Ravioli

14/01/2026

Саяхан John Cena The Joe Rogan Experience-д орсон дугаарыг үзлээ. Хэт гоёчилсон уран яриа биш, маш энгийн бөгөөд бодит яриа байсан нь таалагдсан.
Түүний хэлсэн гол санаа нь товчхондоо: тууштай байдал. Урам зориг өдөр бүр байдаг зүйл биш, харин зорилгодоо үнэнч байж, уйдсан ч, ядсан ч ажлаа хийсээр байх нь ялгааг гаргадаг гэж ярьсан. Өөрийгөө “өнөөдөр хиймээр байна уу?” гэж асуухын оронд “хийх ёстой юу?” гэж асуух хэрэгтэй гэдэг нь надад их ойр санагдсан.
Мөн алдаа гаргана гэдгээс айх хэрэггүй, харин алдаанаасаа зугтаах нь л асуудал гэдгийг онцолсон. Хүн бүр эхэндээ тааруухан байдаг, гол нь тэр үеийг даваад гарах тэвчээртэй байх.
Энэ подкастаас ойлгосон нэг энгийн дүгнэлт бол: амжилт гэдэг супер авьяас биш, харин өдөр бүр давтагддаг жирийн сахилга бат юм байна. Том үг, гоё уриа хэрэггүй — зүгээр л ажлаа хий, дахин хий, бас дахин хий.

10/01/2026

Цахилгааны үнэ нэмэгдэв. Алдагдал тэглэгдэв.
Харин татаасаар явж байсан мөнгө хаачив?

Өнгөрсөн жил цахилгааны үнэ нэмэгдсэнээр эрчим хүчний салбар олон жилийн дараа алдагдалгүй төсөвт ойртсон. Энэ бол бодит үнэн, маргах аргагүй факт. Гэхдээ эндээс илүү чухал нэг асуулт гарч ирж байна.
Өмнө нь эрчим хүчний алдагдлыг нөхөж байсан татаасын мөнгө одоо хаачив?
Өмнө нь:
-тариф бодит өртгөөс доогуур
-зөрүүг улсын төсвөөс татаасаар нөхдөг
-эрчим хүчний салбар тогтмол “улаан тоо”-той
байсан.
Одоо:
-тариф нэмэгдсэн
-алдагдал тэглэгдсэн
-татаас багассан

Тэгэхээр логикоор бол:
өмнө нь татаас болж явсан мөнгө эрчим хүчний салбартаа үлдэж, сүлжээ, эх үүсвэр, шинэчлэлд орж эхлэх ёстой байлаа. Гэвч бодит байдал дээр тийм зүйл харагдахгүй байна.
Шугамын элэгдэл хэвээр.
Дулааны асуудал хэвээр.
Эх үүсвэрийн дутагдал хэвээр.
Өвөл бүрийн эрсдэл хэвээр.

Хэрвээ үнэхээр бодлогоор хандсан бол:
-татаасын тодорхой хэсгийг заавал салбартаа үлдээх
-түүнийг шугамын шинэчлэл, нөөц чадалд зориулах
-“үнэ нэмэх = шинэчлэл” гэсэн нийгмийн итгэлийг бий болгох боломж байсан.
Гэтэл бодит байдал дээр:
-татаас “алга болсон”
-салбартаа харагдах хөрөнгө оруулалт нэмэгдээгүй
-харин иргэдийн төлбөр нэмэгдсэн
Энэ нь эрчим хүчний асуудлыг шийдсэн мэт боловч үнэндээ өөр тийш нь шилжүүлсэн шийдэл болж харагдаж байна.

Учир нь эрчим хүчний салбар:
-богино хугацаанд улс төрийн оноо өгдөггүй
-хөрөнгө оруулалт нь олон жилийн дараа үр дүнгээ өгдөг
-харин үнэ нэмэх нь шууд мөнгө авчирдаг

салбарыг эдгээхээс илүү төсвийн нүх бөглөх хэрэгсэл шиг харьцаж ирсэн.
Цахилгааны үнэ нэмэх нь буруу биш.
Алдагдал тэглэх нь сайн хэрэг.
Гэхдээ үнэ нэмээд, татаасыг аваад, салбарыг хэвээр нь үлдээх энэ бол реформ биш.

