтэй тоног төхөөрөмж, хамгийн олон эмчтэй байгаагүй. Зөвхөн нэг зүйл хийсэн — өгөгдлөө ухаалгаар ашиглаж сурсан.

Fraser Health гэдэг Канадын эмнэлэг өвчтөн хэдэн цагт, хэд ирэхийг 90% нарийвчлалтайгаар урьдчилан мэддэг болсон. Энгийнээр хэлбэл: маргааш өглөө 47 өвчтөн ирнэ, 11 цагт оргил үе болно гэдгийг өчигдрөөс мэддэг. Тэр мэдээллээр эмч, сувилагч нарын ажлын хуваарийг тохируулдаг. Үр дүнд хүлээлтийн цаг 50% буурсан, эмч нар долоо хоногт 2-3 цаг хэмнэсэн.

Нэмэлт тоног төхөөрөмж худалдаж аваагүй. Эмч нэмж авсангүй. Зөвхөн мэдээллээ зөв цагт зөв шийдвэрт ашиглаж сурсан.

Одоо Монголын эмнэлгийг бод. Улаанбаатарт нэг эмчид өдөрт 80-100 өвчтөн ногддог — ДЭМБ-ын стандарт 30. Яаралтай тусламжийн өрөөнд 4-6 цаг хүлээх нь энгийн үзэгдэл болжээ. Мэргэжилтэн эмч нар цалин бага, ачаалал их учраас гадаадад явсаар байна. Тоног төхөөрөмж байхгүйгээс илүү, байгаа нөөцөө зөв хуваарилж чаддаггүйгээс үүдсэн асуудал их байдаг.

Fraser Health-ийн загварыг Монголын эмнэлэгт нэвтрүүлбэл юу өөрчлөгдөх вэ. Улирал бүр томуу, цус даралт, амьсгалын замын өвчин нэмэгддэг — тэр хэв маягийн өгөгдөл аль хэдийнэ байна. Тэрийгээ ашиглаад өвлийн улиралд эмнэлэг хэрхэн бэлдэх, эмч нарыг хаана байрлуулах гэдгийг урьдчилан шийдэж болно. Шинэ эмч авах шаардлагагүй, байгаа эмч нарынхаа цагийг хагасаар хэмнэж болно.
Энэ бол хол зүйл биш. Монголын эмнэлгүүдэд өвчтөний бүртгэл, улирлын өвчлөлийн өгөгдөл байна. Хэрэгтэй зүйл бол тэр өгөгдлийг шийдвэрт холбох систем.

#Боломж

26/05/2026

Энэ “конфликттой” байгаа улс орнууд..
Тайван, Украин, Палестин. Газрын зураг дээр харвал нэг нийтлэг зүйл байна — бүгд жижиг, бүгд хүчтэй хөршийн хажууд, бүгд бэлэн биш байхдаа дайрагдсан.
Тайван одоогийн байдалаар Хятадаас ганц тэсэж байгаа нь..
Тайван цэрэг их байгаа биш. Semiconductor — өөрөөр хэлбэл утас, компьютер, машин, онгоц, пуужин дотор байдаг chip — дэлхийн нийт үйлдвэрлэлийн 90% нь Тайванд хийгддэг. Энэ chip байхгүй бол Америкийн F-35 нисгэгч онгоц нисдэггүй, Tesla явдаггүй, iPhone асдаггүй. Тийм болохоор АНУ Тайваныг хамгаалдаг — сэтгэлийн өршөөлөөс биш, ашиг сонирхлоосоо!! Хятад довтолбол зөвхөн Тайван биш, ДЭЛХИЙН технологийн үйлдвэрлэл зогсоно. Тайваны хамгийн хүчтэй зэвсэг буу биш, үйлдвэрлэл байсан.

Нөгөө талд, Украин 1994 онд цөмийн зэвсгээ Оросод өгсөн. Ядуу байсан, олон улсын тусламж хэрэгтэй байсан, тиймээс зөвшөөрсөн. Хариуд нь АНУ, Их Британи, Оросын “аюулгүй байдлын баталгаа” авсан. Тэр баталгаа 2014 онд Крымийг нэгтгэхэд хаана байсан бэ?? 2022 онд дайн эхлэхэд хаана байсан бэ?? Цаас цаас хэвээрээ, хүч чадал л бодит байдаг!!

