Ravioli

09/09/2026

Дэлхийн цахилгаан машин, салхин турбин, сөнөөгч онгоц бүтэх эсэх нь Өвөр Монголын нэг уурхайнаас хамаардаг болжээ..
2025 оны дөрөвдүгээр сард Хятад хүнд ховор элементийн долоон ангиллын экспортын зөвшөөрлийг түдгэлзүүлсэн. Барууны соронзны үйлдвэрүүд болон батлан хамгаалахын гэрээт компаниуд шууд хямралд орсон. Диспрози, тербий хоёргүйгээр өндөр температурт ажилладаг соронз хийх боломжгүй, тэр соронзгүйгээр цахилгаан машины хөдөлгүүр ч, салхин турбин ч эргэхгүй.
Тэр хүчийг Хятад хаанаас авсан бэ гэвэл:
Баотоу хотоос хойш байрлах Баян Овоогийн орд дэлхийн батлагдсан ховор элементийн нөөцийн дөчин хувиас илүүг ганцаараа агуулдаг. Тэнд 1927 онд төмрийн хүдэр олдож, ховор элемент нь 1935 онд илэрсэн ч гуч гаруй жил тоогдоогүй, зөвхөн 1957 оноос олборлож эхэлсэн. Тэр үед энэ элемент юунд хэрэгтэйг хэн ч мэдэхгүй байсан.

Хятад өнөөдөр дэлхийн уурхайн үйлдвэрлэлийн жаран есөн хувийг эзэлдэг, жилд хоёр зуун далан мянган тонн. Монголын албан ёсны бүртгэлтэй ховор элементийн ислийн нөөц 3.1 сая тонн. Тоо нь бага биш, асуудал нөөцөд ч биш.
Хятадын давуу тал хоёр зүйлээс бүрддэг. Нэг нь өртөг. Баян Овоод ховор элементийг тусад нь олборлодоггүй, төмрийн хүдрийн дайвар бүтээгдэхүүн болгож гаргадаг. Уурхай нь аль хэдийн ажиллаж байгаа, зардал нь аль хэдийн төлөгдсөн, тиймээс дэлхийд хамгийн хямд өртөгтэй.
Нөгөө нь салгах технологи. Ховор элемент байгальд дан ганцаараа олддоггүй, арван таван элемент хоорондоо холилдож хүдэрт байдаг бөгөөд химийн шинж чанар нь бараг ижил. Салгахад хэдэн зуун шатны уусгалтын процесс шаарддаг. Яг энэ хэсэгт Хятад дэлхийг гүйцээсэн, газраас гаргахдаа биш салгахдаа монополь болсон. Тиймээс АНУ өөрийн уурхайтай ч гэсэн хүдрээ Хятад руу илгээж боловсруулуулж байсан.

Сул тал нь ч тод харагддаг. Баотоу бол дэлхийн хамгийн бохирдсон бүсүүдийн нэг. Ховор элементийн хүдэрт уран, тори зэрэг цацраг идэвхт элемент хамт агуулагддаг бөгөөд боловсруулалтын хаягдал нь хортой шингэн болж үлддэг. Түүнийг хэдэн километр урт хиймэл нуурт хуримтлуулдаг.
Монголд Мушгиа худаг, Лугийн гол, Хотгор, Халзан бүрэгтэй гэсэн ордууд бүртгэгдсэн. Эхний гурав нь баяжуулах технологийн хувьд судлагдсан. Халзан бүрэгтэйн дээж дээр дотоод, гадаадын судлаачид олон удаа туршилт хийсэн ч эдийн засгийн үр ашигтай үр дүнд хүрээгүй байна. Нөөц байгаа нь мэдэгдэж байгаа ч түүнийг ашигтайгаар салгах технологи батлагдаагүй гэсэн үг.
Цацрагийн асуудал ч бий. Ховд аймгийн Мянгад сумын иргэд Халзан бүрэгтэйд олборлолт эхэлбэл Их нууруудын хотгорын усны ай савд эрсдэл үүсэхийг сануулж байна. Баотоугийн туршлага тэр санаа зовнилыг үндэслэлтэй болгож байна.
Тэгэхээр Монголын өмнө гурван бодит асуулт зогсож байна. Салгах технологио хэн эзэмших вэ, хаягдлыг хаана яаж хадгалах вэ, хүдрээ түүхийгээр экспортлох уу эсвэл боловсруулаад гаргах уу.
Дэлхийн туршлага сүүлчийн хариултыг тодорхой хэлдэг. Мөнгө газар доор биш, боловсруулах шатанд байдаг. Хүдрээ түүхийгээр зарсан улс тэр гинжин хэлхээний хамгийн доод шатанд үлддэг.
Ховор элемент ховор ч биш. Ховор нь түүнийг салгаж чаддаг байх.

