https://www.facebook.com/762009977196432/

MonPermaculture, Шарга морьт, Ulaanbaatar (2026)

13/09/2026

Бранден Монголд өөрийгөө байгальд сорихоор ирсэн ч Монгол түүнд тэсвэр хатуужил, даруу байдал, хүн хоорондын холбоо, байгальтай зэрэгцэн амьдрах үе дамжсан мэдлэгийн үнэ цэнийг илүү ихээр ойлгуулжээ...
БРАНДЕН ЖОЙГИЙН МОНГОЛЫН ТУХАЙ ХАМГИЙН СОНИРХОЛТОЙ ТУРШЛАГА, АЖИГЛАЛТУУД
/Бранден Жойтой хийсэн 75 минутын ярилцлага GerTalkX дээр удахгүй гарна/
1. “Би Монголыг маш дутуу үнэлсэн.”
Бранден өмнө нь Гренландын мөсөн гадаргууг 40 хоногт 2,500 км туулж байсан. Тиймээс Монголын аяллыг боломжийн хэмжээнд хялбархан даваад гарна гэж боджээ.
Хиймэл дагуулын зургаас харахад зам нь ихэнхдээ тэгш, мод багатай, томоохон гол мөрөн цөөн мэт харагдсан. Гэвч Монголд ирээд бүх зүйл огт өөр байсныг ойлгосон.
“Би Монголыг маш дутуу үнэлсэн. Би гэнэн байжээ.”
Монголын салхи Гренландынхаас хамаагүй тогтворгүй, газар нутаг нь маш бартаатай, шороон замууд нь долгиолсон бартаатай, ургамал бут сөөг нь кайтыг нь урж, механикийн асуудал байнга гарч байжээ. Тэрээр өөрийгөө бүрэн бэлтгэгдээгүй байсныг ойлгосон.
2. 170 кг жинтэй кайтын тэргээ бараг 10 хоног чирсэн. Аяллынхаа эхний өдрүүдэд салхи хангалттай байгаагүй учраас Бранден кайтаар явж чадахгүй байв.
3. Монголын цаг агаар түүнд байгалийн бараг бүх өнгийг үзүүлсэн. Ердөө хоёр орчим сарын хугацаанд цасан шуурга
35–40°C хүртэл халуун, элсэн шуурга, аадар бороо, аянга цахилгаантай шуурга, хүчтэй салхи, огт салхигүй олон хоногууд
зэрэг маш олон төрлийн өнгийг мэдэрсэн.
Бранден хүйтэн орчинд аль хэдийн маш сайн туршлагатай байсан. Тэр Антарктид, Гренландад ажиллаж, аялж байсан. Харин Монгол түүнд халуун цаг агаарт хүний бие ямар их ачаалал авдгийг шинээр ойлгуулсан байна.
МОНГОЛЫН ТУХАЙ ТҮҮНИЙ ХАМГИЙН СОНИРХОЛТОЙ АЖИГЛАЛТУУД
4. “Монголын алслагдсан байдал миний төсөөлж байснаас ч илүү алс байсан.”
Тэр хэдэн зуун километр явсан ч засмал зам харахгүй байх үе байсан. Заримдаа хэдэн өдөр дараалан малчин хүн ч харагддаггүй байжээ. Учир нь малчид заримдаа хад чулуу, толгодын цаана байрладаг учраас холоос харагддаггүй.
5. Хэлний асуудалтай байсан ч монголчууд түүнд тусалсан. Тэр монголчуудыг ухаалаг, чадвартай, арга эвийг маш сайн олдог хүмүүс гэж тодорхойлсон. Түүний тэргийг хараад л юу эвдэрснийг ойлгож, ямар эд анги хэрэгтэйг нь тааж чаддаг байжээ.
6. Малчид түүний майханд ирээд айраг, сүү санал болгодог байжээ.
7. Тэр Монголын зочломтгой занг “илүү хүнлэг” гэж мэдэрсэн
Бранден Монголын хүмүүсийн харилцааг АНУ-ын соёлтой харьцуулсан. Тэр Монголд хүмүүс айлын гэрт орохдоо заавал хаалга тогшоод зөвшөөрөл хүлээдэггүй, шууд орж ирэх нь байдаг гэдгийг ажиглажээ. Америкийн соёлд энэ нь эсрэгээрээ.
АНУ-д “Энэ бол миний газар. Миний өмч. Хашаанд минь битгий ор.” гэсэн илүү хүчтэй хувийн өмч, хувийн орон зайн ойлголт байдаг гэж ярьсан.
Харин Монголын харилцааны хэв маягийг “илүү хүнлэг, илүү бүтэн, илүү холбогдсон” гэж мэдэрсэн.
8. Монголын дэд бүтэц түүнийг бас их гайхшруулсан
Бранден аяллынхаа үеэр маш олон цахилгааны шугам таарсанд гайхсан. Тэр Монголыг туулахдаа ойролцоогоор 30 удаа цахилгааны шугам гаталсан гэж ярьсан. Түүнчлэн алслагдсан газруудад интернетийн холболт харьцангуй сайн байгаад гайхжээ. Тиймээс тэр Монголд уламжлалт нүүдлийн амьдрал орчин үеийн технологийн хөгжил хоёр зэрэгцэн оршиж байгааг харсан.
9. Тэр малчдын үе дамжсан мэдлэгийг маш их сонирхсон
Бранден холоос малчдыг малаа тууж, нэг газраас нөгөө рүү нүүлгэж байгааг ажигладаг байжээ. Тэгээд өөрөөсөө Яагаад энэ чиглэлд явж байгаа юм бол? Малаа хэдийд нүүлгэдэг юм бол?
Яагаад тэр зүгийг сонгож байгаа юм бол? гэж асуудаг байв.
Тэр үүний цаана тухайн нутаг, мал, улирал, байгальтай холбоотой үеэс үед дамжиж ирсэн асар их мэдлэг байгааг ойлгосон. Хэлний бэрхшээлээс болоод тэр ихэнхдээ зөвхөн ажиглах боломжтой байжээ.
10. Түүний хамгийн их хүндэлсэн хүмүүс нь өөрөө биш — Монголын малчид байсан
Түүнийг хамгийн хатуу, тэсвэртэй аялагчдын нэг гэж хэлэхэд Бранден өөрийгөө малчидтай харьцуулахыг хүсээгүй.
Тэр үндсэндээ “Би Монголд хоёрхон сар байж, маш олон бэрхшээл туулсан. Харин Монголын малчид энэ амьдралыг бүхэл бүтэн амьдралынхаа турш туулдаг.” гэж хэлсэн.
Тэр малчдыг Монголын өвлийн хүйтнийг, зуны халууныг
улирлын өөрчлөлтийг, байгалийн эрс тэс нөхцөлийг, үе дамжсан мэдлэгээрээ даван туулдаг хүмүүс гэж биширсэн.
Тэр өөрийгөө хиймэл дагуулын холбоо, Монголын SIM карт, интернет зэрэгтэй байсан гэдгээ ч онцолсон. Харин малчид ямар нэгэн зүйл эвдэрвэл өөрсдөө засаж, бие биедээ тусалж амьдрах шаардлагатай.
“Монголын малчид надаас хамаагүй илүү хаттай хүмүүс." гэв.
11. Түүний хамгийн сайхан дурсамжууд бүх зүйл буруугаар эргэсэн үед бий болсон. Хэрэв бүх зүйл төгс яваад, тэр зүгээр л ганцаараа зорьсон газартаа хүрсэн бол эдгээр туршлага байхгүй байх байсан.
12. Амьдрал богинохон хүн хэзээ үхэхээ таашгүй гэдгийг үеийн хоёр найз нь ар араасаа нас барахад ойлгосон. Тийм болохоор хийхийг хүссэн зүйлээ зоригтойгоор хийх хэрэгтэй гэдгийг ойлгосон гэв.
Бранден Монголд өөрийгөө байгальд сорихоор ирсэн ч Монгол түүнд тэсвэр хатуужил, даруу байдал, хүн хоорондын холбоо, байгальтай зэрэгцэн амьдрах үе дамжсан мэдлэгийн үнэ цэнийг илүү ихээр ойлгуулжээ...