Хэрвээ эрчим хүчний салбараас татаасыг авсан бол: түүнтэй дүйцэх хэмжээний шинэчлэл заавал хийгдэх ёстой байсан.
Одоогийн нөхцөлд асуулт хэвээр үлдэж байна:
Эрчим хүчний алдагдлыг нөхөж байсан тэр мөнгө
яг хаашаа шилжив?

Хариу нь ил тод болохгүй бол,
үнэ нэмэх бүрт итгэл багасна,
харин эрсдэл хэвээр үлдэнэ.

09/01/2026

08/01/2026

Netflix-ийн Dirty Money цувралын “Hard Nox” анги нэг компанийн тухай кино биш. Энэ бол том мөнгө, сул хяналт, ёс зүй алдагдсан үед юу болдгийн бодит кейс. Тус ангид олон улсад үйл ажиллагаа явуулдаг корпорац өөрийн үйлдвэрлэдэг химийн бодис хүний эрүүл мэндэд аюултайг дотоод баримтаар мэдэж байсан ч олон нийтээс нууцалсан түүх гарна. Үнэн ил болбол борлуулалт унаж, хувьцаа савлаж, удирдлагын ашиг алдагдана гэдгийг тэд сайн ойлгож байсан.
Тиймээс компанийн удирдлага:
-судалгааны дүнг гуйвуулсан
-эрдэмтдийг мөнгөөр татсан
-хохирогчдыг ганцаардуулсан
-шүүхийн процессыг олон жил сунжруулсан
Үр дүнд нь мянга мянган хүн эрүүл мэндээрээ хохирч, зарим нь амь насаа алдсан.
Энд хамгийн аймшигтай нь “муу хүн” биш. Системийн логик юм!! CEO өөрийгөө “алуурчин” гэж бодоогүй. Тэр зүгээр л:
“Ашгаа хамгаалж байна” гэж үзсэн.
Гэвч том компанийн нэг шийдвэр бодит амьдрал дээр:
– олон хүний эрүүл мэнд
– олон жилийн хожмын үр дагавар
– нийгмийн итгэлцэл
гэсэн үнээр төлөгддөг.

Ямар ч улсад:
-том мөнгө
-том эрх мэдэл
-сул хяналт
байвал яг ийм процесс давтагддаг.

Хамгийн аюултай өгүүлбэр бол:
“Одоохондоо асуудал гараагүй.”
Hard Nox-ын гол сургамж нь энгийн:
асуудал заавал хожим гардаг, харин үнэ нь дандаа өндөр байдаг.
Энэ анги корпорацийн эсрэг биш.
Хяналт, ил тод байдал, ёс зүйн тухай анхааруулга.

07/01/2026

Станцын бүтэц, ажиллагааг танилцуулж, суурь асуултуудад хариуллаа

Enjoy the videos and music you love, upload original content, and share it all with friends, family, and the world on YouTube.

05/01/2026

Өвөл бүр Улаанбаатарын олон айл “гэр дулаахан биш байна” гэж гомдоллодог. Энэ асуудлыг ихэвчлэн станцын хүчин чадал, утаа, цаг агаар гэх мэтээр тайлбарладаг. Гэвч бодит шалтгаан нь илүү энгийн атлаа олон жил яригдаагүй зүйл дээр байна.
Асуудлын гол нь станц болон дулааны шугам..
Сүүлийн арван жилд хотод олон шинэ барилга ашиглалтад орсон. Харин дулааны үндсэн шугам, насос, даралтын систем бараг өөрчлөгдөөгүй. Элэгдэл нь 40–60 хувьд хүрсэн, 1980–1990 оны төлөвлөлттэй шугам дээр шинэ ачааллууд нэмэгдсээр байна.
Инженерийн энгийн логикоор бол, нэг системд төлөвлөснөөс олон хэрэглэгч залгавал даралт унаж, алслагдсан байрнууд хамгийн түрүүнд хөрнө. Өнөөдөр яг ийм зүйл хот даяар болж байна.
Яагаад шугам даахгүй байхад барилгууд залгагдсаар байна вэ?
Онолын хувьд дулааны шугам даах эсэхийг техникийн нөхцөлөөр шалгах ёстой. Хэрвээ даахгүй бол:
-шугамыг шинэчилсний дараа барилга барина
-эсвэл барилга баригч дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтад оролцоно