#Боломж

07/09/2026

Улаанбаатарт сүүлийн долоон жилд угаартаж найман зуу гаруй хүн нас барсан. Ганц 2022 онд 26 хүн. Хамгийн түгээмэл шалтгаануудын нэг нь яндан..
Хөө хуримтлагдахад яндангийн дотоод диаметр багасч, татах хүч суларна. Зуух хүчилтөрөгч хангалттай авахаа болино. Хүчилтөрөгч дутуу шаталтад нүүрсхүчлийн хийн оронд угаарын хий үүсдэг. Үнэргүй, өнгөгүй, ханиалгуулдаггүй. Хүн юу ч мэдрэхгүй унтаад сэрэхгүй.
Яндан цэвэрлэх нь цэвэрхэн байлгах ажил биш. Хүчилтөрөгчийн замыг нээлттэй байлгах ажил.
Англи 1582 онд яндангаа жилд дөрвөн удаа цэвэрлэхийг хуулиар үүрэг болгосон. Дөрвөн зуун дөчин дөрвөн жилийн өмнө.
Германд өнөөдөр улс орон яндан цэвэрлэгчийн тойрогт хуваагдсан. Айлын зуухыг жилд нэгээс хоёр удаа шалгаж цэвэрлэнэ, үнэ нь төрөөс тогтоосон, жилд 30-50 евро. Цэвэрлүүлээгүй бол торгууль.
АНУ-ын NFPA 211 стандарт бүх яндангийн жилд дор хаяж нэг удаа шалгуулахыг заадаг.
Монголд ийм дүрэм алга. Гэхдээ дүрэм хүлээхгүйгээр өөрөө хийж болно.
Улирал эхлэхээс өмнө нэг удаа цэвэрлэ.
Яндангийн үений битүүрлийг шалга. Хөө гарч байвал тэр үе алдагдсан.
Малгайг шалга. Шувууны үүр, мөс, хог хамгийн түгээмэл бөглөрөл.
Дулаалга сайжирсан гэр илүү битүү болсон. Агаар оруулах цонх үлдээ.
Хөрш айлдаа хэлээрэй. Хэдхэн цагийн ажил, хүний амь аварна!

05/09/2026

Утааг цахилгаанаар шийдэж болно. Гол нь систем даах уу?

Улаанбаатарын агаарын бохирдлын 55.6% гэр хорооллын шаталтаас үүсдэг. Тэгэхээр нүүрсийг цахилгаанаар солих санаа буруу биш. Гэхдээ цахилгаан халаагуур бол маш том ачаалал. Гэрэл, зурагт, хөргөгч, угаалгын машин бүгд нийлээд халаалтын хажууд өчүүхэн үлдэнэ.
Төр 41,964 өрхөд 4 кВт-ын халаагуур залгах техникийн боломж бүрдүүлсэн гэж мэдээлсэн. Бүгд нэгэн зэрэг ажиллавал 168 МВт. Хэдхэн арван мянган айлын халаалт өөрөө нэг цахилгаан станцын хэмжээ болж байна.
Шөнийн тарифын хөнгөлөлтөд 189 мянга орчим өрх хамрагддаг. Бүгдийг нэг дор ажиллуулбал онолын хувьд 756 МВт хүртэл яригдана.
Тэгэхээр асуудал цахилгаанаар халааж болох уу гэдэгт биш. Хэдэн цагт халаах вэ гэдэгт байна!