13/09/2026

Дэлхийн хамгийн анхны өвлийн хүлэмж Германы Хайделберг хотоос үүсэлтэй гэгддэг боловч түүнээс 12 жилийн өмнө буюу 1450 онд бичигдсэн Санга Ёрок хэмээс солонгосоор бичигдсэн судар дээр өвлийн хүлэмж барих, ногоо, ургамал тариалах аргыг маш нарийн тэмдэглэн үлдээсэн байна. Энэ номыг Сөүл хотын Чонггечон орчмоос олсон бөгөөд анх олдох үедээ маш их гэмтсэн, арын хавтас нь салаад унасан байжээ. Хамгийн анхаарал татах хэсэг нь өвлийн улиралд ногоо тариалах буюу хүлэмж барих тухай хэсэг юм:
Гурван талаараа (зүүн, баруун, хойд) зузаан хана босгоно.
Шалыг уламжлалт халаалтын систем болох (шалны халаалт)-аар хийж, утаа чулуун шалны завсараар алдагдахгүй байх ёстой.
Дээр нь ойролцоогоор 45 см зузаан шороо асгана
Урд талд цонх гаргаж, тос түрхсэн цаасаар бүрхэнэ
Хүлэмжийг халаахдаа:
Гал түлж шалыг халаана, тогоонд буцалсан усны уур нь хоолойгоор дамжин хүлэмж рүү орж, дулаан ба чийгийг зохицуулдаг байжээ
Ийм системийг ашигласнаар өвлийн улиралд ч ургамал тарьж, бүр цэцэг хүртэл ургуулах боломжтой байсан байна...
Энэ номыг бичсэн хүн нь ордоны оточ юм билээ. Гурван хааны үе үзсэн хүн гэнэ шүү .

11/09/2026

2026 онд Америкийн хүнсний пирамид “орвонгоороо” өөрчлөгджээ
Өмнө нь бидэнд “улаан мах, ханасан өөх тос муу, аль болох бага хэрэглэх хэрэгтэй” гэж их ярьдаг байсан шүү дээ. Ясны шөл хүртэл өөх тос ихтэй, судас бөглөх эрсдэлтэй гэж ярьдаг байлаа.

Шинэ зөвлөмжийн уриа нь:

“Eat Real Food” — Жинхэнэ хүнс ид.