Бид яах вэ. Монголын цэргийн зардал GDP-ийн 0.6%, нийт $180 сая. Хятадын нэг өдрийн цэргийн зардал $600 сая. Монголын нэг жил Хятадын гурван өдөртэй тэнцэнэ. Цэрэг байгуулж дийлэхгүй, энэ тооноос харагдаж байна. Тэгвэл өөр замаар бодох хэрэгтэй.
Тайваны загварыг хархад, тэд зэвсгийн оронд чухал байдлаараа хамгаалсан — дэлхийг хэрэгтэй зүйлээ үйлдвэрлэж, хэн ч устгаж чадахгүй болсон. Монгол яг тэр боломжтой. Нарны эрчим хүч, уран, зэс, газар тариалан — дэлхий Монголыг хэрэгтэй гэж үзэх тусам аюулгүй болно. Нэг хөшөөнөөс хамаарлаа таслаад, Хятад, Орос, АНУ, Европ бүгдтэй тэнцвэртэй харилцаатай болох хэрэгтэй. Монголын гадаад өрийн хэмжээ өнөөдөр GDP-ийн 180% давсан байна. Өртэй улсыг дарамтлахад хялбар, нөхцөл тавихад хялбар — Украин 2014 онд яг тэр байдалд байсан, бид одоо тэр байдалд байна.

Дэлхийд энх тайвны үе дууссан. Хүлээх цаг байхгүй. Монголын хамгийн том аюулгүй байдал бол хурдан хөгжих, дэлхийд зайлшгүй хэрэгтэй болох явдал. Тайван 50 жилд тэрийгээ хийсэн.

Бид эхлэх цаг болсон!

#Боломж

25/05/2026

“Цөмийн” гэхэд хүмүүс Чернобылийг боддог. Тэр 1986 он. Технологи 40 жилд хэр өөрчлөгддөгийг та мэднэ.
Өнөөдөр дэлхийн цахилгааны 10% цөмийн станцаас ирдэг. Франц 70%. Тэд айдаггүй — тооцоолдог. Цөмийн станц нүүрсний станцаас 70 дахин бага CO₂ ялгаруулдаг. Нарны болон салхины эрчим хүчнээс ч тогтвортой — нар жаргадаг, салхи намждаг, реактор зогсдоггүй.

Монгол яагаад чухал вэ? Монгол 192,200 тонн ураны нөөцтэй — дэлхийн нийт нөөцийн 3%, дэлхийд 10-т жагсдаг. Зөөвч-Овоо орд хагас зуун жилд Ази-Номхон далайн бүсэд олдсон хамгийн том ордын нэг, дэлхийд эхний 5-д эрэмбэлэгддэг.

Orano гэрээ юу вэ? Монголын Ерөнхийлөгчийн Парис дахь айлчлалын үеэр Францын Orano компанитай $1.7 тэрбумын гэрээ байгуулсан. Дорноговийн Зөөвч-Овоо уурхайд 2028 онд олборлолт эхлэх төлөвлөгөөтэй бөгөөд энэ төсөл дэлхийн ураны үйлдвэрлэлийн 4%-ийг бүрдүүлэх тооцоотой. Гэрээний нөхцөлөөр Монголын тал 50+1 байр суурийг баримтлан давуу эрхийн 10% хувь эзэмшихээр тохиролцсон.

Уранаар яг юу хийдэг вэ? Нэг грамм уран 1.5-2 тонн нүүрстэй тэнцэх эрчим хүч агуулдаг. Том тоогоор харвал: 1,000 МВт-ын цөмийн станц өдөрт 3 кг уран шатаадаг. Ижил хүчин чадалтай нүүрсний станц өдөрт 9,000,000 кг нүүрс шатаадаг. Гурван кг vs есөн сая кг. Зөвхөн цахилгаан биш — эмнэлгийн оношилгоо, хавдрын эмчилгээ, хүнсний ариутгал, сансрын хөлгийн эрчим хүч бүгд уранаас. Казахстан уранаа зөвхөн зардаг биш, боловсруулалтын үйлдвэр байгуулж нэмүү өртөг шингээдэг болсон — өнөөдөр дэлхийн нийт ураны 45%-ийг нийлүүлдэг, нэг хүнд ногдох ДНБ Монголоос 2 дахин өндөр.

Монгол тэр замд орж байна. Уран олборлодог улсууд баяждаг. Австрали, Канад, Казахстан дэлхийн нийт олборлолтын 60 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлдэг. Монгол нөөцтэй, гэрээ байгуулсан, замаа эхлүүллээ.