Их Британи 1978 онд Economy 7 гэдэг шөнийн тариф нэвтрүүлсэн. Хямд цагаар storage heater буюу дулаан хуримтлуулагч халаагуураа цэнэглэдэг. Дотроо дулаан хадгалах материалтай, шөнө цэнэглэгдэж, өдөржин дулаанаа аажмаар суллана. Өнөөдөр 1.7 сая айл ийм халаагуур ашигладаг.
Монголд энэ санааны хагас нь бэлэн. Гэр хорооллын 21:00-06:00 цагийн тарифыг 50-100 хувь хөнгөлдөг, төсөвт 30.5 тэрбум төгрөг тусгасан.

Тариф байна. Сүлжээг тодорхой хэмжээнд өргөтгөсөн. Дутуу байгаа зүйл нь дулаанаа шөнө хадгалаад өдөр хэрэглэдэг халаалтын систем.

Гурван алхам:
•Энгийн халаагуур биш, дулаан хуримтлуулагч сонгох.
•Аль дэд станц хэдэн өрх нэмж даахыг тооцоод үе шаттай шилжүүлэх.
•Цахилгаан халаалт, хий, орон сууцжуулалтыг өрсөлдүүлэхгүй, зэрэг явуулах.

Цахилгаанаар халаах нь асуудал биш. Буруу цагт халаах нь асуудал.
Шөнө хямд цахилгаанаар дулаанаа хуримтлуулж, өдөр хэрэглэж чадвал утаа буурч, оргил ачаалал нэмэгдэхгүй.
Шинэ станц барья гэж харахаас өмнө байгаа цахилгаанаа хэдийд хэрэглэж байгаагаа өөрчлөх цаг болжээ.
#Боломж

03/09/2026

-30 хэмд бензингүй явж байна,

Хөгжсөн хүйтэн орнуудын шилжилт..

31/08/2026

Эхлээд ДЦС-5 аа барьчихаад, ДЦС-6 гэж ярихгүй юм байхдаа хха 😅😅

Н.Учрал: ДЦС-3 ТӨХК-ийн дэргэд 300 мВт-ын хүчин чадалтай ДЦС-VI-г байгуулна. Олон жил гацсан ДЦС-3 болон 10 аймгийн дулааны станцыг ашиглалтад оруулна. Эрчим хүчний өсөлтийн дарамтыг өрхийн төсөвт шилжүүлэхгүй.

29/08/2026

Гэрт юу хамгийн их цахилгаан иддэг вэ?
Тоолуурын тухай өмнөх постын дараа “манай гэрт яг юу нь хамгийн их цахилгаан иддэг вэ?” гэж олон хүн асуусан. Хариулт нь их энгийн: чадал ихтэй, удаан ажилладаг төхөөрөмж.
Тооцоо нь ч бас энгийн. Ваттыг ажилласан цагаар үржүүлээд 1000-д хуваана. Ингээд кВт.ц гарна.

Жишээ нь 2,000 ваттын халаагуур өдөрт 6 цаг ажиллавал сард 360 кВт.ц хэрэглэнэ. Одоогийн ахуйн тарифын шатлалаар тооцвол энэ нь 90 мянга орчим төгрөгийн хэрэглээ болно. Харин 2,000 ваттын ус буцалгагч өдөрт 15 минут ажиллавал сард ердөө 15 кВт.ц орчим.