Шинэ пирамидын дүрслэлд уураг ихтэй, шим тэжээл сайтай жинхэнэ хүнсийг чухал байр сууринд тавьжээ. Улаан мах, өндөг, загас, тэр дундаа яргай загас зэрэг уургийн эх үүсвэрүүд, мөн сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, ногоо, жимс, эрүүл өөх тосыг түлхүү хэрэглэхийг зөвлөж байна.

Харин нүүрс усыг бүхэлд нь “муу” гэж үзээгүй. Бүхэл үр, эслэг ихтэй хүнсийг зөвлөж байгаа ч , гурил гоймон хэсэг хамгийн доор орсон байгааз? Цагаан гурил, нэмэлт сахар, хэт боловсруулсан хүнсний хэрэглээг эрс багасгах чиглэл рүү оржээ.
Бэлэн гоймон, сахар ихтэй ундаа, амттан, хэт боловсруулсан савласан бүтээгдэхүүн, халаагаад л идчихдэг үйлдвэрийн бэлэн хоолноос аль болох татгалзаж, боловсруулалт багатай хүнс сонгохыг илүү чухалчилж байна.

Тэгэхээр өнөөдөр:

“Юуг идэж болохгүй вэ?” гэж асуухаас илүү
“Бидний идэж байгаа хүнс хэр их боловсруулалт дамжсан бэ?”
гэдэг асуулт илүү чухал болж байх шиг.

Монголчууд бид олон үеэрээ мах, сүү, цагаан идээ зэрэг харьцангуй энгийн, уламжлалт хүнс хэрэглэж ирсэн ард түмэн.
Сүүлийн жилүүдэд Монголд хавдрын өвчлөл их байгаа талаар бид их ярьдаг. Бидний хүнсний хэрэглээ сүүлийн хэдэн арван жилд маш их өөрчлөгдөн боловсруулсан хүнсний хэрэглээ өссөн.
Саяхан Хятадад байцааг удаан хадгалахын тулд зөвшөөрөгдөөгүй бодис хэрэглэсэн тухай албан ёсны мэдээлэл Хятадын мэдээлэлээр хүртэл явж байсан. Өдөр бүр идэж байгаа хүнс хаанаас ирсэн, хэрхэн үйлдвэрлэсэн, ямар хяналт дамжсан бэ? гэдэг асуулт улам чухал болжээ.

Энэ хажуудах номыг харж байна уу?

Энэ бол миний та бүхэнд өмнө нь танилцуулж байсан Америкийн фермер Жоэл Салатины шинээр гарах ном. Тэрээр шинэ номоо танилцуулахдаа хүнсний үнэ, хүнсний аюулгүй байдал, шим тэжээлд санаа тавьдаг хүн бүр; фермерийн аж ахуй ашигтай байх ёстой гэж үздэг хүн бүр; өөрийн үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүндээ нэмүү өртөг шингээн хөршүүддээ борлуулахыг хүсдэг фермер, жижиг аж ахуй эрхлэгч бүрт энэ ном хэрэгтэй хэмээн уриалжээ.

Энэ номондоо тэр Америкийн “food freedom” буюу хүнсний эрх чөлөөний тухай философи, улс төр, бодит амьдралын туршлагад тулгуурлан бичсэн юм байна.

Жоэл Салатиныг би өмнө нь та бүхэнд “мал, амьтад нь хүртэл ажлаа хийдэг ухаалаг фермийн эзэн” гэж танилцуулж байсан даа. 😊

Түүний фермд амьтан бүр бараг өөрийн гэсэн “ажлын байртай”.

🐷 Гахай хөрс, органик материалыг ухаж сийрүүлэн, эргүүлж өгнө.

🐔 Тахиа бэлчээрээр явж шавж хорхой идэхийн зэрэгцээ сангасаараа хөрсийг бордоно.

🐄 Үхэр өвс идэж, дараагийн амьтанд хэрэгтэй бэлчээрийн байгалийн эргэлтийг эхлүүлнэ.

🐇 Туулай ч системийн нэг хэсэг. Туулайн ялгадас маш сайн органик бордоо болохоос гадна туулай, тахиаг хүртэл нэг системд уялдуулан ажиллуулдаг.

Өөрөөр хэлбэл, нэг амьтны гаргасан зүйл нөгөөгийн хэрэгцээ болж, хаягдал нь хүртэл нөөц болон хувирдаг.

Фермийн эзэн ганцаараа ажилладаггүй — мал, амьтад нь хүртэл ажлын багийн гишүүд. 😄

https://www.facebook.com/share/14qtBSdikY3/?mibextid=wwXIfr

Хүнсийг зөвхөн үйлдвэрийн том системээр үйлдвэрлэх бус, хөрс → ургамал → амьтан → хүн → дахин хөрс гэсэн байгалийн эргэлтийг ашиглан үйлдвэрлэж болдгийг түүний ферм харуулдаг нь надад хамгийн сонирхолтой санагддаг.

Тэгээд Америкийн шинэ хооллолтын зөвлөмжийн “Eat Real Food” гэсэн санаа, Жоэл Салатины олон жил ярьж ирсэн “Food Freedom” гэсэн үзэл хоёр нэг цэг дээр уулзаж байгаа мэт.

Хоол хүнс гэдэг зөвхөн бидний тавган дээр байгаа зүйл биш юм байна.