Гэвч бодит байдал дээр:
-зөвшөөрөл хурдан гардаг
-шугамын бодит чадавх хоёрдугаарт тавигддаг
-“дараа нь шийднэ” гэсэн хандлага давамгайлдаг
Үүний үр дүнд шинэ барилгууд дулаантай орж ирдэг ч хуучин орон сууцнуудын температур аажмаар унаж байна.
“Шинэ барилга ашиглалтад орвол танай дулаан багасна”. Энэ өгүүлбэрийг мэргэжлийн хүмүүс дотроо нууцаар ярьдаг. Гэхдээ албан ёсоор хэн ч хэлдэггүй. Учир нь үүнийг хэлбэл:
-зөвшөөрлийн тогтолцоо
-хот төлөвлөлтийн алдаа
-хариуцлагагүй шийдвэрүүд
ил гарч ирнэ.
Улс төрчид яагаад дуугүй байна вэ?
Дулааны шугам, зөвшөөрлийн асуудал бол:
-том барилгын эрх ашиг
-хотын газар ашиглалт
-яам, агентлагийн шийдвэр
гэх мэт олон том ашиг сонирхолтой холбогддог.
Тиймээс улс төрийн томчууд энэ сэдвийг тойрч, станц, үнэ, төсөв ярьсаар ирсэн. Харин шугам яривал хэн хэн ямар гарын үсэг зурсан бэ гэдэг асуулт гарч ирдэг.

Финланд, Герман зэрэг оронд дулааны сүлжээ хот төлөвлөлтийн хатуу хязгаар байдаг. Шугам даахгүй бол барилгын зөвшөөрөл олгогддоггүй. Эхлээд инженерийн шийдэл, дараа нь барилга явдаг.
Монголд харин эсрэгээрээ. Эхлээд барилга барина, дараа нь дулааныг “яаж ийгээд” залгана. Төлөөсийг нь иргэд өвөл бүр хөлдсөн радиатораароо төлж байна.

Хэрвээ шинэ барилга ашиглалтад орж байхад танай байр хүйтэрч байвал, асуудал таны радиаторт биш. Асуудал шугам дээр, зөвшөөрөл дээр, гарын үсэг зурсан шийдвэрүүд дээр байна.

Дулааны асуудлыг шийдье гэвэл эхлээд шугамыг, дараа нь зөвшөөрлийг, эцэст нь хариуцлагыг ярих ёстой.

04/01/2026

Өнгөрсөн жил 3-р цахилгаан станцад гарсан осол Монголын нийгэмд бодит түгшүүр үүсгэсэн. Дулаан, цахилгаан тасалдах эрсдэл онол биш, бодит гэдгийг хүн бүр мэдэрсэн. Ийм мөч бол аливаа улсад эрчим хүчний жинхэнэ реформ эхлүүлэх хамгийн том боломж байдаг.

Гэвч энэ боломж Монголд бүрэн ашиглагдсангүй.
Реформ гэж юу вэ, бид юу хийв?
Дэлхийн жишгээр эрчим хүчний реформ дараах багцыг хамардаг:
-тарифыг бодит өртөгт ойртуулах
-сүлжээ, дамжуулалтын алдагдлыг бууруулах
-төрийн өмчит компаниудын засаглалыг шинэчлэх
-хөрөнгө оруулалтын орчныг тодорхой болгох
-зорилтот нийгмийн хамгаалал хэрэгжүүлэх

Харин Монголд өнгөрсөн жил үнэ нэмэхээс өөр бодитой реформ хийгдсэнгүй. Сүлжээний элэгдэл, удирдлагын үр ашиг, институцийн сул талууд хэвээр үлдсэн.
Осолгүйгээр реформ хийж болдог.. Герман 2000-аад оноос эрчим хүчний реформоо эхлүүлэхдээ:
-тарифын бодлого
-сүлжээний шинэчлэл
-сэргээгдэх эх үүсвэрийн интеграци
-хэрэглэгчийн хамгааллыг
зэрэг явуулсан. Том осолгүйгээр системээ аажмаар шинэчилсэн.
Япон 2011 оны Фүкүшимагийн дараа ослоос шалтгаалсан реформ хийсэн ч, үүнээс хойш осол хүлээлгүй:
-зах зээлийн нээлт
-дамжуулалт, түгээлтийн салгалт
-ил тод тариф
хийж чадсан.
Эдгээр жишээний гол сургамж нь: реформ бол ослын дараах сандрал биш, төлөвлөгөөтэй институцийн өөрчлөлт юм.
3-р станцын ослын дараа:
-нийгмийн анхаарал төвлөрсөн
-улс төрийн эсэргүүцэл сул байсан
-“өөрчлөлт хэрэгтэй” гэдэг дээр олон нийт санал нэгдсэн
Энэ үед сүлжээ, засаглал, зохицуулалтын реформ эхлүүлэх бүрэн боломж байсан. Гэвч бодлого сунжирч, анхаарал сарниж, асуудал “тайвширсан” мэт болов.
Тоо баримтаар харвал
Монголын эрчим хүчний дэд бүтцийн ихэнх нь 30–50 жилийн насжилттай. Сүлжээний алдагдал олон улсын дунджаас өндөр хэвээр. Энэ бүхний үндсэн шалтгаан нь олон жил бодит реформ хийгдээгүйтэй шууд холбоотой.