Өөрөөр хэлбэл ватт нь адилхан ч ажиллах хугацаа нь бүхнийг өөрчилнө.
Эрчим хүчний зохицуулах хороо өөрийн жишиг тооцоонд 200 Вт-ын хөргөгчийг өдөрт 7 цаг ажилласан гэж үзэхэд сард 42 кВт.ц хэрэглэнэ гэж тооцжээ. Харин 2.3 кВт-ын цахилгаан плитка өдөрт нэг цаг ажиллахад сард 69 кВт.ц болж байна. (ERC)
Тиймээс айлын хэрэглээнд анхаарах эхний зүйл бол зурагт, гар утасны цэнэглэгч биш. Халаагуур, цахилгаан плитка, ус халаагч, бойлер, хатаагч зэрэг өндөр чадлын төхөөрөмжүүд.
Гэхдээ нэг өөр асуудал бий. Энэ бүх төхөөрөмжийг хэдийд ажиллуулж байна вэ?
Орой хүмүүс гэртээ ирээд хоол хийж, ус буцалгаж, угаалга хийж, халаагуур залгахад олон айлын хэрэглээ нэг цагт давхцдаг. Тэр үед системийн оргил ачаалал үүснэ. Монголд энэ бол онол биш. Өнгөрсөн өвөл оргил ачааллын үеэр 21 МВт-ын хэрэглээг хязгаарлахад хүрсэн гэж Эрчим хүчний яам мэдээлсэн.
Ийм учраас дэлхийн зарим оронд цахилгааны үнийг цагаар ялгадаг. Жишээ нь Их Британид off-peak буюу ачаалал багатай цагийн тариф байдаг бөгөөд угаалгын машин, цахилгаан машин цэнэглэх зэрэг хэрэглээг тэр цаг руу шилжүүлэхийг дэмждэг. 2025 оны Ofgem-ийн судалгаагаар угаалгын машинтай өрхүүдийн 54% нь угаалгынхаа дор хаяж дөрөвний нэгийг оргил бус цагт шилжүүлдэг эсвэл шилжүүлэхэд бэлэн гэж хариулжээ. (Ofgem)
Монголд ч ийм зарчим аль хэдийн бий. Цагийн ялгаварт тоолууртай гэр хорооллын айлуудад орой, шөнийн хэрэглээнд зөрүү тариф. Тэгэхээр цахилгаанаа хэмнэхийн тулд бүх зүйлээ унтраах шаардлагагүй. Эхлээд юу хамгийн их хэрэглэж байгааг ол. Дараа нь хэзээ ажиллуулж байгаагаа хар.

Тоолуурын заалтаа долоо хоногт нэг удаа тэмдэглээд үзэхэд л эхний зураг гарна.
Цахилгаан гэдэг харагддаггүй болохоор зарцуулалтаа мэдэх хэцүү санагддаг. Гэхдээ тооцоо нь энгийн:

Чадал × хугацаа = хэрэглээ.

27/08/2026

Цахилгаан хэзээ тасрахыг компьютер урьдчилан хэлж чаддаг болсон. Гурав хоногийн өмнө, 98 хувийн нарийвчлалтай. Дэлхийн хамгийн том компаниуд үүгээр сая сая доллар хэмнэж байна. Ер нь яаж вэ гэдгийг тайлбарлая.
Цахилгааны хэрэглээ санамсаргүй биш, тодорхой хэв маягтай. Хүйтэн өдөр хүн халаалт нэмнэ, хэрэглээ өснө. Даваа гаригийн өглөө үйлдвэр асахад ачаалал үсэрнэ. Баярын өдөр өөр, ажлын өдөр өөр. Эдгээр хэв маяг жил бүр давтагдана. Хүн нүдээрээ бүгдийг барьж чадахгүй ч, компьютер сүүлийн хэдэн жилийн датаг уншаад тэр хэв маягийг олж хардаг.
Ажиллах зарчим энгийн: Өнгөрсөн хэдэн жилийн цаг тутмын хэрэглээ, тэр өдрийн цаг агаар, гараг, баярын өдөр гээд бүх датаг компьютерт өгнө. Компьютер тэрнээс хэв маягийг сурна. Дараа нь маргаашийн цаг агаар, гарагийг хэлэхэд орой долоон цагт яг хэдэн мегаватт хэрэгтэй болохыг урьдчилан хэлнэ.

Тоо нь гайхмаар!! Их Британийн үндэсний сүлжээ машин сургалт ашиглаад нарны эрчим хүчний таамаглалаа 33 хувиар сайжруулсан. Google өөрийн салхин фермүүддээ энэ технологи хэрэглээд, салхины эрчим хүчнийхээ үнэ цэнийг 20 хувиар нэмэгдүүлсэн — салхи хэзээ салхлахыг 36 цагийн өмнө таамаглаж, урьдчилан зарж чаддаг болсон учир. Судалгаагаар таамаглалын алдааг ердөө нэг хувиар бууруулахад л эрчим хүчний салбар сая сая доллар хэмнэдэг. Нэг хувь. Тийм болохоор дэлхийн бүх том сүлжээ энэ технологид уралдаж хөрөнгө оруулж байна.