Хэн тарьсан бэ?
Хаана өсгөсөн бэ?
Юугаар тэжээсэн бэ?
Хэр их боловсруулсан бэ?
Хэдэн мянган километр тээвэрлэгдэж ирсэн бэ?
Бид өөрсдөө сонгох эрхтэй юу?

Эцэст нь бид энгийн зүйлрүүгээ л буцаж байгаа юм болов уу:

Жинхэнэ хөрс.
Жинхэнэ фермер.
Жинхэнэ хүнс.

Жоэл Салатины “амьтад нь хүртэл ажилладаг” фермийн талаар сонирхож байвал миний өмнө нь бичсэн постын линкийг коммент хэсэгт.

10/09/2026

Байгалийн шар шавраар ногоо жимсийг удаан хугацаагаар хадгалахад тохиромжтой сав хийдэг байна. Афганчууд усан үзэмийг өвөл хэрэглэхийн тулд “Кангина” хэмээх тавган сав хийдэг, нойтон шар шавар сүрлийг барьцалдуулан 2 ш тавган хэлбэр хийн наранд хатаана, сайн хатсаны дараа 1 кг үсан үзэм хийн нөгөө тавгаар хөмрөн амсарыг шавраар битүүлээд нарны гэрэл тусахааргүй харангуй сэрүүн газар голдуу газар ухан өвөл хавар хэрэглэхээр үүцлэнэ. Ингэж хадгалсаны 6 сарын дараа хэрэглэхэд шинэхэн хэвээрээ байдаг гэнэ. Та бүхэн модон савыг шар шавар наалдуулан доторлоод ногоо жимсны сав хийж туршаарай 3 дахь зураг шиг...гол нь байгалийн цэвэр шар шавар олоорой. Хийж туршиж үзээд хөргөгчинд болон ил тависанаас хир ялгаатай байгааг бичиж хуваалцаарай…

09/09/2026

🐂🌱 🌾 Гол нууц нь малаа бэлчээхдээ биш, бэлчээрээ амраахад оршино….
Японд үхрийг ихэвчлэн хашаа саравчинд өсгөж, найрлагыг нь нарийн тохируулсан тэжээлээр борддог. Ялангуяа алдарт вагю үхрийн махны өөхөн судлыг нэмэгдүүлэхийн тулд малын тэжээл, өсөлтийг нарийн хянах нь түгээмэл.

Харин Хоккайдогийн Куромацүнай хэмээх жижиг хотод Техасаас ирсэн нэгэн эрхэм үүнээс тэс өөр аргаар үхэр өсгөж байна. Түүнийг Тим Жонс гэдэг. 14 настайгаасаа үхэр маллаж эхэлжээ. АНУ-д олон арван жил мал аж ахуй эрхэлсэн тэрээр өдгөө япон эхнэр Моризүка Чиэгийн хамт 🇯🇵 Хоккайдод Gladney Farm хэмээх аж ахуй ажиллуулдаг.

Тэдний зорилго зөвхөн үхэр өсгөж, мах үйлдвэрлэх биш. Малаа зөв бэлчээснээр хөрс, ургамал, бэлчээрээ давхар нөхөн сэргээхийг зорьдог нь энэ фермийн хамгийн сонирхолтой тал юм. 🌿

Ийм арга барилыг regenerative agriculture буюу нөхөн сэргээх хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйд хэрэгжүүлж буй хэлбэрийг нь regenerative grazing буюу нөхөн сэргээх бэлчээрийн маллагаа гэж нэрлэдэг. 🌱♻️

🌾 Гол нууц нь малаа бэлчээхдээ биш, бэлчээрээ амраахад оршино

Тимийн үхрүүд жилийн ихэнх хугацааг задгай бэлчээрт өнгөрүүлнэ. Үр тариагаар бордож таргалуулахгүй. Харин тухайн газарт байгалиараа ургасан өвс, хулслаг ургамал, шарилж зэрэг олон төрлийн ургамлаар идээшилнэ.

Гэхдээ үхрээ зүгээр л бэлчээгээд орхидоггүй. Бэлчээрээ олон жижиг хэсэгт хувааж, сүргээ ургамал хөрсний байдалд тохируулан бараг өдөр бүр дараагийн хэсэг рүү системтэй шилжүүлдэг. 🐄

Өнөөдөр нэг хэсэгт бэлчсэн үхэр маргааш өөр хэсэг рүү орно. Харин идүүлсэн талбайг дахин дахин мал оруулж талхлуулахгүй, тодорхой хугацаанд амраана.

Ингэснээр ургамал дахин ургаж, үндэс нь хүчээ авч, хөрс ч сэргэх боломжтой болдог. 🌿

Эндээс бидний анхаарах ёстой нэг чухал зүйл харагдана. Бэлчээрийн маллагааны асуудал нь мал бэлчээж байгаадаа бус, нэг газарт хэдэн мал, хэр удаан бэлчиж байгаад оршдог.

Хэт олон мал нэг газарт удаан байвал ургамал сэргэж амжилгүй дахин дахин идэгдэж, хөрс гишгэгдэн доройтно. Харин малын тоо, бэлчээрлэх хугацаа, дараагийн бэлчээрт шилжих мөчлөгийг зөв тохируулбал газарт нөхөн сэргэх хугацаа өгч болно. ⏳🌱

Тим өмнө нь Оклахомад гэр бүлийн үхрийн аж ахуйд олон жил ажиллаж байв. Гэвч 2018 онд өв залгамжлалтай холбоотойгоор уг аж ахуй зарагджээ.