Өнгөрсөн жилийн осол бол реформ эхлүүлэх хангалттай дохио байсан. Гэвч бид реформын хамгийн амархан, хамгийн богино хугацааны алхмыг л хийсэн. Харин хамгийн чухал, хамгийн хэцүү хэсгийг дахин хойшлуулсан.
Реформ ослоор эхлэх ёсгүй. Осол бол сургамж байх ёстой. Харамсалтай нь бид энэ удаа сургамжийг нь бүрэн ашиглаж чадсангүй. Дараагийн “боломж” илүү өндөр үнэтэй ирэх вий гэсэн болгоомжлол л үлдлээ

02/01/2026

Монголд эрчим хүчний тариф олон жил бодит өртгөөс доогуур явж ирсэн. Үүний улмаас салбар тогтмол алдагдалтай, улсын төсөвт дарамт болж байсан нь нууц биш.
Гэхдээ нэг зүйлийг шударгаар хэлэх ёстой. Өнгөрсөн жил тариф тодорхой хэмжээгээр нэмэгдсэнээр эрчим хүчний салбар алдагдалгүй төсөвт ойртсон. Энэ бол бодит ахиц.
Түүнээс өмнө тариф бодит өртгөөс 30–50 хувиар доогуур байсан тул:
-төрийн өмчит компаниуд ашиггүй
-алдагдлыг төсөв, өрөөр нөхдөг
-хөрөнгө оруулалт хойшлогддог
байдал олон жил үргэлжилсэн.
Тариф бодит өртөгт ойртоход:
-төсвийн дарамт буурч
-салбар санхүүгийн хувьд амьсгаа авч
-системийн тогтвортой байдлын суурь тавигдсан.
Европын орнууд ч ийм замаар явсан. Тэд үнийг огцом бус, шат дараатай нэмэхийн зэрэгцээ орлого багатай өрхүүдэд зорилтот дэмжлэг үзүүлж, эрчим хүчний салбараа алдагдалгүй, тогтвортой болгож чадсан.
Монголын хувьд гол асуудал нь “дахиад үнэ нэмэх үү” гэдэгт биш. Харин бодит өртгөө ил тод ойлгож, тариф–татаас–төсөв гурвыг зэрэг харж чадах эсэхэд байна.
Хэрвээ айл бодитоор 150 мянган төгрөгийн эрчим хүч хэрэглэж байхад 100 мянгыг төлж байвал үлдсэн 50 мянга нь хаа нэгтээ алдагдал болж, эцэстээ улсын төсөв дээр очдог.

Өнгөрсөн жилийн тарифын өөрчлөлт бол айх ёстой зүйл биш, бодит байдалтай нүүр тулж эхэлсний илрэл. Харин үүнийг ойлголттой, шат дараатай, нийгмийн хамгаалалтай бодлогоор үргэлжлүүлэхгүй бол эрчим хүчний асуудал дахин давтагдана.

31/12/2025

Эрчим хүчний сайд гэдэг албан тушаал байнгын биш. Дунджаар 4 жил. Харин түүний гарын үсэг, шийдвэрийн үр дагавар 30–40 жил үргэлжилдэг. Тиймээс “энэ сайд сайн муу” гэж хожим ярихаас илүү энэ удаад бид ийм сайдтай байхад бэлэн үү гэдгээ одоо л асуух ёстой.