Монголд одоо сайд 150 МВт дутна, нэмэлт эвдрэл гарахгүй бол давна гэж хэлж байна. Энэ бол дундаж тооцоо. Харин машин сургалтын загвар байвал яг хэдэн өдөр, хэдэн цагт, аль бүсэд, хэдэн мегаватт дутахыг урьдчилан хэлнэ. Тэгвэл Сэлэнгэ, Хятадаас авах импортоо хэдийд, хэр авахаа оновчтой төлөвлөнө. Хуучин турбин, трансформаторын датаг хянаж, эвдрэхээс өмнө анхааруулна. Сайдын хэлсэн тэр нэмэлт эвдрэлийг урьдчилан хардаг гэсэн үг.
Гэхдээ нэг зүйлийг шулуухан хэлье. Дата тог тасралтыг өөрөө зогсоохгүй. Байхгүй цахилгааныг гаргаж чадахгүй, тэр станцын асуудал. Гэхдээ хэзээ, хаана, хэр эрсдэлтэйг урьдчилан харуулна. Хязгаарлалт зайлшгүй бол хамгийн бага хохиролтой, урьдчилан мэдэгдэж, шударга болгоно. Бизнес бэлддэг, эмнэлэг хамгаалагддаг, айл өрх бэлэн болно.
Энэ технологи үнэтэй ч биш, хэцүү ч биш. Дэлхий арван жилийн өмнөөс хийж байна. Дата уншиж сурсан хэдэн залуу, нээлттэй тоо байвал Монгол ч мөн адил хийж чадна. Хамгийн эхний алхам бол дата хэмжиж, цуглуулж эхлэх. Хэмжигдээгүй зүйлийг таамаглаж, удирдаж чаддаггүй.
Ирээдүйн эрчим хүч зөвхөн төмөр, утас, станцаас бүрдэхгүй. Тэр бол тоо, дата, урьдчилан харах чадвар.
** #Боломж**

25/08/2026

Цаана чинь Америкт төмрийн зэвнээс батарей хийдэг технологи боловсруулж ээ!!
Сэргээгдэх эрчим хүч!

23/08/2026

Би бага зэрэг Дата анализ судалж байгаа. Судлах тусам нэг зүйл улам тодорхой болж байна. Монголын эрчим хүчний салбарын хамгийн том асуудал станц дутсан ч биш, мөнгө ч биш. Дата ашигладаггүйд байгаа юм.

Их Британийн үндэсний сүлжээ 60 мянган тоног төхөөрөмжийнхөө датаг цуглуулж, шинжилж, жилд 10000 тасалдлаас урьдчилан сэргийлж, 7.8 сая доллар хэмнэсэн. Канадын NB Power машин сургалтын загвар хийж, тасалдал болоход хэрэглэгчдийн 90 хувийг 24 цагийн дотор сэргээдэг болсон. Америкийн Duke Energy турбин, трансформатор дээрээ мэдрэгч тавьж, эвдрэхээс нь өмнө таамаглаж, том тасалдлуудаас сэргийлдэг..