60 гаруй насандаа олон жил хөдөлмөрлөсөн аж ахуйгаа алдсан ч Тим үхэр маллахаа орхисонгүй. Япон эхнэр Чиэгийн хамт шинэ газар хайсаар эцэст нь Хоккайдог сонгожээ.

2020 оны хавар тэд Куромацүнайд нүүж ирэв. Тэдний сонгосон газар 15 орчим жил ашиглагдаагүй байсан бөгөөд дундуур нь цэвэр устай жижиг гол урсдаг байжээ.

Ингээд 2020 оны арваннэгдүгээр сард Gladney Farm байгуулагдав.

Тим уг газрыг бүхэлд нь хагалж, нэг төрлийн тэжээлийн ургамал тарьсангүй. Харин байгалиараа ургаж байсан ургамлыг үлдээж, тэнд үхрээ бэлчээж эхэлжээ.

Өнөөдөр тус бэлчээрт энгийн өвснөөс гадна хулслаг ургамал, шарилж, зэгс зэрэг олон төрлийн ургамал зэрэгцэн ургадаг. 🌾🌿 Өөрөөр хэлбэл нэг төрлийн ургамал давамгайлсан талбай бус, ургамлын төрөл зүйл бүхий бэлчээрийг хадгалахыг зорьдог.

❄️ Хоккайдо урт, цастай өвөлтэй. Тиймээс Gladney Farm-ын үхэр жилийн 365 хоног зөвхөн бэлчээрийн өвс иддэг гэсэн үг биш.

Өвөл ургамал хүрэлцэхгүй үед хадлан, даршилсан өвс, чихрийн манжин боловсруулсны дараа үлддэг эслэг тэжээл өгдөг.

Харин үхрээ үр тарианы тэжээлээр эрчимтэй хурдан бордож таргалуулахгүй байх зарчмаа хадгалдаг. Энэ их сонирхолтой санагдлаа, яагаад хурдан таргалуулж бордох нь тийм чухал биш юм бол гэж? 🤔

🔬 Gladney Farm-ын арга байгальд үнэхээр эерэг нөлөө үзүүлж байна уу гэдгийг судлаачид ч сонирхож эхэлжээ.

Тус фермд хөдөө аж ахуй, усны экологи, байгаль орчны чиглэлийн судалгаанууд хийгдсэн бөгөөд хамгийн сонирхолтой ажиглалтуудын нэг нь фермийн дундуур урсдаг жижиг голтой холбоотой байв.

Уг голд сакүрамасү хэмээх яргай загасны нэг төрөл үрждэг. 🐟

Судлаачидын мэдээллсэнээр ферм байгуулагдсанаас хойш гол дахь загасны түрс шахах талбай болон түрс шахалтын тоо нэмэгдсэн байна. Мөн усны чанарын шинжилгээгээр үхрийн ялгадас голын усанд сөргөөр нөлөөлсөн тодорхой шинж илрээгүй гэжээ.

Энэ нь “мал бэлчээвэл байгаль автоматаар сайжирна” гэсэн үг биш. Харин зөв тооны малыг зөв хугацаанд, зөв газарт бэлчээж чадвал мал аж ахуй болон байгаль хамгаалал заавал хоёр эсрэг зүйл байх албагүй гэдгийг харуулсан сонирхолтой жишээ юм.

Gladney Farm 81 гектар газар, 60-аад толгой үхэртэй байна, Тим, Чиэ хоёр үндсэндээ хоёулхнаа хариуцдаг.

Бэлчээрээ хэсэгчлэн хувааж, малаа шилжүүлэх системээ тогтоосны дараа өдөр тутмын үндсэн ажилд хоёр цаг орчим зарцуулдаг гэж Чиэ ярьжээ.

Өөрөөр хэлбэл нөхөн сэргээх маллагаа нь зөвхөн байгаль хамгаалах тухай ойлголт биш. Зөв зохион байгуулж чадвал ажлын ачаалал, тэжээлийн зардлыг бууруулж, аж ахуйн үр ашгийг нэмэгдүүлэх боломжтой гэдгийг энэ жишээ харуулж байна.

2024 онд тэд өөрсдийн өсгөсөн анхны үхрүүдээ 30 орчим сартайд нь мах бэлтгэлд оруулж махаа томоохон сүлжээнд нийлүүлэхийн оронд орон нутагтаа шууд худалдахад бүгд борлогдож, нутгийн ресторанууд ч авч эхэлсэн байна.

⚠️Gladney Farm ийнхүү бэлчээрээ сэргээж, махаа орон нутагтаа борлуулан, аж ахуй нь тогтворжиж эхэлж байлаа. Гэвч амьдрал үргэлж сайхнаараа байсангүй Тим, Чиэ хоёр дараагийн том сорилттой тулгарчээ.

⛏️ 2024 оны хавар тэдний фермийн ойролцоох ууланд алтны хайгуул, олборлолтын төсөл яригдаж байгааг нутгийн захиргаанаас мэдэгдсэн байна.

