21/09/2025
KUALA LIPIS, PAHANG, 2025 – More than a century after its foundation, the Gurdwara Sahib Kuala Lipis continues to serve as a beacon of Sikh faith, culture, and community life in the heart of Pahang. Built with devotion and sustained through generations of sewa, the Gurdwara remains a proud reminder of the Sikh spirit in Malaysia. Sikhs first settled in Kuala Lipis in the early 20th century, many serving in the Police Force or working as contractors who brought labourers from Punjab. In 1910, these pioneers began constructing a Gurdwara Sahib on a one-acre plot of land.
The building was completed in 1916, constructed by sewadars during their free time. The single-storey brick structure, built in colonial style with a tiled roof, thick walls, and a surrounding corridor, still stands today. Originally built on raised land with twelve steps leading to the entrance, only six remain visible after decades of land filling.
The compound also includes a langgar hall, kitchen, Granthi’s quarters, and visitor rooms for travelling Sikhs.
The Sikh history of Kuala Lipis is closely tied to the families who sustained the Gurdwara. A notable milestone came on 14 April 1963, when Sardar Amrao Singh married Bibi Sarabjit Kaur, daughter of Sardar Hakam Singh.
Since the 1960s, the late Bhai Hakam Singh’s family has faithfully cared for the Gurdwara Sahib. His sons, Sardar Mohan Singh and Sardar Manjit Singh, continue this sewa by performing the daily Parkash and Semapti of Sri Guru Granth Sahib Ji and maintaining the sanctity of the Gurdwara.
The town also remembers Sardar Gurmukh Singh, son of Sohan Singh, who served in the Police Force as Warden, Police No. 151. His daughter, Bibi Jasbir Kaur, remains part of the community’s living memory.
Another respected figure was Dato Dall Singh, a local resident who served as an earlier President of the Gurdwara Sahib Kuala Lipis Management Committee. His grandson, Malvinder Singh, continues the family’s connection with the sangat.
Equally cherished is the humble sewa of Sardar Surjan Singh (s/o Delip Singh), who supported the sangat with his bullock cart handling, a reminder that every service, whether spiritual or practical, strengthened the community.
At present, five Sikh families reside in Kuala Lipis. They form the core sangat, gathering faithfully for weekly prayers every Sunday at 9 a.m., followed by langgar.
The Gurdwara Sahib is especially renowned for its Nagar Kirtan, a vibrant procession covering a 5 km route through Kuala Lipis. During this event, Guru Ji’s sangat from all over Malaysia joins together, filling the streets with sacred shabads, Nishan Sahibs, and the spirit of unity.
Each year, the Gurdwara also hosts a Samagam which has grown into the second largest Sikh gathering in Malaysia, after the Melaka Sant Baba Sohan Singh Ji Yaadgari Samagam. This event draws devotees nationwide in remembrance, kirtan, katha, and langgar, making Kuala Lipis a vital centre of Sikh spirituality.
Guiding the sangat today is the main sewdaar, Giani Baba Mukhtiar Singh Ji, whose humility and leadership have kept the flame of Sikhi alive in Kuala Lipis.
As it enters its second century, Gurdwara Sahib Kuala Lipis stands not only as a house of worship but as a living testament to faith, resilience, and community spirit. From the pioneers who built it in 1910, to the families who maintained it across decades, to the sangat that gathers today, the Gurdwara reflects the unbroken Sikh spirit in Malaysia. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ: ਪਾਹਾਂਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸੌ ਸਾਲਾ ਚਾਨਣ
ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ, ਪਾਹਾਂਗ, 2025 – ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਪਾਹਾਂਗ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗਤਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਚਾਨਣ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਮਾਣਕ ਹੈ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਆਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਠੇਕੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਲਿਆਂਦੇ। 1910 ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਇਮਾਰਤ 1916 ਵਿਚ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਖਾਲੀ ਸਮਾਂ ਦੇ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ, ਕਾਲੋਨੀਆਈ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਛੱਤ ਵਾਲੀ, ਮੋਟੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਗਲਿਆਰੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ 12 ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਪਰ ਭਰਨ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਛੇ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੰਪਤੀ ਵਿਚ ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਰਸੋਈ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਕਮਰੇ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਠਹਿਰਾਉ ਕਮਰੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ।
ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਦੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1963 ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਾ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਸਰਦਾਰ ਅਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੀਬੀ ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ, ਧੀ ਸਰਦਾਰ ਹਕਮ ਸਿੰਘ, ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਈ ਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿੱਤ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਰਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਮੰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਕਸਬਾ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਪੁੱਤਰ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਨੂੰ, ਜਿਹੜੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਵਾਰਡਨ (ਪੁਲਿਸ ਨੰਬਰ 151) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ, ਬੀਬੀ ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ, ਸੰਗਤ ਦੀ ਯਾਦਾਂ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਣਯੋਗ ਹਸਤੀ ਦਾਤੋ ਦੱਲ ਸਿੰਘ ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰਪੋਤਾ ਮਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰਦਾਰ ਸੁਰਜਨ ਸਿੰਘ (ਪੁੱਤਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ) ਦੀ ਨਿਮਰ ਸੇਵਾ ਵੀ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੈਲਗੱਡੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਗਤ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਗਰ ਸਰਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਲਈ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਟ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੁਰ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਗੂੰਜ ਉਠਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਸਾਲ, ਇੱਥੇ ਇਕ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਲਾਕਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ, ਕਥਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਸੰਗਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਬਾਬਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨੇ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਲੌ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਸਦੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਕੁਆਲਾ ਲਿਪਿਸ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਉਬਾਸਨਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਧੀਰਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਅਟੱਲ ਰੂਹ ਦਾ ਜੀਉਂਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। 1910 ਵਿਚ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਇਨੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੱਕ — ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਰੂਹ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਲੜੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