Тэд ид шид хийгээгүй. Зүгээр л датаг цуглуулж, уншиж, шийдвэрээ түүн дээр тулгуурлаж гаргасан.
Монголд харин өвөл цахилгаан хязгаарлана гэдэг мэдэгдэл гарна, тэр өдрийнх нь хуваарийг зарладаг. Гэхдээ энэ бол зөвхөн тухайн өдрөө, ихэвчлэн хэдхэн цагийн өмнө зарлаж байгаа хэрэг. Урт хугацааны, урьдчилан таамагласан мэдээлэл алга. Ирэх долоо хоногт, ямар нөхцөлд, хаана, хэдэн хувийн магадлалтай тасрахыг хэн ч хэлж чаддаггүй.
Өмнөд Африк Монголоос хамаагүй хүнд эрчим хүчний хямралтай, жил бүр олон цаг цахилгаан хязгаарладаг. Гэхдээ тэд нэг зүйлийг ухаалаг хийсэн. EskomSePush гэдэг апп бий болгосон — долоон сая хүн ашигладаг. Энэ апп таны яг байгаа хороололд цахилгаан хэдэн цагт унтрахыг урьдчилан, хэдэн өдрийн өмнө хэлдэг. Гар утсанд чинь "нэг цагийн дараа цахилгаан унтарна" гэж мэдэгдэл ирнэ. Хүн бэлддэг — утсаа цэнэглэдэг, хоолоо болгодог, ажлаа төлөвлөдөг. Хязгаарлалт арилаагүй, гэхдээ хүмүүс түүнд бэлэн болсон!
Бодоод үз, хэдэн мянган бизнес, үйлдвэр, дэлгүүр маргааш цахилгаан тасрах уу үгүй юу гэдгээ мэдэхгүй байна. Ресторан хоол муутгана, үйлдвэр шугамаа зогсооно, дэлгүүр хөргөгчөө алдана. Хэрэв хязгаарлалтыг дата дээр тулгуурлаж, хэдэн өдрийн өмнө, магадлалаар нь урьдчилан зарладаг байсан бол тэр бүх бизнес бэлдэж, хохирлоо бууруулж чадах байсан.

Би нэг зүйл хиймээр байна. Benzin.mn гэж шатахууны үнэ, хаана байгааг харуулдаг сайт байдаг шүү дээ. Яг тэр зарчмаар цахилгааны хязгаарлалтыг урьдчилан таамаглаж, хэзээ, хаана тасрах магадлалтайг харуулдаг сайт хийж болно. Дата байвал энэ боломжтой.
Гэхдээ энд хамгийн чухал зүйл байна. Дата зөвхөн тасалдал таамаглахад биш, ил тод байдалд хэрэгтэй. Одоо салбар доторх алдагдал, хаана, юунд мөнгө үрэгддэг нь харагддаггүй. Нэг постын доор олон ажилчин "манайд хулгай, илүүдэл цагийн залилан их байдаг" гэж бичсэн. Яагаад тийм болдог вэ. Учир нь дата нуугдмал байна. Хаана хэдэн төгрөг орж, хаана алдагдаж байгаа нь ил биш болохоор л хэн нэгэн далдуур ашиг олох боломжтой болдог юм шиг.

Дэлхийн туршлага үүнийг батална гэж бодож байна. Дата ил тод болгосон газар хулгай, залилан буурдаг. Учир нь бүх гүйлгээ, бүх алдагдал тоо болж харагдвал нуух газар үлддэггүй. Ил тод дата бол хамгийн хямд, хамгийн хүчтэй авлигын эсрэг зэвсэг. Тоо худал хэлдэггүй, нуугдаж ч чаддаггүй.
Тийм болохоор миний бодлоор Монголын эрчим хүчний дараагийн алхам станц барихаас өмнө нэг зүйл байх ёстой. Дата хэмжиж эхлэх. Хаана хэдэн мегаватт алдагдаж байна, аль станц хэр үр ашигтай, аль шугам хэдэн хувийг дэмий үрж байна, хэзээ тасрах магадлалтай. Эдгээрийг хэмжихгүйгээр сайжруулах боломжгүй. Хэмжигдээгүй зүйлийг удирдаж чаддаггүй.
Хамгийн гунигтай нь, энэ технологи үнэтэй ч биш, хэцүү ч биш. Дэлхий 15 жилийн өмнөөс хийж байна. Зөвхөн шийдвэр, хүсэл хоёр л дутуу. Дата уншиж сурсан хэдэн залуу, нээлттэй тоо байвал Монгол ч мөн адил хийж чадна.

Эрчим хүч бол зөвхөн төмөр, утас, станц биш. Тэр бол тоо, дата, мэдээлэл. Тоогоо уншиж сурсан улс л эрчим хүчээ жинхэнэ утгаар удирдаж чадна..