Тус бүсэд өмнө нь Шизүкари алтны уурхай ажиллаж байжээ. Уурхай 1943 онд хаагдсан ч олон жилийн дараа Австралийн хөрөнгө оруулалттай компани уг ордыг дахин судалж, алтны хайгуул хийхээр төлөвлөсөн гэв.

Тимийн хувьд хамгийн том асуудал нь алт биш!

💧 Ус байв.

Алтны хайгуул хийхээр төлөвлөсөн газар нь энэ голын дээд урсгалын орчимд байжээ.

Уурхайн үйл ажиллагаа эхэлбэл газрын доорх усны урсгал өөрчлөгдөх, усны хэмжээ багасах, эсвэл ямар нэг байдлаар бохирдох эрсдэлтэй гэж санаа зовсон байна.

Тэр олон жилийн турш хөрс, ургамал, ус, мал хоорондын тэнцвэрийг сэргээх гэж ажилласан. Гэтэл бүх аж ахуйн үндэс болсон усны эх үүсвэр нь эрсдэлд орж болзошгүй нөхцөл үүссэн хэрэг.

✍️ Ингээд Тим уурхайн төлөвлөгөөг эсэргүүцэж орон нутгын малчид иргэдтэй нэгдэн гарын үсэг цуглуулж эхэлжээ.

2024 оны арваннэгдүгээр сар гэхэд ойролцоогоор 2200 хүний гарын үсэг цугларч, Куромацүнай хотын зөвлөлд хүргүүлсэн байна.

📣 “Тимийн фермийг хамгаална гэдэг Куромацүнайг хамгаална гэсэн үг” утгатай лоозон уриа тархав.

Хэдхэн жилийн өмнө Тимийг “Америк хүн ирээд хачин аргаар үхэр маллаж байна” хэмээн гайхан харж байсан нутгийнхан сүүлд нь түүний фермийг зөвхөн нэг айлын хувийн аж ахуй бус, нутгийн газар, ус, байгальтай холбоотой зүйл гэж харж эхэлсэн байлаа. 🤝

Иргэд орон нутгийн удирдлага нэгдэж чадсанаар уурхайн төсөл ч цааш үргэлжлээгүй. 2025 оны намар төслийг хэрэгжүүлэхээр байсан тал Япон дахь үйл ажиллагаагаа зогсоож, хайгуулын эрхээсээ татгалзсан гэж 2026 оны Японы сурвалжилгад мэдээлжээ.
🌱 Тим Жонс бэлчээрийг нөхөн сэргээхээс гадна байгаль хамгаалах тэмцэл хүртэл хийж амжилтанд хүрсэн байна шүү дээ.

Тэгэхээр regenerative agriculture буюу нөхөн сэргээх хөдөө аж ахуй гэдэг нь зөвхөн “өвсөө сэлгэж идүүлэх” техник биш юм.

🌍 Эцсийн дүндээ хөрс, ус, ургамал, мал, хүн бүгд нэг системийн хэсэг гэдгийг ойлгож, тэр системийг бүхэлд нь хамгаалах тухай ойлголт ажээ.