Өнөөдөр салбарын нөхцөл тодорхой байна:
-Эгийн голын станц шийдэлгүй
-дулааны бодит дутагдал
-шугам, сүлжээний элэгдэл
-импорт, хязгаарлалт, ослоор илэрч буй эрчим хүчний хямрал

Ийм үед сайдаас хамгийн түрүүнд хэрэгтэй чанар бол зориг.
Таалагдахгүй ч зайлшгүй шийдвэр гаргах зориг.
Харамсалтай нь өнөөгийн сайдын хувьд энэ зориг харагдахгүй байна.
Асуудал хуримтлагдсаар байхад бодлогоо хамгаалж, чиглэлээ тодорхой илэрхийлсэн шийдвэр алга. Байгаа асуудлыг “түр аргацаах”, “хойшлуулах” хандлага давамгайлж байна

31/12/2025

Эрчим хүч ярихаар ихэнхдээ “шинэ станц барья” гэдэг дээр төвлөрдөг. Гэвч бодит байдал дээр асуудлын том хэсэг нь станцад биш, сүлжээнд байдаг.

Эрчим хүч гэдэг нь зөвхөн цахилгаан биш. Цахилгаан ч бай, дулаан ч бай — аль аль нь үйлдвэрлэх → дамжуулах → түгээх логиктой ажилладаг.
Станц бол эх үүсвэр.
Сүлжээ бол хэрэглэгчид хүргэх зам.
Яагаад сүлжээг бага ярьдаг вэ?
•Станц нь том, харагддаг, улс төрийн оноо авдаг.
•Харин сүлжээ газар доор, олон км, жижиг хэсгүүдээс бүрддэг тул анхаарал бага татдаг.
Инженерийн хувьд нэг үнэн бий: систем хамгийн сул цэгээрээ ажилладаг.
Монголд жишээ нь:
•Цахилгаан үйлдвэрлэх чадал байлаа ч шугам, дэд станц нь даахгүй бол тог хязгаарлагдана.
•Улаанбаатарын олон хороололд халуун ус жил бүр тасардаг. Шугам солигдож, засвар хийгддэг ч техникийн насжилт дууссан тул асуудал дахин давтагддаг.
Европын хотууд үүнийг эрт ойлгосон.
Тэд станцаас илүүтэй:
•хот доторх шугам
•дулаан, цахилгааны түгээлт
•алдагдлыг бууруулах
дээр тогтмол хөрөнгө оруулдаг.

Станц чухал. Гэхдээ хангалттай биш. Цахилгаан, дулаан аль аль нь сүлжээгүй бол утгагүй. Эрчим хүчний бодлого гэдэг ганц барилга барих биш, газрын дээр харагддаггүй ч системийг авч явдаг шугамыг шийдэх тухай юм.

29/12/2025

“Эрчим хүчний тариф нэмэх хэрэггүй, төрийн өмчит компаниудад угаасаа хулгай их” гэдэг яриа олон хүний дунд байдаг. Ийм асуудал байж болдгийг үгүйсгэхгүй. Гэхдээ тарифыг бодит өртгөөс доогуур барих нь энэ асуудлыг шийддэггүй, харин ч системийг аажмаар доройтуулдаг.

Тариф бодит бус байхад станц, шугамын засвар, шинэчлэлд мөнгө хүрэлцэхгүй болдог. Хямд тариф нь хяналт, ил тод байдлыг сайжруулдаг механизм биш. Харин орлогогүй, санхүүгийн дарамттай, илүү эмзэг систем бий болгодог.

Европын туршлага үүнийг харуулдаг.
Ихэнх Европын орнууд эрчим хүчний тарифыг улс төрийн шийдвэрээр удаан хугацаанд барьдаггүй. Харин:
– бодит өртгийг тарифт тусгадаг
– эмзэг бүлгийг тусгай татаасаар хамгаалдаг
– эрчим хүчний компаниудад хөрөнгө оруулалт, засвар хийх боломж үлдээдэг

Жишээлбэл, Герман, Нидерланд зэрэг улсад тариф өндөр мэт харагддаг ч систем нь найдвартай, тасалдал ховор. Учир нь тариф нь зөвхөн хэрэглээг биш, ирээдүйн засвар, шинэчлэл, нөөц чадлыг санхүүжүүлдэг.

Эрчим хүчний системд үүссэн алдагдлыг эцэст нь:
– төсвийн далд татаасаар
– тог тасрах, хязгаарлалтаар
– эсвэл нэг мөсөн огцом нэмэлтээр
иргэд өөрсдөө л төлдөг.

“Хулгай байна” гэдэг яриа тарифын бодит асуудлыг орлох шалтгаан биш. Европын жишээ харуулж байгаачлан бодит өртгөө тусгасан тариф, ил тод байдал, хяналт гурвын аль нэгийг нь орхивол эрчим хүчний систем тогтвортой байж чаддаггүй.