Нутгаараа бахархах нь сайн. Гэхдээ шинжлэх ухаан, тоо тооцоолол дээр итгэ — айдас дээр биш. Нэг грамм уран 2 тонн нүүрс. Бидэнд тэр граммууд хэдэн тэрбум байна.
#Боломж🇲🇳🇲🇳🇲🇳

24/05/2026

Монголын дундаж цалин 2024 онд 1,800,000 төгрөг. Сонсоход муугүй санагдана. Тооцоолол хийхэд л бодит байдал харагдана.

Түрээс: 600,000 — 800,000 төгрөг.
Хоол: 300,000 — 400,000 төгрөг.
Тээвэр: 80,000 — 100,000 төгрөг.
Утас, интернет: 50,000 төгрөг.

Үлдэх мөнгө: 450,000 — 770,000 төгрөг. Яаралтай зардал гарвал тэр ч үлдэхгүй. Монголчуудын 60 гаруй хувь үүнээс доош цалин авдаг.

Энэ нөхцөлд тархи юу хийдэг вэ? Архаг стресст орсон тархи урт хугацааны төлөвлөгөө боловсруулах чадвараа алддаг. Маслоугийн пирамидыг санаарай: хоол, орон байр шийдэгдээгүй байхад хүн “ирээдүй”, “боломж”, “хөгжил” гэдэг үгийг сонсдоггүй — тархи нь зөвхөн өнөөдрийг л харна. Энэ бол сул дорой байдал биш, физиологи.

Тархи ингэж “урсах” үед улс яах вэ? Хамгийн идэвхтэй, боловсролтой, эрсдэл даах чадвартай хүмүүс нь явдаг. Үлдэх нь дунджаас доош. Дундаж доошилсоор байна. Татварын орлого буурна. Төрийн үйлчилгээ муудна. Цалин дахин буурна. Дахин тархи урсана. Энэ бол тойрог — эхлэл, төгсгөлгүй.

Үүнийг эдийн засагчид “brain drain” гэдэг. Монголд бодит тоо харвал: өнгөрсөн 10 жилд 60,000 гаруй мэргэжилтэн гадагшаа нүүсэн. Тэдний дийлэнх нь 25 — 40 насны, өндөр боловсролтой. Яг улсын хөдөлгөгч хүч.

Гарц юу вэ? Маслоугийн пирамид доороосоо шийдэгдэхэд тархи дээшээ харна. Боловсрол нэмэгдэхэд орлого нэмэгдэнэ, орлого нэмэгдэхэд тархи амилна, тархи амилахад дараагийн хаалга харагдана. Энэ гинж нэг цэгээс эхэлдэг — боломжийн хаалгыг нээхээс.
Нээхгүй бол тун удахгүй балрана. Нээвэл гинж эхэлнэ.

#Боломж

23/05/2026

Хятад 2024 онд нэг жилд 280 ГВт нарны хүчин чадал нэмлээ. Энэ тоо юу гэсэн үг вэ? Монголын НИЙТ цахилгааны хүчин чадлаас 200 дахин их. Нэг жилд. Нэг улс.

Яаж хүрэв? Энгийнээр хэлбэл — Хятад нарны panel-ийг дэлхийн хамгийн хямд бараа болгосон. 2010 онд нэг panel 400 доллар байсан бол өнөөдөр 40 доллар. 90% унасан. Энэ нь санаандгүй болоогүй — төр нь үйлдвэрлэлийг татаасаар дэмжиж, зах зээлийг өөрсдөд нь эзлүүлсэн. Өнөөдөр дэлхийн нарны panel-ийн 80% Хятадад хийгддэг. Тоног төхөөрөмж зарах биш, дүрмийг тогтоодог болсон.

Хамгийн гайхалтай нь? Синьцзяньд — манай Говьтой адил хэрцгий, хуурай цөл — мянга мянган км² нарны талбай барьсан. Хоосон газрыг мөнгөн машин болгосон.

Монгол дэлхийн хамгийн их нарны цацраг авдаг орнуудын шилдэг 5-д ордог. Говь байна. Газар байна. Нар жил бүр байна. Дутагдаж байгаа зүйл бол хурдан шийдвэр — тэр шийдвэрийг гаргах үе ирлээ.

#Боломж

21/05/2026

Улсын эрчим хүч удаан хугацааны бодлого тууштай байж л улс хөгждөг!