08/09/2026

Бөднө шувууг танилцуулъяа. Бөднийн биеийн дулаан 45 хэм байдаг тул шувууны ханиад тусдаггүй ганц шувуу гэнэ. Ангаахайг нь "Лөтнө" гэнэ, 4 хөн грамм жинтэй өндөг гардаг, турьхан биетэй боловч бөднө шувуу их өлчир чийрэг амьтан. Өдөртөө 25-30 грамм л хоол иддэг. Өндөг, мах нь бүх төрлийн өвчин эмгэгт тустай. Нэг бөднийг жилийн хугацаанд тэжээхэд 265 кг мах авах боломжтой гэсэн тооцоо байдаг.
Бөднө шувууг Монголчууд 1990 ээд оноос гэрийн нөхцөлд үржүүлээд олон жил болж байна, гэрийг нөхцөлд инкубаторт 15-17 хоноод ангаахай нь гардаг. Ангаахай нь 10 хоногийн дараанаас өдлөх бөгөөд 20 хоноход эр эм нь мэдэгдэж, 30 хоноод бие нь гүйцнэ. Харин өндөглөснөөс хойш 50 хоноход бүрэн бие гүйцэж дахин өндөглөдөг байна. Эргэлт хурдантай шувуу тул амархан өсдөг аж.
Бор шаргал өнгөтэй зуу гаруйхан грамм жинтэй энэ бяцхан шувуу биедээ баймгүй их шим тэжээлтэй амьтан.
Бөднө шувуу нь тахиатны овгийн хамгийн жижиг шувуу бөгөөд гургуулын багт багтдаг. Манай орны Хангай, Хэнтийн нуруу, Хэрлэн, Улз, Онон, Сэлэнгэ, Орхон гол, Буйр, Халхын гол, Хянганы нуруу, Нөмрөг, Дэгээ, Азарга голд голцуу тархан амьдрах бөгөөд наран бөднө, эгэл бөднө гэсэн хоёр зүйл нь нутаглана. Өндөглөн зусдаг нүүдлийн ховор шувуу юм. Олон улсын нэршил нь “япон бөднө” буюу наран бөднийн биеийн урт нь 160-200 мм, далавчны урт нь 90-102 мм. Энэхүү зүйл нь хамгийн томдоо 150 грамм хүрдэг бөгөөд бор шаргал өнгөтэй. Хүрэн, хар, цагаан алаг толбонуудтай. Эр наран бөднө нь шанаа, хүзүү улаавтар хүрэн өнгөтэй, харин эмийнх нь шанаа хүзүү цайвар хүрэн, цээжин хэсэгтээ хар толботой, биеэр харьцангуй том байдаг аж. Наран бөднийн өлгий нутаг нь зүүн Ази болон Орос юм. Тэр дундаа Энэтхэг, Солонгос, Япон, Хятад, Монгол, Вьетнам, Камбожид амьдардаг. Харин эгэл бөднө бол Азийн унаган шувуу ажээ. Биеийнх нь урт 18-21 см, 90-130 грамм жинтэй. Наран бөднийг бодоход харьцангуй хар бараан өнгөтэй. Эм бөднө 30 хонож бие гүйцдэг бол, эр бөднө 40 хоногтоо бие нь томорно.
Бөднө шувуу чийглэг нуга, голын хөндийгөөр амьдарч өвсөн дунд үүрээ засдаг. Зундаа 8-17 удаа өндөг гаргах бөгөөд өндөг нь арван грамм жинтэй байна.
Бөднө байгаль дээр ийн амьдрах боловч мах, өндгийг нь хүнсэнд хэрэглэх зорилгоор эртнээс хүмүүс гэршүүлэн тэжээж эхэлжээ. Тухайлбал, XI зууны үед япончууд анх энэ шувууг гаршуулж, гэрийн тэжээмэл болгосон юм. Улмаар 1900 оны эхэн үеэс өндөгний чиглэлээр төрөлжүүлэн өсгөжээ. Анх тэжээж эхэлснээрээ япончууд бөднө шувууны өндөгний ач тусыг хамгийн түрүүнд мэдэж, хүнсэндээ хэрэглэх болжээ. Япон эрдэмтдийн судалж баталснаар энэ шувууны өндөг элэгний А, В, С вирус болон олон төрлийн хортой, хоргүй хавдрыг эдгээж, цөмийн хорыг саармагжуулдаг болох нь тогтоогджээ. Сонирхолтой баримт дурдахад, 1945 онд дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр Хирошимад хаясан цөмийн бөмбөгийн уршгаар ихэд хордсон япончууд эмчилгээндээ маш олон бүтээгдэхүүнийг туршиж байжээ. Энэ үеэр бөднө шувууны өндөг хорт цацрагийн нөлөөг сааруулж байгааг тогтоосон аж. Мөн япончууд бөднийн өндөг хэрэглэснээр биеийн дундаж өндөр нь хоёр сантиметрээр өссөн гэсэн судалгааны үзүүлэлт байдаг.
Бөднийн өндөг гэхэд элэгний А, В вирусыг устгах чадвартай, мөн ходоодны 12 нугалаа гэдсэнд маш чухал хэрэгтэй. Өндгийг нь тасалгааны температурт сар хадгалж болдог. Түүхийгээр хэрэглэхэд хамгийн аюулгүй ганц өндөг. Гэдэсний халдварт сальмонеллёз өвчин тусахгүй, түүний эсрэг дархлаатай гэж үздэг байна.Өсгөж үржүүлэх орчин нөхцөлийн хувьд ерөнхийдөө тахианыхтай ижил ажээ.

Монгол Улсын зөвлөх инженер, хоол судлаач, профессор Ж.Октябрийн бичсэн “Монголчуудын хүнс хоол” номонд бөднө шувууны өндөгний талаар “Бөднө шувууны өндөг нь аминдэм, аминхүчил, бичил элементээр баялаг. Бактерын болон хорт хавдрын эсрэг үйлчилгээтэй, ходоод гэдэс, зүрх судасны үйл ажиллагааг сайжруулж хүний бие махбодоос радионуклид, хүнд металлыг гадагшлуулна. Мөн идэвхтэй хэлбэрээр агуулагдсан Д аминдэм нь хүүхдийн рахит өвчнөөс сэргийлнэ. Эрчүүд бөднийн өндгийг түүхийгээр нь тогтмол хэрэглэж заншвал биеийн тамир тэнхээ, чалх, бэлгийн чадавхид сайн” хэмээн бичжээ. Үе мөч, ясны өвчтэй, радикулит өвчтэй хүнд бөднийн өндгийг хальстай нь 2-3 сарын турш идүүлэхэд өвчин илааршдаг байна. Мөн атеросклероз буюу цусан судас хатуурсан (зүрх, тархины) болон артерийн даралт ихсэх, хоол боловсруулах замын өвчтэй, чихрийн шижин, диатезтай хүүхдийг бөднийн өндгөөр амжилттай эмчилж болно.
Бөднө шувууны өндгийг хүүхэд хоногтоо 2-6 ширхэг, насанд хүрэгчид 4-6 ширхгийг хэрэглэх нь зүйтэй аж.
эх сурвалж: Өдрийн сонин

08/09/2026

Монгол Улсын үндэсний хоёр сургууль, БНСУ-ын Вонгуаны их сургуультай хамтарсан хос хөтөлбөрийн арга хэмжээ зохион байгуулна.