20/08/2026

Цахилгааны төлбөр өндөр гарлаа гэж гомдохоосоо өмнө нэг зүйл шалгаж үзээрэй. Та зөв төрлийн тоолууртай юу гэдгээ. Учир нь яг ижил хэмжээний цахилгаан хэрэглээд ч, тоолуурынхаа төрлөөс болоод өөр өөр төлбөр төлж болдог.
Монголд гэрийн цахилгааны тоолуур гурван янз байдаг.

Эхнийх нь энгийн тоолуур. Ганц тоо заана. Өдөр шөнө, оргил ачаалал хамаагүй бүх цагт ижил үнээр бодно. Хамгийн энгийн боловч хамгийн үнэтэй нь энэ. Хуучин байшингуудад ихэвчлэн ийм тоолуур байдаг.
Хоёр дахь нь хоёр тарифт тоолуур. Хоёр тоог тусад нь заана. Өдрийн хэрэглээ, шөнийн хэрэглээ гэж. Өглөө зургаагаас орой есөн цаг хүртэлх хэрэглээ үнэтэй, орой есөөс өглөө зургаа хүртэлх шөнийн хэрэглээ хямд. Тоолуур дээр T1, T2 гэсэн хоёр тоо харагдана. T1 нь өдрийнх, T2 нь шөнийнх.
Гурав дахь нь гурван тарифт тоолуур. Гурван тоо заана. Өдөр, оройн оргил ачаалал, шөнө гэж. Оройн тав, арван цагийн хамгийн завгүй үе тусдаа, хамгийн үнэтэй тарифтай. Харин шөнийн тариф нь гурван төрлийн тоолуурын дотор хамгийн хямд.

Тоолуураа яаж уншиж, хэт их төлж байгаа эсэхээ мэдэх вэ гэвэл энгийн. Эхлээд тоолуурынхаа нүүрэн дээрх тоог хараарай. Ганц тоо байвал энгийн тоолуур, T1 T2 байвал хоёр тарифт, T1 T2 T3 байвал гурван тарифт гэсэн үг. Дараа нь өнгөрсөн сарын тоог одоогийн тооноос хасвал тухайн сарын хэрэглээ гарна. Жишээ нь тоолуур одоо таван мянга дөрвөн зуу заасан, өнгөрсөн сард таван мянга нэг зуу байсан бол, тэр сард гурван зуун киловатт цаг хэрэглэсэн байна.

Хэрэв та шөнийн цагт цахилгаан ихээр хэрэглэдэг бол, жишээ нь цахилгаанаар халаадаг, эсвэл угаалга, аяга таваг угаагчаа шөнө ажиллуулдаг бол, хоёр эсвэл гурван тарифт тоолуурт шилжвэл төлбөр эрс буурна. Учир нь шөнийн цахилгаан өдрийнхөөс хамаагүй хямд. Энгийн тоолууртай хүн тэр хямд шөнийн тарифыг огт эдэлж чадахгүй, бүх цагт ижил үнэ төлдөг.
Гэр хорооллын айлд бол бүр илүү чухал. Халаалтын улиралд шөнийн цахилгаан улам хямддаг тусгай хөнгөлөлт бий. Хэрэв та цахилгаанаар халаадаг атлаа энгийн тоолууртай бол тэр хөнгөлөлтийг огт эдлэхгүй, дэмий илүү мөнгө төлж байна гэсэн үг.
Тоолуур солих нь хялбар. Цахилгаан түгээх сүлжээндээ хандаад хоёр эсвэл гурван тарифт тоолуур хүсэхэд болно. Нэг удаагийн зардал гарна, гэхдээ шөнийн хэрэглээ ихтэй айлд хэдхэн сард нөхөгддөг.
Цахилгааны тоолуур худал хэлдэггүй. Асуудал нь ихэнх хүн өөрийнхөө тоолуур ямар төрлийнх болохыг, зөв тарифтай эсэхээ хэзээ ч шалгаж үздэггүйд байгаа юм. Нэг л удаа шалгаад, зөв тоолуурт шилжсэнээр жилд хэдэн арван мянган төгрөг хэмнэж болно.