07/09/2026

Намар. Солонгосын дайны үед ядуу тарчиг өлсгөлөнд нэрвэгдсэн тэр нэгэн намар зураач Чанг Уччин нуувчнаасаа гарч нутагтаа очсон өөрийгөө ийнхүү алтан шаргал тариан дунд дэгжин хүрэм, бяцхан нохойтой зуржээ.
Бодит байдал үнэндээ хураах тариа ч байхгүй, бөмбөгдөлт сүйрэл, өвчин зовлон угтсан ч тэрээр “ мөрөөдөл”- өө зурж бүхнийг эерэгээр харахаар шийджээ.
Харин бид тухайн үеийн олон сая ард иргэдийн хүсэл мөрөөдөл дунд яг одоо амьдарч, тариагаа хураагаад, хадлангаа аваад байж байна даа.

Эхнийх нь миний тааруухан зурсан Мастер хуулбар хэдий ч тайлбар нь олон хүний сэтгэлийг хөдөлгөсөн тул тухайн үедээ үнэлгээгээ авч байжээ. ( өнгөний хичээл ч байлуу) Би хувьдаа Чанг Уччин зураачын бүтээлд маш дуртай, хүүхэд шиг энгийн бүтээл зурсан байдаг ч цаанаа утга агуулга маш баялаг.
Одоо байгаа бүхэндээ сэтгэл хангалуун байх хэрэгтэй гэж энэ зургыг хараад боддогддог шүү

06/09/2026

Нэг юм ажиглалаа… 🌱
Жижиг, том ямар ч бизнес өөрийн гэсэн “нэрийн цэцэрлэгтэй” болох нэгэн төрлийн тренд бий болжээ.
Энэ мөхөөлдөс зардаг жижигхэн мухлаг гэхэд л алд дэлэмхэн зайтай. Гэтэл тэр өчүүхэн талбайдаа өчнөөн төрлийн ургамал тарьчихсан, бүр хэдэн тахиа ч байх шиг. 😂
Уул нь хотын яг төв шахуу газар.
Хотын төвд шахуу ямаа, хонь, тахиа хүртэл цэцэрлэгтээ байж л байдаг юм байна. Манай хотод болохоор яагаад л хөөж тууж байдаг юм бол доо🤔
Миний постуудыг уншдаг хүмүүс санаж байгаа байх. Рикола хүлхдэг чихрийн газар, Weleda-гийн гоо сайхны бүтээгдэхүүний газар гээд брэндийнхээ өнгө төрхтэй уялдуулсан өөрийн гэсэн жижиг цэцэрлэгтэй газрууд олон тааралддаг.
Харин өөрөө цэцэрлэггүй албан байгууллага, онлайн дэлгүүрүүд хүртэл нийтийн эзэмшлийн ямар нэг жижиг талбайг авч, биологийн олон янз байдалд ээлтэй орчин болгоход хувь нэмрээ оруулдаг болжээ.

Жишээ нь Renault-автомашины нэг газрыг харахад гадаа талбайдаа шавьжны “буудал” хийж, төрөл бүрийн цэцэг тарьсан байсан. 🐝🌼

Та бүхнийг бүгд өөрийн нэрийн цэцэрлэг байгуулаасай гэж бодож байна

Та өөрийн өнгө төрхөд тохируулаад:
🌿 Батаагийн цэцэрлэг
🌿 Хишгээгийн цэцэрлэг
🌿 Тунгаагийн цэцэрлэг
🌿 эсвэл шууд брэндийнхээ нэрээр…

“Сүүлэн хүүгийн цэцэрлэг”, “А & Б Organic Garden”, бүр “Боорцог цэцэрлэг” ч байж болно кк. 😄

Том талбай хэрэггүй. Хэдхэн метр квадрат байсан ч болно.

Гол нь өөрийн нэр, өнгө төрхийг шингээсэн, хүмүүст харахад сайхан, шувуу 🐦, эрвээхэй 🦋, зөгий 🐝, шавьж 🪲 амьдрах боломжтой жижигхэн амьд орчин бий болгох.

🌱

05/09/2026

Жилээс жилд унаган ургамалууд цөөрсөөр. Загын үрийг түүж цэвэрлэх ажилыг Говь Алтайнхан намар хийдэг юм байна. Сая Европоор явхад захын эмийн сан, био дэлгүүрүүд ийм баялаг үрийн банк- тай ханын тусгай жижиг жижиг шургуулгуудтай хийжээ. Нийт ажилчид намар үр цуглуулах тусдаа өдөртэй гэнэ. Зарим нь ч бүр зөвхөн сайн чанарын үр цуглуулах зорилготой тусдаа цэцэрлэг нийлж тарьж ургуулж байна.
Та ямар ямар үр цуглуулав? Үрээ солилцдогуу?
Үрийн банк- тай байж жил бүр сайн сортын үрээр баяжуулах нь хувь хүн, жижиг бизнес, сургууль , цэцэрлэг, албан байгууллагуудын нийгмийн хүрээнд хийх ёстой үүрэг гэж бодож байна. Танай байгууллага ойн баяраараа өөрсдийн гэсэн үрийн банктай болж намар бүр хөрөнгө оруулбал ямар вэ?

MonPermaculture

13/09/2026

13/09/2026

11/09/2026

10/09/2026

09/09/2026

08/09/2026

08/09/2026

07/09/2026

06/09/2026

05/09/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Business

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request